Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συμπληρώνει τις πρώτες 100 ημέρες της δεύτερης θητείας της – και τι τρελή πορεία ήταν αυτή.
Από τότε που η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κέρδισε μια δεύτερη θητεία, η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο στις Ηνωμένες Πολιτείες ανέτρεψε τη διατλαντική σχέση, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την ύπαρξη του ΝΑΤΟ καθώς και την υποστήριξη των ΗΠΑ προς την Ουκρανία στον αμυντικό της πόλεμο εναντίον της Ρωσίας.
Η πίεση που ασκείται από την Ουάσιγκτον – η οποία έχει απειλήσει την ΕΕ με δασμούς 25% και έχει προειδοποιήσει ότι ενδέχεται να μην υπερασπιστεί χώρες που δεν δαπανούν αρκετά για την άμυνα – έχει αναγκάσει την Επιτροπή να επιταχύνει τις εργασίες για μεταρρυθμίσεις που έχουν σχεδιαστεί για να ενισχύσουν την άμυνα του μπλοκ και να το καταστήσουν πιο ανταγωνιστικό στην παγκόσμια σκηνή.
«Σε όλα αυτά τα ζητήματα, η κατεύθυνση ήταν πάντα ξεκάθαρη», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν σε συνέντευξη Τύπου την Κυριακή. «Αυτό που έχει αλλάξει είναι η αίσθηση του επείγοντος. Κάτι θεμελιώδες έχει αλλάξει».
Πράγματι, μεταξύ των βασικών μεταρρυθμίσεων που η Επιτροπή της φον ντερ Λάιεν πρόκειται να παρουσιάσει αυτόν τον μήνα είναι μια λεγόμενη «Λευκή Βίβλος» για την άμυνα, η οποία προορίζεται να καθορίσει επιλογές για το πώς η Ευρώπη μπορεί να χρηματοδοτήσει μια σημαντική αύξηση της άμυνας.
Ωστόσο, οι κινήσεις του Τραμπ στην Ουκρανία, καθώς και οι απειλές του να μην υπερασπιστεί χώρες που δεν δαπανούν αρκετά για την άμυνα, έχουν μετακινήσει αυτό το χρονοδιάγραμμα προς τα εμπρός, με τους ηγέτες της ΕΕ να εγκρίνουν σχέδια για να δαπανήσουν 800 δισεκατομμύρια ευρώ τα επόμενα χρόνια κατά τη διάρκεια μιας έκτακτης συνεδρίασης στις Βρυξέλλες την περασμένη εβδομάδα – προετοιμάζοντας το έδαφος για τη Λευκή Βίβλο.
Εκτός από την άμυνα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής παρουσίασε μια σειρά υποσχέσεων που πρέπει να εκπληρώσει το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ κατά τις πρώτες 100 ημέρες της θητείας του. Όμως, αυτό συνέβη πριν εκλεγεί ο Τραμπ και σταματήσει η βοήθεια προς την Ουκρανία, απειλήσει την ΕΕ με σαρωτικούς δασμούς και θέσει υπό αμφισβήτηση την καθιερωμένη παγκόσμια τάξη.
Η πίεση που ασκείται από την Ουάσιγκτον έχει αναγκάσει την Επιτροπή να επιταχύνει τις εργασίες για μεταρρυθμίσεις που έχουν σχεδιαστεί για να ενισχύσουν την άμυνα του μπλοκ και να το καταστήσουν πιο ανταγωνιστικό στην παγκόσμια σκηνή.
Λοιπόν, πώς έχουν ανταποκριθεί οι υποσχέσεις της φον ντερ Λάιεν; Εδώ είναι η ετυμηγορία.
