Το φιλόδοξο σχέδιο της Ιταλίας να αναχαιτίσει και να επεξεργαστεί αιτούντες άσυλο στην Αλβανία, το οποίο παρουσιάστηκε από την Πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι ως λύση στην ευρωπαϊκή μεταναστευτική κρίση, παραπαίει. Ένα χρόνο και €67,5 εκατομμύρια αργότερα, το έργο έχει αποφέρει μόνο δικαστικά εμπόδια, άδεια κτίρια και αυξανόμενη κριτική από ακτιβιστές για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις τοπικές κοινότητες.
Ένα Υποσχόμενο Ξεκίνημα, Κολλημένη Πρόοδος
Το σχέδιο, το οποίο περιλαμβάνει δύο κέντρα – ένα κέντρο υποδοχής στη Σενγκίν για αρχική επεξεργασία και ένα κέντρο κράτησης στη Γκιάτερ για την κράτηση μεταναστών – αν και έλαβε επαίνους από Ευρωπαίους ηγέτες, παραμένει σε δικαστικό αδιέξοδο, ανίκανο να επεξεργαστεί οποιονδήποτε μετανάστη.
Τον Οκτώβριο, η πρώτη ομάδα 16 μεταναστών – από το Μπαγκλαντές και την Αίγυπτο – στάλθηκε στα κέντρα. Ωστόσο, μέσα σε μια εβδομάδα, και οι 16 επέστρεψαν στην Ιταλία, καθώς οι δικαστές μετανάστευσης έκριναν το σχέδιο παράνομο. Έκτοτε, δεν έχουν υποβληθεί νέες αφίξεις, αφήνοντας τις εγκαταστάσεις ανεκμετάλλευτες.
Άδεια Κέντρα και Αυξανόμενα Κόστη
Τοπικοί και διεθνείς παρατηρητές έχουν επικρίνει την έλλειψη δραστηριότητας στα κέντρα. Η Φραντσέσκα Ρομάνα Ντ’Αντούονο, συμπρόεδρος του Volt Europe, περιέγραψε το κέντρο κράτησης στη Γκιάτερ ως “πόλη-φάντασμα” κατά τη διάρκεια πρόσφατης επίσκεψης. Τα αλβανικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι η ιταλική αστυνομία που σταθμεύει στη Σενγκίν περνά τις ημέρες της σε ένα πεντάστερο θέρετρο, ενώ οι συνάδελφοί τους στη Γκιάτερ περνούν χρόνο φροντίζοντας αδέσποτα σκυλιά.
Παρά την ελάχιστη δραστηριότητα, το κόστος του έργου είναι τεράστιο. Η ιταλική κυβέρνηση διέθεσε €65 εκατομμύρια για την κατασκευή και επιπλέον €2,5 εκατομμύρια για τη στελέχωση το 2024. Σε πέντε χρόνια, το εκτιμώμενο κόστος λειτουργίας των κέντρων ανέρχεται σε €680 εκατομμύρια. Το προσωπικό που έχει αναπτυχθεί στην Αλβανία κερδίζει έως και €6.000 μηνιαίως – τριπλάσιο από τον μέσο μισθό ενός αξιωματικού στην Ιταλία.
Οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ήδη παρουσιάζουν φθορές. Διαρροές νερού και δομικά προβλήματα αναφέρθηκαν κατά τη διάρκεια επιθεωρήσεων, προκαλώντας ανησυχίες για τη βιωσιμότητά τους.
Νομικές και Πολιτικές Προκλήσεις
Η νομιμότητα του έργου εξετάζεται από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με απόφαση να αναμένεται την άνοιξη. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι το σχέδιο παραβιάζει τους νόμους της ΕΕ για την επεξεργασία αιτήσεων ασύλου. Εν τω μεταξύ, η ιταλική κυβέρνηση μετατοπίζει την ευθύνη σε προοδευτικούς δικαστές, παρουσιάζοντας την αντίθεση των δικαστηρίων ως πολιτικά υποκινούμενη.
Η Άννα Στρολένμπεργκ, ευρωβουλευτής του Volt, επέκρινε τις μη ρεαλιστικές προσδοκίες του σχεδίου. “Η Ιταλία επεξεργάζεται περίπου 3.000 ανθρώπους ετησίως. Αυτό το σχέδιο στόχευε σε 3.000 το μήνα στην Αλβανία,” είπε, χαρακτηρίζοντας τις εγκαταστάσεις ως “ένα πολύ ακριβό αίθριο αναμονής.”
Ευρύτερη Μεταναστευτική Στρατηγική
Η κυβέρνηση Μελόνι έχει εφαρμόσει άλλα επιθετικά μέτρα για τον περιορισμό της μετανάστευσης. Διμερείς συμφωνίες με την Τυνησία και τη Λιβύη, υποστηριζόμενες από εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ σε βοήθεια, εμπόριο και επενδύσεις, έχουν μειώσει τις παράτυπες διελεύσεις κατά 60% το 2024 σε σύγκριση με το 2023. Ωστόσο, αυτές οι συμφωνίες αντιμετωπίζουν σοβαρή κριτική για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων καταγγελιών για κράτηση μεταναστών σε απάνθρωπες συνθήκες ή εγκατάλειψή τους σε ερήμους.
Παρά αυτές τις αντιπαραθέσεις, ο Υπουργός Εσωτερικών Ματέο Πιαντεντόζι προέβαλε τη στρατηγική ως επιτυχία, επικαλούμενος 192.000 μπλοκαρισμένες αναχωρήσεις από τη Βόρεια Αφρική και 21.000 επαναπατρισμούς μόνο το 2024. Ωστόσο, η Μεσόγειος παραμένει επικίνδυνη διαδρομή. Πάνω από 700 μετανάστες έχασαν τη ζωή τους στα ύδατα της Τυνησίας το 2024, και πρόσφατα ναυάγια συνεχίζουν να αφαιρούν ζωές.
Πρότυπο ή Προειδοποίηση;
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες που ενδιαφέρονται για το μοντέλο της Ιταλίας στην Αλβανία μπορεί να αντιμετωπίσουν μια απογοητευτική πραγματικότητα. Ενώ η προσέγγιση της Μελόνι έχει προσελκύσει ενδιαφέρον, οι επικριτές προειδοποιούν ότι προσφέρει ψεύτικες ελπίδες. Η Στρολένμπεργκ φοβάται ότι η αποτυχία του έργου μπορεί να πολώσει περαιτέρω τις συζητήσεις για τη μετανάστευση στην Ευρώπη.
Προς το παρόν, τα κέντρα στην Αλβανία παραμένουν σύμβολο των προκλήσεων για την αντιμετώπιση της μετανάστευσης: υψηλό κόστος, νομικά εμπόδια και ανεκπλήρωτες υποσχέσεις. Καθώς η Ευρώπη παλεύει να ισορροπήσει μεταξύ ασφάλειας και ανθρωπιστικών υποχρεώσεων, το στοίχημα της Μελόνι λειτουργεί ως προειδοποιητική ιστορία αλλά και πολιτική δήλωση.
