Σε μια κίνηση που μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες στον πόλεμο της Ουκρανίας, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ανακοίνωσε ότι θα συνομιλήσει με τον Ρώσο ομόλογό του, Βλαντίμιρ Πούτιν, την Τρίτη. Όπως αποκάλυψε στους δημοσιογράφους, γίνονται ήδη διαπραγματεύσεις για την παύση των εχθροπραξιών και την κατανομή περιουσιακών στοιχείων.
Εκτός από την παύση ή λήξη του πολέμου, η Ουάσιγκτον και η Μόσχα εισέρχονται σε μια φάση «επανεκκίνησης» στις διμερείς σχέσεις τους.
Η περίοδος μεταξύ 2022 και 2024 σηματοδότησε μία από τις πιο σημαντικές επιδεινώσεις στις σχέσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Η πλήρης κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 αποτέλεσε την αφορμή για την κατάρρευση των διπλωματικών διαύλων, την επιβολή πρωτοφανών οικονομικών κυρώσεων και τη διάλυση μακροχρόνιων συμφωνιών ελέγχου των πυρηνικών όπλων μεταξύ των δύο πυρηνικών δυνάμεων.
Η Εισβολή στην Ουκρανία και η Αρχική Αντίδραση
Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η Ρωσία εξαπέλυσε μια πλήρους κλίμακας στρατιωτική εισβολή στην Ουκρανία, κλιμακώνοντας δραματικά μια σύγκρουση που βρισκόταν σε εξέλιξη από την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014. Η στρατιωτική αυτή επιχείρηση ακολούθησε μήνες εντάσεων. Ήδη από τον Νοέμβριο του 2021, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν αναφέρει ασυνήθιστες κινήσεις ρωσικών στρατευμάτων κοντά στα σύνορα της Ουκρανίας, με τον Πρόεδρο Μπάιντεν να προειδοποιεί τον Πρόεδρο Πούτιν για “ισχυρά οικονομικά και άλλα μέτρα” εάν η Ρωσία προχωρούσε σε επίθεση.
Η εισβολή αποτέλεσε σημείο καμπής στις σχέσεις ΗΠΑ-Ρωσίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, μαζί με τους Ευρωπαίους συμμάχους τους και άλλες χώρες, απάντησαν άμεσα με κύματα κυρώσεων με στόχο την οικονομική και διπλωματική απομόνωση της Ρωσίας. Αυτά τα μέτρα εφαρμόστηκαν σε πρωτοφανή κλίμακα, στοχεύοντας το ρωσικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, βασικές βιομηχανίες και πρόσωπα συνδεδεμένα με το Κρεμλίνο.
Καθεστώς Κυρώσεων και Οικονομικός Πόλεμος
Η οικονομική αντίδραση στην εισβολή της Ρωσίας σηματοδότησε μια νέα φάση στη χρήση των κυρώσεων ως εργαλείου εξωτερικής πολιτικής. Από τον Φεβρουάριο του 2022, οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η ΕΕ, καθώς και χώρες όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς και η Ιαπωνία, επέβαλαν περισσότερες από 16.500 κυρώσεις στη Ρωσία. Αυτά τα μέτρα έπληξαν την οικονομία της Ρωσίας σε πολλαπλά επίπεδα:
- Πάγωμα συναλλαγματικών αποθεμάτων ύψους περίπου 350 δισεκατομμυρίων δολαρίων, δηλαδή περίπου το ήμισυ των συνολικών αποθεμάτων της Ρωσίας.
- Πάγωμα περίπου του 70% των περιουσιακών στοιχείων των ρωσικών τραπεζών, με ορισμένες τράπεζες να αποκλείονται από το SWIFT, το παγκόσμιο σύστημα διατραπεζικών πληρωμών.
- Απαγόρευση εξαγωγών δυτικής τεχνολογίας που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή όπλων.
- Απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού χρυσού και διαμαντιών.
- Απαγόρευση πτήσεων και άλλοι ταξιδιωτικοί περιορισμοί.