Πράσινη Βιομηχανική Συμφωνία
Τι είπε η φον ντερ Λάιεν: «Υπάρχει μια εξίσου επείγουσα ανάγκη να απαλλαγούμε από τον άνθρακα και να εκβιομηχανίσουμε την οικονομία μας ταυτόχρονα», έγραψε η φον ντερ Λάιεν στο μανιφέστο της για τη δεύτερη θητεία. Η λύση της: Μια «Πράσινη Βιομηχανική Συμφωνία» που θα αναζωογονούσε τις προβληματικές, βαριά ρυπογόνες βιομηχανίες της ΕΕ – όπως ο χάλυβας ή το τσιμέντο – μειώνοντας παράλληλα το αποτύπωμα άνθρακά τους, και θα ενίσχυε επίσης τους κατασκευαστές νέων φιλικών προς το κλίμα τεχνολογιών, όπως οι ηλεκτρικές αντλίες θερμότητας.
Πέτυχε τον στόχο της; Η Πράσινη Βιομηχανική Συμφωνία έφτασε στις 26 Φεβρουαρίου (ημέρα 88) και ανταποκρίθηκε σε πολλές από τις απαιτήσεις της βιομηχανίας. Η στρατηγική περιέγραψε βήματα για τη μείωση των τιμών της ενέργειας, την προμήθεια πρώτων υλών και τη δημιουργία ζήτησης για προϊόντα χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Ήταν πιο ασταθής στη χρηματοδότηση – με ένα νέο ταμείο 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων που αντλούσε κυρίως από υπάρχοντα ή ήδη δεσμευμένα μετρητά και στοιχημάτιζε σε κυβερνήσεις που θα προσέφεραν περισσότερα χρήματα εθελοντικά – και στην αντιμετώπιση των εμπορικών πιέσεων.
Εν τω μεταξύ, αν και η Επιτροπή ήταν επίσης πρόθυμη να ανακαλέσει τους πράσινους κανονισμούς, ο υποσχόμενος κλιματικός στόχος του 2040 – τον οποίο οι πράσινες ομάδες, οι εταιρείες καθαρής τεχνολογίας και οι χώρες της ΕΕ όπως η Δανία ήθελαν να ενσωματώσουν στην Πράσινη Βιομηχανική Συμφωνία – δεν έχει ακόμη δημοσιευτεί.
Πού θα πάει η ΕΕ στη συνέχεια; Η Πράσινη Βιομηχανική Συμφωνία θα ξεδιπλωθεί τα επόμενα χρόνια με περισσότερες από δύο δωδεκάδες νομοθετικές προτάσεις, νομικές μεταρρυθμίσεις και τομεακά «σχέδια δράσης». Τα μεγάλα θέματα για φέτος περιλαμβάνουν ένα αναμορφωμένο πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων που θα έρθει το καλοκαίρι – με σκοπό να εκπληρώσει ορισμένες από τις υποσχέσεις για επενδύσεις και τιμές ενέργειας – και έναν «Νόμο Επιτάχυνσης της Βιομηχανικής Απαλλαγής από τον Άνθρακα» προς το τέλος του έτους, ο οποίος θα θεσπίσει μια ετικέτα για προϊόντα χαμηλών εκπομπών άνθρακα και πράσινες απαιτήσεις made-in-EU για τις κυβερνητικές δαπάνες. Και αυτός ο στόχος του 2040 θα πρέπει να έρθει σύντομα επίσης.
Βαθμολογία: 4/5
Ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την κυβερνοασφάλεια των νοσοκομείων και των παρόχων υγειονομικής περίθαλψης
Τι είπε η φον ντερ Λάιεν: Η Ευρώπη «πρέπει να κάνει περισσότερα» για να προστατεύσει το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης από έναν ολοένα αυξανόμενο καταιγισμό κυβερνοεπιθέσεων, οι οποίες μπορούν να θέσουν εκτός λειτουργίας ζωτικά συστήματα ή να αποκλείσουν γιατρούς και νοσηλευτές από ευαίσθητα δεδομένα ασθενών έως ότου οι εγκληματίες λάβουν λύτρα. Η απάντηση της ΕΕ; Ενισχυμένη τεχνική υποστήριξη, ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και ομάδες ταχείας αντίδρασης.
