Κάτω από έναν ουρανό εντυπωσιακά γαλανό, επιζώντες του Άουσβιτς στάθηκαν μπροστά σε ηγέτες και πρίγκιπες τη Δευτέρα για να υπενθυμίσουν στον κόσμο, ίσως για τελευταία φορά, τις φρικαλεότητες που υπέφεραν εκεί, σε μία από τις σκοτεινότερες στιγμές της ανθρώπινης ιστορίας.
Μπροστά από την πύλη του πρώην ναζιστικού στρατοπέδου θανάτου, τέσσερις πρώην κρατούμενοι – ο νεότερος 86 ετών και ο γηραιότερος 99 – προειδοποίησαν τους παγκόσμιους ηγέτες για τον κίνδυνο της αυξανόμενης αντισημιτιστικής ρητορικής, στην 80ή επέτειο της απελευθέρωσης του στρατοπέδου.
Η Τόβα Φρίντμαν, 86 ετών, ήταν μόλις πέντε όταν έφτασε στο στρατόπεδο, αλλά οι αναμνήσεις της παραμένουν «τόσο ζωντανές». Θυμάται «τις κραυγές των απελπισμένων γυναικών», «τη φρικτή μυρωδιά» από τις καμινάδες και τα παιδιά που οδηγούνταν ξυπόλυτα μέσα στο χιόνι προς τους θαλάμους αερίων.
«Είμαστε εδώ για να διακηρύξουμε ότι ποτέ, ποτέ ξανά δεν πρέπει να επιτρέψουμε να επαναληφθεί η ιστορία», είπε. Όμως, ογδόντα χρόνια μετά την απελευθέρωση του Άουσβιτς, πρόσθεσε, «οι εβραιοχριστιανικές μας αξίες καλύπτονται ξανά από προκατάληψη, φόβο, καχυποψία και εξτρεμισμό».
Με τα εθνικιστικά και ακροδεξιά κόμματα να αυξάνουν τη δημοτικότητά τους στην Ευρώπη και την παραπληροφόρηση να αλλοιώνει την ιστορία του Ολοκαυτώματος, η φετινή επέτειος έχει ιδιαίτερη σημασία. Οι μνήμες από μία από τις μεγαλύτερες τραγωδίες της ανθρωπότητας εξασθενούν.
Ο Μαριάν Τουρσκι, 98 ετών, μιλώντας μπροστά από ένα από τα βαγόνια που μετέφεραν ανθρώπους σαν ζώα στο Άουσβιτς, καταδίκασε την «τεράστια άνοδο» του αντισημιτισμού και κάλεσε για «θάρρος» απέναντι στους αρνητές του Ολοκαυτώματος και τις θεωρίες συνωμοσίας.
Ο Λεόν Βάιντραουμπ, 99 ετών, ο οποίος κατάφερε να δραπετεύσει από το στρατόπεδο εντασσόμενος σε μία ομάδα εργατών, προειδοποίησε για την επανεμφάνιση της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς, η οποία βασίζεται στην «εχθρότητα και την απέχθεια» προς τους διαφορετικούς.
«Πρέπει να παίρνουμε στα σοβαρά αυτά που κηρύττουν οι εχθροί της δημοκρατίας», είπε. «Εμείς, οι επιζώντες, κατανοούμε ότι η συνέπεια της ‘διαφορετικότητας’ είναι η ενεργή καταδίωξη, την οποία βιώσαμε προσωπικά. Πρέπει να αποφύγουμε τα λάθη της δεκαετίας του 1930».
Η Γιανίνα Ιβάνσκα, 94 ετών, Πολωνή Καθολική και κρατούμενη αριθμός 85595 στο Άουσβιτς, είπε πως κανείς δεν ξέρει ακριβώς πόσοι άνθρωποι πέθαναν εκεί. Την ημέρα της απελευθέρωσης, μόνο οι άρρωστοι, τα παιδιά και οι έγκυες γυναίκες είχαν απομείνει. «Ήταν ένα εργοστάσιο θανάτου», ανέφερε.
Μετά από τις ομιλίες των επιζώντων, ο πρόεδρος του Παγκόσμιου Εβραϊκού Συνεδρίου, Ρόναλντ Λόντερ, τόνισε πως οι φρικαλεότητες του Άουσβιτς, όπως και η επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ τον Οκτώβριο του 2023, ήταν εμπνευσμένες από το «διαχρονικό μίσος προς τους Εβραίους».
«Ο αντισημιτισμός είχε τότε τους πρόθυμους υποστηρικτές του, και τους έχει και σήμερα», είπε. «Όταν το Άουσβιτς απελευθερώθηκε, ο κόσμος είδε πού οδηγεί βήμα-βήμα η πρόοδος του αντισημιτισμού. Οδηγεί κατευθείαν εδώ… Τα πράγματα δεν είναι καλά».
Ακολουθώντας την τελετή, 56 επιζώντες, συνοδευόμενοι από συγγενείς και βοηθούς, άναψαν κεριά μνήμης. Ακολούθησαν οι ηγέτες από 54 εθνικές αντιπροσωπείες, μεταξύ αυτών οι Εμανουέλ Μακρόν, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, Σέρτζιο Ματαρέλα και ο βασιλιάς Κάρολος της Βρετανίας.
Ο διευθυντής του Μουσείου Άουσβιτς, Πιότρ Τσιβίνσκι, δήλωσε: «Η μνήμη πονάει, αλλά καθοδηγεί και προειδοποιεί. Και σήμερα, τι κάνουμε με αυτήν τη μνήμη;»
Η ανάγκη για διατήρηση της ιστορικής μνήμης είναι πιο κρίσιμη από ποτέ, καθώς οι νέες γενιές μαθαίνουν για το Ολοκαύτωμα κυρίως από βιβλία ή μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αφήνοντάς τα ευάλωτα στην παραπληροφόρηση. Μια πρόσφατη έρευνα αποκάλυψε πως μεγάλα ποσοστά νέων Ευρωπαίων δεν γνωρίζουν το Άουσβιτς ή υποτιμούν τον αριθμό των θυμάτων.
Οι πολιτικές εντάσεις και η επιτυχία ακροδεξιών κομμάτων έχουν επίσης μετατρέψει τη μνήμη των εγκλημάτων του ναζισμού σε ζήτημα πολιτικής διαμάχης. Σε μια αμφιλεγόμενη δήλωση, ο Έλον Μασκ δήλωσε ότι «τα παιδιά δεν θα έπρεπε να φέρουν την ευθύνη για τις αμαρτίες των προγόνων τους».
Παρόλα αυτά, όσοι βίωσαν τα φρικτά γεγονότα προειδοποιούν: «Αν δεν προσέξουμε, η ιστορία μπορεί να επαναληφθεί».
Φωτογραφίες: Reuters, The Guardian