Αυτά τα ολοκληρωμένα οικονομικά μέτρα σχεδιάστηκαν για να περιορίσουν τη δυνατότητα της Ρωσίας να χρηματοδοτήσει τον πόλεμο, ενώ ταυτόχρονα να ασκήσουν πίεση στην ηγεσία της να επανεξετάσει τη στρατιωτική της εκστρατεία στην Ουκρανία.
Η Κατάρρευση των Διμερών Σχέσεων
Πέρα από τις οικονομικές κυρώσεις, η περίοδος 2022-2024 σημαδεύτηκε από την σχεδόν πλήρη κατάρρευση των φυσιολογικών διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Ουάσινγκτον και Μόσχας.
Ένας από τους πιο ανησυχητικούς τομείς αυτής της επιδείνωσης ήταν η αποχώρηση της Μόσχας από τις συμφωνίες ελέγχου πυρηνικών όπλων, που είχαν αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο των σχέσεων ακόμα και σε περιόδους εντάσεων.
Μέχρι τις αρχές του 2023, η Ρωσία είχε «διαλύσει τα τελευταία υπολείμματα συνεργασίας με τη Δύση, με τον πιο ανησυχητικό τομέα να είναι ο έλεγχος των πυρηνικών όπλων». Η απόφαση της Μόσχας να αναστείλει τη συμμετοχή της στη Συνθήκη Νέας START, που περιορίζει τα πυρηνικά οπλοστάσια των δύο χωρών, υπογράμμισε τη διάλυση των μηχανισμών διαχείρισης πυρηνικών κινδύνων τη στιγμή που ήταν πιο απαραίτητοι.
Το Τέλος της «Διαχωριστικής Πολιτικής»
Πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, οι ΗΠΑ και η Ρωσία ακολουθούσαν μια πολιτική «διαχωρισμού» (compartmentalization), συνεργαζόμενες σε συγκεκριμένα ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος, όπως η αντιτρομοκρατία, η εξερεύνηση του διαστήματος και ο έλεγχος των όπλων, παρά τις γενικότερες γεωπολιτικές διαφορές.
Μετά το 2022, αυτή η στρατηγική εγκαταλείφθηκε. Η Μόσχα περιόρισε την εμπλοκή της με τη Δύση μόνο σε ζητήματα που δεν σχετίζονταν με τον πόλεμο στην Ουκρανία ή που εξυπηρετούσαν τους πολεμικούς της στόχους.
Στρατιωτική Υποστήριξη προς την Ουκρανία
Η στρατιωτική βοήθεια των Ηνωμένων Πολιτειών προς την Ουκρανία κατά την περίοδο 2022-2024 αποτέλεσε βασικό σημείο σύγκρουσης στις σχέσεις ΗΠΑ-Ρωσίας. Η υποστήριξη αυτή επεκτάθηκε με την πάροδο του χρόνου, περιλαμβάνοντας από αμυντικά όπλα μέχρι πιο προηγμένα συστήματα, προκαλώντας οργισμένες αντιδράσεις από τη Μόσχα.
Η Ρωσία παρουσίαζε σταθερά τη δυτική στρατιωτική βοήθεια ως απόδειξη ότι η σύγκρουση ήταν στην πραγματικότητα ένας πόλεμος δι’ αντιπροσώπων μεταξύ Μόσχας και ΝΑΤΟ. Μέχρι τα τέλη του 2024, οι προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ προμήνυαν πιθανές αλλαγές στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ. Η συνέχιση της στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας προς την Ουκρανία θα εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από το εκλογικό αποτέλεσμα.
Η περίοδος 2022-2024 στις σχέσεις ΗΠΑ-Ρωσίας χαρακτηρίστηκε από βαθιά επιδείνωση, οδηγώντας σε οικονομικό και διπλωματικό ψυχρό πόλεμο. Η κληρονομιά αυτής της περιόδου θα εξαρτηθεί από το πώς οι επόμενες κυβερνήσεις θα χειριστούν τα θεμελιώδη σημεία σύγκρουσης, ιδίως όσον αφορά την κυριαρχία της Ουκρανίας και τον ρόλο του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη.