Πέτυχε τον στόχο της; Κάπως. Η ΕΕ δημοσίευσε το σχέδιό της στις 15 Ιανουαρίου (ημέρα 46), το οποίο έτυχε μιας αρκετά θερμής ανταπόκρισης. Υπήρχε, ωστόσο, μια μεγάλη επιφύλαξη: Όλα εξαρτώνται από τα χρήματα και το σχέδιο έκανε ελάχιστη αναφορά σε αυτό – παρόλο που τα μετρητά παραμένουν «το πιο σημαντικό ζήτημα», σύμφωνα με τον Tomislav Sokol, Κροάτη μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με την κεντροδεξιά ομάδα του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, σε σχόλια που έκανε όταν δημοσιεύθηκε το σχέδιο.
Η Digitaleurope, ένας εμπορικός φορέας, θεωρεί ότι το σχέδιο είναι ένα «καλό σημείο εκκίνησης», αλλά απηχεί ανησυχίες σχετικά με την έλλειψη σαφήνειας σχετικά με τα μετρητά.
Πού θα πάει η ΕΕ στη συνέχεια; Το τεχνικό: Η Επιτροπή θα διαβουλευτεί τώρα για το σχέδιο, με διάφορες προθεσμίες να τηρηθούν καθ’ όλη τη διάρκεια αυτού του έτους και του επόμενου. Το πολιτικό: Το ζήτημα των μετρητών εναπόκειται στις πρωτεύουσες της ΕΕ να το αντιμετωπίσουν, δήλωσε ο Επίτροπος Υγείας Olivér Várhelyi κατά την παρουσίαση του σχεδίου.
«Καταλαβαίνω ότι αυτό είναι ένα πρόβλημα σε όλη την Ευρώπη, ότι δεν υπάρχουν αρκετοί πόροι αφιερωμένοι στην [προστασία των δεδομένων]. Αλλά θέτουμε το θέμα με αυτή την πρόταση ότι θα πρέπει να υπάρχουν», είπε.
Η επιτυχία του σχεδίου «θα εξαρτηθεί, φυσικά, από την υποστήριξη των ευρωπαϊκών κρατών μελών», δήλωσε ο Wim Hafkamp, διευθύνων σύμβουλος της Z-Cert, της ολλανδικής ομάδας αντιμετώπισης έκτακτων περιστατικών υπολογιστών για τον τομέα της υγείας.
Βαθμολογία: 3/5
Πρωτοβουλία Εργοστασίων Τεχνητής Νοημοσύνης
Τι είπε η φον ντερ Λάιεν: Η φον ντερ Λάιεν δεσμεύτηκε να διασφαλίσει ότι οι ευρωπαϊκές νεοφυείς επιχειρήσεις θα έχουν πρόσβαση στην απαραίτητη υπολογιστική ισχύ για να ανταγωνιστούν στην επιταχυνόμενη παγκόσμια κούρσα τεχνητής νοημοσύνης, «χτίζοντας» μαζικούς υπερυπολογιστές τεχνητής νοημοσύνης, γνωστούς και ως εργοστάσια τεχνητής νοημοσύνης. Με πολλές ευρωπαϊκές νεοφυείς επιχειρήσεις να βασίζονται επί του παρόντος στην υπολογιστική ισχύ των ΗΠΑ, η κίνηση θα μπορούσε επίσης να εκληφθεί ως μια προσπάθεια να γίνει πιο τεχνολογικά κυρίαρχη.
Πέτυχε τον στόχο της; Κάπως. Στις 11 Δεκεμβρίου (ημέρα 11), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι θα συνεισφέρει το ήμισυ μιας προγραμματισμένης επένδυσης 1,5 δισεκατομμυρίων ευρώ σε επτά ευρωπαϊκές τοποθεσίες. Αλλά η νίκη ήταν βραχύβια: Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανέλαβε τα καθήκοντά του τον Ιανουάριο και ανακοίνωσε ένα σχέδιο υλικού τεχνητής νοημοσύνης 500 δισεκατομμυρίων δολαρίων, μετακινώντας κάπως τους στόχους.
