Ο Ντόναλντ Τραμπ προσπάθησε και απέτυχε να βρει μια αχίλλειο πτέρνα στην άμυνα της ΕΕ μέσω ενός εμπορικού πολέμου κατά την πρώτη του θητεία.
Αλλά τώρα έχει βρει ένα πιο ευάλωτο σημείο: Η τεράστια κρίση ασφαλείας που έχει προκαλέσει με την απόσυρση της αμερικανικής υποστήριξης προς την Ουκρανία εκθέτει εν δυνάμει θανάσιμες ρωγμές στο μπλοκ των 27 εθνών.
Λίγα πράγματα θα μπορούσαν να τον ευχαριστήσουν περισσότερο.
Ο Αμερικανός πρόεδρος από καιρό τρέφει απροκάλυπτη περιφρόνηση για την ΕΕ, την οποία έχει περιγράψει – ανακριβώς – ως έναν οργανισμό που δημιουργήθηκε «για να εξαπατήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες». Για τον Τραμπ, η ΕΕ συγκαταλέγεται στις άλλες υπερεθνικές «μαύρες τρύπες» όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, που πρέπει να κατασταλούν επειδή, κατά τη γνώμη του, εκμεταλλεύονται την Αμερική.
Μόλις στις πρώτες φρενήρεις εβδομάδες της δεύτερης θητείας του, η κυβέρνησή του έχει δείξει ότι θα αγνοήσει τις Βρυξέλλες. Ο εμπορικός εκπρόσωπος της ΕΕ επισκέφθηκε την Ουάσινγκτον, μόνο για να δει τον Τραμπ να αυξάνει τα σχέδιά του για δασμούς· ο επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ υπέστη βάναυση περιφρόνηση από τον Υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και οι ευρωβουλευτές επέστρεψαν στην Ευρώπη με το απογοητευτικό μήνυμα ότι η Αμερική θα αγνοήσει τους τεχνολογικούς τους κανονισμούς ως ευρωπαϊκή «λογοκρισία».
Το μήνυμα είναι σαφές: Ο Τραμπ θα περιθωριοποιήσει την ΕΕ και θα παίξει το παιχνίδι του «διαίρει και βασίλευε» με τους εθνικούς ηγέτες. Αυτό δεν ήταν δυνατό στον εμπορικό πόλεμο της πρώτης του θητείας, όταν η Ευρώπη ενώθηκε για να τον αντιμετωπίσει. Τώρα, όμως, οι διχόνοιες σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία θέτουν υπαρξιακά ερωτήματα για την ενότητα του μπλοκ.
Η αντιευρωπαϊκή ώθηση της κυβέρνησης Τραμπ πλέον ευθυγραμμίζεται με τη μακροχρόνια εχθρότητα του Κρεμλίνου προς το μπλοκ και πυροδοτεί μια κρίση στους θεσμούς των Βρυξελλών. Η ΕΕ ως σύνολο προσπαθεί να αποδείξει τη σημασία της, την ώρα που εθνικοί ηγέτες, όπως ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ, αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες για την αντίδραση της Ευρώπης στον Τραμπ.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όπου οι 27 εθνικοί ηγέτες υποτίθεται ότι λαμβάνουν μεγάλες αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής με συναίνεση, εκτίθεται οδυνηρά ως υπερβολικά διχασμένο και ανεπαρκώς ευέλικτο για να ανταποκριθεί στην καταιγίδα που προκαλεί ο Τραμπ σχετικά με την Ουκρανία.
Πράγματι, οι διπλωμάτες της ΕΕ ήδη υποβαθμίζουν τις προσδοκίες για σημαντικά αποτελέσματα στη σύνοδο κορυφής έκτακτης ανάγκης στις Βρυξέλλες αυτή την εβδομάδα λόγω της αντίθεσης της Ουγγαρίας σε περαιτέρω βοήθεια προς την Ουκρανία. Αντ’ αυτού, ο Στάρμερ και ο Μακρόν αναγκάζονται να κινηθούν έξω από την ΕΕ μέσω άτυπων διπλωματικών σχημάτων, προσκαλώντας χώρες όπως η Τουρκία και ο Καναδάς, αλλά παρακάμπτοντας ηγέτες της ΕΕ που έχουν φιλορωσικές θέσεις.
Η κρίση «μετακινεί το κέντρο βάρους της Ευρώπης πίσω στις εθνικές πρωτεύουσες», δήλωσε ο Μουτζτάμπα Ραχμάν, διευθυντής Ευρώπης στην ομάδα Eurasia. «Ο ρόλος των θεσμών σε αυτό το πλαίσιο είναι σημαντικός, αλλά όχι ζωτικής σημασίας».
«Αυτή είναι η νέα ισορροπία και η νέα πραγματικότητα» στην οποία οι κορυφαίοι αξιωματούχοι της ΕΕ, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο Αντόνιο Κόστα, «πρέπει να προσαρμοστούν», πρόσθεσε. Η φον ντερ Λάιεν ηγείται της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ενώ ο Κόστα είναι πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Ένας διπλωμάτης της ΕΕ, ο οποίος μίλησε ανώνυμα, εξέφρασε την πεποίθηση ότι το μπλοκ θα καταφέρει να αντέξει τον «τυφώνα Τραμπ», έστω και οριακά. «Η ΕΕ κρατιέται μετά βίας, αλλά κάθε φορά βγαίνει πιο δυνατή», είπε.
Ο Τραμπ κλονίζει την ΕΕ όχι μόνο προσεγγίζοντας το Κρεμλίνο και ανατρέποντας τη δυτική συμμαχία, αλλά και επεμβαίνοντας άμεσα στην εθνική πολιτική και υποστηρίζοντας την άνοδο ακροδεξιών κομμάτων.
Οι πιο απαισιόδοξοι παρατηρητές στην Ευρώπη θεωρούν ότι η κυβέρνηση Τραμπ είναι αποφασισμένη να προωθήσει εθνικιστικές λαϊκιστικές δυνάμεις στην Ευρώπη για να βοηθήσει στη διάλυση της ΕΕ και να την μετατρέψει σε μια πολύ πιο χαλαρή συνομοσπονδία χωρών, καθεμία από τις οποίες θα ήταν περισσότερο εξαρτημένη από τις Ηνωμένες Πολιτείες – ή ίσως από τη Ρωσία.
«Αυτό που έκανε ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς στο Μόναχο… δείχνει μια επιθυμία να καταστρέψει την προοδευτική Ευρωπαϊκή Ένωση και να δημιουργήσει μια νέα, που θα είναι σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών και θα αποτελείται από έθνη με συντηρητική κλίση», δήλωσε ο Τανγκί Στρουγιέ ντε Σουιελάντ, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο UCLouvain.
Ο Τραμπ μπορεί να μισεί την ΕΕ, αλλά η εμμονή του με αυτήν αποδεικνύει ότι την υπολογίζει. Αν τόσο ο Τραμπ όσο και ο Πούτιν τη θεωρούν αντίπαλο, τότε ίσως η ΕΕ έχει περισσότερη δύναμη από όση της αναγνωρίζουν οι επικριτές της.
