Καμπανάκι από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από τους εφήβους στην Ευρώπη, καθώς, όπως σημειώνει η κατάσταση γίνεται ολοένα και πιο «προβληματική» με πολλούς νέους να εμφανίζουν συμπτώματα εθισμού.
Ο διευθυντής του ΠΟΥ Ευρώπης, Χανς Κλούγκε, σε ανακοίνωση τονίζει την ανάγκη άμεσης και συνεχούς δράσης «για να βοηθήσουμε τους εφήβους να σταματήσουν την ενδεχομένως βλαπτική χρήση των social media, η οποία έχει αποδειχθεί ότι οδηγεί σε κατάθλιψη, παρενόχληση, άγχος και μέτριες σχολικές επιδόσεις».
Το 2022, το 11% των εφήβων (13% των κοριτσιών και το 9% των αγοριών) εμφάνιζαν συμπτώματα προβληματικής χρήσης των social media. Τέσσερα χρόνια νωρίτερα το ποσοστό αυτό ήταν 7%, σύμφωνα με τα στοιχεία που συλλέχθηκαν από 280.000 νέους ηλικίας 11, 13 και 15 ετών από 44 χώρες της Ευρώπης, της Κεντρικής Ασίας και του Καναδά.
Προβλήματα εθισμού
Τα συμπτώματα δε που παρουσιάζουν είναι παρόμοια με εκείνα του εθισμού: Οι νέοι δεν είναι σε θέση να ελέγξουν την υπερβολική χρήση των social media, νιώθουν αίσθημα έλλειψης όταν δεν ασχολούνται με αυτά, εγκαταλείπουν άλλες δραστηριότητες για να αφιερώσουν χρόνο σε αυτά, ενώ αντιμετωπίζουν αρνητικές συνέπειες στην καθημερινότητά τους λόγω της υπερβολικής χρήσης.
Το φαινόμενο αυτό είναι πιο διαδεδομένο στη Ρουμανία και συγκεκριμένα σε ποσοστό 28% των εφήβων ηλικίας 13 με 15 ετών, ενώ στην Ολλανδία το 3% των εφήβων εμφανίζει προβλήματα εθισμού.
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ μεγάλη είναι η ανησυχία και για το γεγονός ότι το ένα τρίτο των εφήβων παίζουν παιχνίδια online σε καθημερινή βάση με το 22% να αφιερώνει τουλάχιστον τέσσερις ώρες σε αυτά.
«Είναι ζωτικής σημασίας να λάβουμε μέτρα για να προστατεύσουμε τους νέους ώστε να μπορέσουν να χειριστούν με ασφάλεια το ψηφιακό περιβάλλον και να είναι σε θέση να κάνουν σωστές επιλογές σε ό,τι αφορά τις διαδικτυακές τους δραστηριότητες, αυξάνοντας τα πλεονεκτήματα και μειώνοντας τους κινδύνους για την ψυχική τους υγεία και την κοινωνική τους ευημερία», τόνισε η Νατάσα Αζοπάρντι- Μουσκάτ αξιωματούχος του ΠΟΥ Ευρώπης.
Ο ΠΟΥ υπογράμμισε ωστόσο τα πλεονεκτήματα της υπεύθυνης χρήσης των social media, κυρίως τους δεσμούς μεταξύ αυτών που μοιράζονται τα ίδια ενδιαφέροντα: το 36% των νέων και το 44% των εφήβων ηλικίας 15 ετών ανέφεραν ότι βρίσκονται διαδικτυακά σε επαφή με τους φίλους τους, ενώ προχώρησε σε συστάσεις στις εθνικές αρχές για βελτίωση των ψηφιακών περιβάλλοντων και την υιοθέτηση μέτρων με σκοπό την εκπαίδευση των νέων προκειμένου να χειρίζονται τον ψηφιακό κόσμο με ασφάλεια.
«Οδικός» χάρτης για δράση
Μολονότι τα ευρήματα είναι ανησυχητικά, δείχνουν και την κατεύθυνση προς την οποία θα πρέπει να στραφούμε στο μέλλον. Το Περιφερειακό Γραφείο του ΠΟΥ για την Ευρώπη -που καλύπτει την Ευρώπη και την Κεντρική Ασία- καλεί τους υπεύθυνους στη χάραξη πολιτικής, τους εκπαιδευτικούς και τους επαγγελματίες πρόληψης και θεραπείας να δώσουν προτεραιότητα στην ψηφιακή ευημερία των εφήβων με τις ακόλουθες ειδικές εκκλήσεις για δράση:
- Επένδυση σε ένα σχολικό περιβάλλον που προάγει την υγεία και στο οποίο είναι ενσωματωμένη η εκπαίδευση στον ψηφιακό εγγραμματισμό: Εφαρμογή σχολικών προγραμμάτων τα οποία είναι τεκμηριωμένα αποτελεσματικά και καλύπτουν την υπεύθυνη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, την ασφάλεια στο διαδίκτυο, τις δεξιότητες κριτικής σκέψης και την υιοθέτηση υγιών προτύπων ενασχόλησης με το ηλεκτρονικό παιχνίδι.
- Βελτίωση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας: Διασφάλιση της απρόσκοπτης πρόσβασης για εφήβους και γονείς σε εμπιστευτικές, μη επικριτικές και οικονομικά προσιτές υπηρεσίες ψυχικής υγείας που μπορούν να αντιμετωπίσουν ζητήματα που προκύπτουν από την προβληματική ενασχόληση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το ηλεκτρονικό παιχνίδι.
- Ενθάρρυνση για ανοιχτό διάλογο: Προαγωγή μιας δημόσιας συζήτησης σχετικά με την ψηφιακή ευημερία εντός της οικογένειας, του σχολείου και της (ψηφιακής) κοινότητας γενικότερα, με στόχο τον περιορισμό του στίγματος και την αύξηση της ευαισθητοποίησης.
- Εκπαίδευση εκπαιδευτών και παρόχων υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης: Διενέργεια εξειδικευμένης εκπαίδευσης σε επαγγελματίες που μπορούν με τη σειρά τους να παρέχουν στην ομάδα-στόχος αποτελεσματική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση και υποστήριξη στον ψηφιακό εγγραμματισμό.
- Λογοδοσία για τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης: Έλεγχος για το εάν οι πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης επιβάλλουν περιορισμούς ως προς την ηλικία των χρηστών και το περιεχόμενο που φιλοξενούν και εφαρμόζουν υπεύθυνο σχεδιασμό ψηφιακών εργαλείων για νέους χρήστες.
Όπως αναφέρει η Άννα Κοκκέβη, ομότιμη καθηγήτρια της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και επιστημονική υπεύθυνη του ελληνικού σκέλους της έρευνας στο ΕΠΙΨΥ, «η δουλειά προς την κατεύθυνση του ψηφιακού εγγραμματισμού των εφήβων δεν είναι εύκολη, η τεχνολογία, οι εφαρμογές και τα ίδια τα πρότυπα χρήσης «τρέχουν» συνεχώς, ενώ μόλις τώρα αρχίζουμε να μαθαίνουμε για το τι είναι αποτελεσματικό. Σε κάθε περίπτωση για να φέρει κάτι αλλαγή στον τομέα αυτόν, θα πρέπει να σχεδιαστεί μαζί με τους εφήβους και να εφαρμοστεί με την ταυτόχρονη συνδρομή και συναντίληψη των γονιών, της σχολικής κοινότητας και των χαρασσόντων πολιτικής».