Έτσι, η Επιτροπή κινήθηκε ξανά. Στις 10 Φεβρουαρίου, στη Σύνοδο Κορυφής για τη Δράση για την Τεχνητή Νοημοσύνη στο Παρίσι, η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε ένα σχέδιο για την κινητοποίηση 200 δισεκατομμυρίων ευρώ για υλικό, συμπεριλαμβανομένου ενός ταμείου 20 δισεκατομμυρίων ευρώ για την κατασκευή τεσσάρων εργοστασίων τεχνητής νοημοσύνης που στοχεύουν στην εκπαίδευση των πιο σύνθετων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης.
Πού θα πάει η ΕΕ στη συνέχεια; Σε αυτό το θέμα μόλις αρχίζουμε. Η Επιτροπή αναμένεται να χορηγήσει χρηματοδότηση σε πέντε ακόμη εργοστάσια τεχνητής νοημοσύνης τον Μάρτιο. Ο δρόμος προς τα εργοστάσια παραγωγής είναι ακόμη μεγαλύτερος: Δεν υπάρχει σαφής ανάλυση για το ύψος της χρηματοδότησης που θα παρασχεθεί, ούτε λεπτομέρειες για το πόσο από αυτό θα προέλθει από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.
Βαθμολογία: 3/5
Λευκή Βίβλος για την Άμυνα
Τι είπε η φον ντερ Λάιεν: Στις πολιτικές της κατευθυντήριες γραμμές, η πρόεδρος της Επιτροπής είπε ότι θα παρουσιάσει μια Λευκή Βίβλο για το Μέλλον της Ευρωπαϊκής Άμυνας για να εντοπίσει τις επενδυτικές ανάγκες. Τους τελευταίους μήνες, η Επιτροπή κατέστησε σαφές ότι το έγγραφο πολιτικής θα περιλαμβάνει επίσης επιλογές χρηματοδότησης για να βοηθήσει το μπλοκ να ενισχύσει μαζικά τις αμυντικές δαπάνες.
Πέτυχε τον στόχο της; Ναι και όχι. Η φον ντερ Λάιεν δεν έχει παρουσιάσει ακόμη τεχνικά τη Λευκή της Βίβλο, με τη δημοσίευση να έχει προγραμματιστεί για τις 19 Μαρτίου (ημέρα 109).
Ωστόσο, στις 4 Μαρτίου (ημέρα 91) παρουσίασε ένα σχέδιο για την αποστολή δανείων ύψους έως και 150 δισεκατομμυρίων ευρώ στις κυβερνήσεις για να τις βοηθήσει να αυξήσουν τις στρατιωτικές τους δαπάνες. Τα χρήματα μπορούν να δαπανηθούν σε πυροβολικό, πυραύλους, πυρομαχικά, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και συστήματα κατά των μη επανδρωμένων αεροσκαφών, καθώς και σε όπλα για την Ουκρανία.
Η φον ντερ Λάιεν είπε επίσης ότι θα ενεργοποιήσει τη ρήτρα διαφυγής της ΕΕ, έναν μηχανισμό για να αποτρέψει τη συμπερίληψη των αμυντικών δαπανών στον μηχανισμό τιμωρίας για χώρες που παραβιάζουν τους κανόνες ελλείμματος του μπλοκ.
Τα σχέδιά της εγκρίθηκαν από τους ηγέτες της ΕΕ στις 6 Μαρτίου.
Πού θα πάει η ΕΕ στη συνέχεια; Η Επιτροπή πρέπει τώρα να μεταφράσει τις προτάσεις χρηματοδότησης σε πραγματικά νομοθετικά μέσα.
Το εκτελεστικό σκέλος της ΕΕ αναμένεται επίσης να παρουσιάσει τη Λευκή Βίβλο για την Άμυνα, η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει περισσότερες επιλογές χρηματοδότησης, καθώς και περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τις βιομηχανικές προτεραιότητες της ΕΕ για τον εξοπλισμό.
