Ο λαγοκέφαλος αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές και οικονομικές προκλήσεις για τα θαλάσσια οικοσυστήματα και την αλιεία στην Ελλάδα και ολόκληρη τη Μεσόγειο. Το ξενικό αυτό είδος, που εισέβαλε μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και εξαπλώνεται ραγδαία λόγω της ανόδου της θερμοκρασίας των υδάτων, προκαλεί σοβαρές ζημιές στα δίχτυα των ψαράδων και εκτοπίζει αυτόχθονα είδη. Επιπλέον, η κατανάλωσή του είναι άκρως επικίνδυνη για τον άνθρωπο λόγω της ισχυρής τοξίνης (τετραοδοτοξίνη) που περιέχει.
Μέσα σε αυτό το δυσοίωνο σκηνικό, οι επιστήμονες στρέφουν το ενδιαφέρον τους στη θαλάσσια χελώνα καρέτα καρέτα, η οποία φαίνεται πως αποτελεί έναν από τους ελάχιστους φυσικούς θηρευτές του. Όπως εξηγεί ο Δρ. Νίκος Σημαντήρης από τον περιβαλλοντικό οργανισμό MEDASSET, οι θαλάσσιες χελώνες διαθέτουν πανίσχυρα σαγόνια και εμφανίζουν πλήρη ανοσία στο θανατηφόρο δηλητήριο του λαγοκέφαλου. Η διατροφική αυτή σχέση έχει επιβεβαιωθεί στην πράξη, καθώς επιστήμονες έχουν εντοπίσει υπολείμματα του τοξικού ψαριού στα στομάχια ξεβρασμένων χελωνών.
Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα παραμένει προσεκτική, καθώς εκκρεμεί ακόμη η άμεση οπτική καταγραφή μιας χελώνας να κυνηγά ζωντανό λαγοκέφαλο, ώστε να διευκρινιστεί αν οι χελώνες κυνηγούν ενεργά το είδος ή αν απλώς τρέφονται με ήδη νεκρά ψάρια.
Το Παράδοξο της Ζακύνθου και του Ιονίου
Η υπόθεση εργασίας για τον ρόλο της καρέτα καρέτα ενισχύεται σημαντικά από τα δεδομένα της αλιείας στο Ιόνιο Πέλαγος, και ειδικότερα στη Ζάκυνθο. Ενώ στην Αττική και την Κρήτη οι πληθυσμοί του λαγοκέφαλου έχουν εκραγεί, στον κόλπο του Λαγανά και σε άλλες θαλάσσιες περιοχές της Ζακύνθου οι αναφορές για την παρουσία του ψαριού είναι από ελάχιστες έως μηδενικές.
Δεδομένου ότι ο κόλπος του Λαγανά και ο Κυπαρισσιακός Κόλπος αποτελούν τις δύο μεγαλύτερες περιοχές ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, οι ειδικοί εξετάζουν πλέον σοβαρά το ενδεχόμενο η πυκνή παρουσία των χελωνών να λειτουργεί ως φυσική ασπίδα και αποτρεπτικός παράγοντας για την εξάπλωση του εισβολέα.
Η Υπεραλίευση Επιτείνει το Πρόβλημα
Η ραγδαία εξάπλωση του λαγοκέφαλου δεν είναι μόνο απόρροια της κλιματικής αλλαγής, αλλά συνδέεται άμεσα με την ανθρώπινη δραστηριότητα και την υποβάθμιση των θαλασσών. Η συστηματική υπεραλίευση έχει οδηγήσει σε κατακόρυφη μείωση των μεγάλων αυτόχθονων θηρευτών, όπως ο ξιφίας, οι ροφοί και οι ζαργάνες. Η εξαφάνιση αυτών των ειδών από την κορυφή της τροφικής αλυσίδας στέρησε από το οικοσύστημα τους φυσικούς μηχανισμούς ελέγχου των πληθυσμών.
Η θαλάσσια χελώνα λειτουργεί ως ένας από τους πιο αξιόπιστους βιοδείκτες για την υγεία των θαλασσών μας. Η προστασία της, παράλληλα με τον περιορισμό των ανθρωπογενών επιπτώσεων, θεωρείται πλέον επιβεβλημένη όχι μόνο για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, αλλά και ως ένα έμμεσο, φυσικό όπλο απέναντι στις εισβολές ξενικών ειδών που απειλούν την ελληνική αλιεία.