Βαθμολογία: 4/5
Όραμα για τη Γεωργία και τα Τρόφιμα
Τι είπε η φον ντερ Λάιεν: Η φον ντερ Λάιεν δεσμεύτηκε να παρουσιάσει ένα Όραμα για τη Γεωργία και τα Τρόφιμα, βασιζόμενη σε μια στρογγυλή τράπεζα για τα αγροδιατροφικά προϊόντα που πραγματοποιήθηκε κατά το πρώτο εξάμηνο του περασμένου έτους. «Πρέπει να ξεπεράσουμε τις αντιφάσεις… γι’ αυτό ξεκίνησε ο στρατηγικός διάλογος για το μέλλον της γεωργίας», είπε στους νομοθέτες τον Ιούλιο. «Έχω υποσχεθεί να ακούσω προσεκτικά και να αντλήσω σημαντικά διδάγματα».
Πέτυχε τον στόχο της; Στις 19 Φεβρουαρίου (ημέρα 81), ο Επίτροπος Γεωργίας Christophe Hansen παρέδωσε ένα μέτριο όραμα που προσπάθησε να ευχαριστήσει τους πάντες με καλύτερες συνθήκες για τους αγρότες, δικαιότερες αλυσίδες εφοδιασμού και μια επανεξέταση των πολιτικών βιωσιμότητας.
Όμως, για πολλούς, αυτό το μεγάλο, φανταχτερό όραμα – το οποίο πρόκειται να αντικαταστήσει την προηγούμενη Στρατηγική Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο – έχει προσγειωθεί περισσότερο ως μια φιλική προς τους αγρότες ατζέντα που είναι μεγάλη σε υποσχέσεις, αλλά μικρή σε μετρητά.
Πού θα πάει η ΕΕ στη συνέχεια; Η Επιτροπή αναμένεται να προχωρήσει με το πρώτο μέρος του σχεδίου τον Απρίλιο: να μειώσει τη γραφειοκρατία στον γεωργικό προϋπολογισμό ύψους 300 δισεκατομμυρίων ευρώ και πλέον, διευκολύνοντας τις απαιτήσεις για πρόσβαση στα μετρητά.
Μέχρι το τέλος του έτους, ο Hansen θέλει να καταπολεμήσει άλλους κανόνες που επηρεάζουν τους αγρότες πέρα από την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) – όπως οι περιβαλλοντικές πολιτικές και οι πολιτικές ασφάλειας των τροφίμων.
Βαθμολογία: 2/5
Διάλογοι Πολιτικής για τη Νεολαία
Τι είπε η φον ντερ Λάιεν: Στις κατευθυντήριες γραμμές της, η φον ντερ Λάιεν είπε ότι οι νέοι θα πρέπει να μπορούν να χρησιμοποιούν τις φωνές τους και να διαμορφώνουν το μέλλον τους. Είπε επίσης ότι ήθελε τους επιτρόπους της να ηγηθούν με το παράδειγμα και να συμμετάσχουν σε «διαλόγους πολιτικής για τη νεολαία» εντός των πρώτων 100 ημερών.
Πέτυχε τον στόχο της; Ναι, αν και οριακά. Δεκαέξι από τους 28 επιτρόπους πραγματοποίησαν τους διαλόγους πολιτικής για τη νεολαία την εβδομάδα πριν από την προθεσμία (ημέρες 93-97), ενώ τρεις επίτροποι πρόκειται να πραγματοποιήσουν διαλόγους στις 10 Μαρτίου (ημέρα 100): ο επικεφαλής της δικαιοσύνης Michael McGrath, ο επικεφαλής της τεχνολογικής κυριαρχίας Henna Virkkunen και η επικεφαλής της καινοτομίας Ekaterina Zaharieva. Η εργασία υπό πίεση χρόνου έχει απήχηση στους νέους.
Πού θα πάει η ΕΕ στη συνέχεια; Οι διάλογοι πολιτικής για τη νεολαία προορίζονται να είναι ένα επαναλαμβανόμενο γεγονός στο οποίο οι επίτροποι μιλούν σε νέους μία φορά το χρόνο. Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι πώς – ή αν – αυτό θα τροφοδοτήσει την πολιτική εργασία της Επιτροπής.
Ο Επίτροπος Νεολαίας Glenn Micallef, ο οποίος έπαιξε μπάσκετ με αμαξίδιο κατά τη διάρκεια του διαλόγου του στην Αθήνα, δήλωσε στο POLITICO ότι η εμπειρία των αθλημάτων με αμαξίδιο είναι «μια εντελώς νέα διάσταση» σε σύγκριση με το να διαβάζει κανείς απλώς για τα αθλήματα χωρίς αποκλεισμούς.
Βαθμολογία: 4/5
Αναθεώρηση της πολιτικής διεύρυνσης
Τι είπε η φον ντερ Λάιεν: Περιγράφοντας τις προτεραιότητες πριν από αρκετούς μήνες, η φον ντερ Λάιεν επικεντρώθηκε στη διεύρυνση – την επέκταση της συμμετοχής του μπλοκ – καθώς και στην ανάγκη τροποποίησης των κανόνων της ΕΕ για να δημιουργηθεί χώρος για νέα μέλη. Το Παρίσι και το Βερολίνο έχουν υποστηρίξει ότι εάν η ΕΕ πρόκειται να αυξηθεί σε 30 ή 35 μέλη, θα πρέπει να αλλάξει τους κανόνες για τη γεωργική βοήθεια, για παράδειγμα, για να διασφαλιστεί ότι τα υπάρχοντα μέλη δεν θα τιμωρηθούν.
Αυτό οδήγησε στην έκκληση της φον ντερ Λάιεν για μια σε βάθος «αναθεώρηση πολιτικής» που θα εξέταζε όλες τις πτυχές της διεύρυνσης. Σε μια πρόγευση αυτής της περίπλοκης διαδικασίας – που ενδεχομένως περιλαμβάνει αλλαγές στις βασικές συνθήκες της ΕΕ – ένα προπαρασκευαστικό έγγραφο που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο ήταν 22 σελίδες.
Πέτυχε τον στόχο της; Στο βαθμό που θα δημοσιευθεί ένα έγγραφο, ναι. Αυτό κάνει η Επιτροπή. Αλλά αυτή είναι μια περίπτωση όπου η άγρια γεωπολιτική της εποχής είναι πιθανό να εκτροχιάσει τον φυσικό γραφειοκρατικό ρυθμό της ΕΕ.
Πού θα πάει η ΕΕ στη συνέχεια; Η φον ντερ Λάιεν έχει ήδη επισημάνει ότι η Ουκρανία θα μπορούσε να ενταχθεί στο μπλοκ έως το 2030, ενδεχομένως νωρίτερα. Η Επίτροπος Διεύρυνσης, Μάρτα Κος, έχει αναφέρει τη δυνατότητα να δοθεί στην Ουκρανία ταχύτερη πρόσβαση σε τμήματα της ενιαίας αγοράς της ΕΕ ως μέρος μιας επιταχυνόμενης διαδικασίας προσχώρησης. «Εργαζόμαστε επίσης σε σχέδια για την επιτάχυνση της ένταξης της Ουκρανίας σε πολλά περισσότερα μέρη της Ενιαίας Αγοράς – για την προσέλκυση περισσότερων επενδύσεων, την ενίσχυση των πανευρωπαϊκών αλυσίδων αξίας και τη δημιουργία νέων ευκαιριών τόσο για τις ουκρανικές όσο και για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις», δήλωσε η Κος την περασμένη εβδομάδα. Φυσικά, όλα αυτά συνέβησαν πριν δημοσιευθεί η αναθεώρηση της πολιτικής.
Βαθμολογία: 3/5
