Ο Ντόναλντ Τραμπ κήρυξε εμπορικό πόλεμο κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης την Παρασκευή, απειλώντας με την επιβολή δασμών ύψους 50% σε ευρωπαϊκά αγαθά από την 1η Ιουνίου 2025. Το τελεσίγραφο αυτό έχει συντομεύσει δραστικά το χρονοδιάγραμμα για την επίτευξη συμφωνίας που θα διασώσει την εμπορική σχέση ύψους 1,6 τρισεκατομμυρίων ευρώ, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις και αναταραχή στις αγορές.
Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ κατηγόρησε την ΕΕ ότι δημιουργήθηκε «με πρωταρχικό σκοπό να εκμεταλλευτεί τις Ηνωμένες Πολιτείες στο ΕΜΠΟΡΙΟ» και ότι οι συζητήσεις είναι «αδιέξοδες». Αυτή η νέα απειλή έρχεται να επιδεινώσει τις ήδη τεταμένες σχέσεις, καθώς ο Τραμπ είχε προηγουμένως επιβάλει δασμούς 20% και αργότερα 10% σε προϊόντα της ΕΕ, δίνοντας 90 ημέρες για την επίτευξη συμφωνίας.
Αναταραχή στις αγορές και νέες απειλές
Η ανακοίνωση του Τραμπ προκάλεσε άμεσα σημαντικές απώλειες στα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια. Ο γερμανικός δείκτης DAX υποχώρησε κατά 2,2%, ενώ ο γαλλικός CAC 40 διολίσθησε κατά 2,7%. Αντίθετα, ο χρυσός, ένα παραδοσιακό ασφαλές επενδυτικό καταφύγιο, ενισχύθηκε κατά 2,1%, ενώ η τιμή του αργού πετρελαίου Brent υποχώρησε κατά 1,1%.
Λίγες ώρες πριν την απειλή για δασμούς 50%, ο Τραμπ δήλωσε επίσης ότι θα επιβάλει δασμούς 25% στην Apple, τη Samsung και άλλους κατασκευαστές smartphone, εάν δεν μεταφέρουν την παραγωγή στις ΗΠΑ.
Θεμελιώδεις διαφορές και δυσκολία διαπραγματεύσεων
Η σύγκρουση αυτή αποκαλύπτει τις θεμελιώδεις διαφορές στον τρόπο που οι ΗΠΑ και η ΕΕ αντιλαμβάνονται το εμπόριο. Η Agathe Demarais από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων επισημαίνει ότι «οι απαιτήσεις του Τραμπ φαίνεται να αντανακλούν τη βαθιά απογοήτευση των ΗΠΑ για την επαγγελματική, ήρεμη και γραφειοκρατική προσέγγιση της ΕΕ στις εμπορικές διαπραγματεύσεις – που έρχεται σε σύγκρουση με την προθυμία του Τραμπ να κλείσει γρήγορα συμφωνίες που φαίνονται σέξι, ακόμη και αν αυτές σημαίνουν πολύ λίγα στην πράξη». Η έλλειψη σαφήνειας γύρω από τους εμπορικούς στόχους των ΗΠΑ καθιστά τις διαπραγματεύσεις «σχεδόν αδύνατες για την Ευρώπη», σύμφωνα με την Demarais. Στο επίκεντρο των εξελίξεων βρίσκεται η τηλεφωνική επικοινωνία που αναμένεται μεταξύ του Επιτρόπου Εμπορίου της ΕΕ, Μάρος Σέφτσοβιτς, και του εμπορικού αντιπροσώπου των ΗΠΑ, Τζέιμισον Γκριρ, σε μια προσπάθεια να βρεθεί κοινό έδαφος και να αποφευχθεί ένας εμπορικός πόλεμος πλήρους κλίμακας.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, εξέφρασε την ελπίδα ότι η ΕΕ θα «κινητοποιηθεί», κατηγορώντας την ότι δείχνει λιγότερη δέσμευση στις συνομιλίες σε σύγκριση με ασιατικές χώρες και τη Βρετανία. Ωστόσο, η Κομισιόν επιμένει ότι η πρότασή της είναι «εξαιρετική, λεπτομερής, αμοιβαία επωφελής» και πως η προσέγγιση της ΕΕ στις συνομιλίες με την Ουάσινγκτον είναι εποικοδομητική.
Η προσφορά της ΕΕ περιλαμβάνει την ενίσχυση των αγορών σε στρατηγικούς τομείς όπως η ενέργεια, η ανάπτυξη συνεργασίας σε δίκτυα κινητής τηλεφωνίας 5G και 6G, και η στρατηγική συνεργασία σε τομείς που έχουν υποστεί εμπορικές έρευνες από τις ΗΠΑ, όπως ο χάλυβας, το αλουμίνιο, οι ημιαγωγοί και τα αυτοκίνητα. Περιλαμβάνει επίσης περισσότερες εισαγωγές ευαίσθητων γεωργικών προϊόντων.
«Αμοιβαίος σεβασμός» η απάντηση της ΕΕ
Ο Μάρος Σέφτσοβιτς δήλωσε χαρακτηριστικά στο X ότι το εμπόριο μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ «πρέπει να καθοδηγείται από αμοιβαίο σεβασμό, όχι από απειλές». Δήλωσε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι «πλήρως αφοσιωμένη και δεσμευμένη στην εξασφάλιση μιας συμφωνίας που θα λειτουργούσε και για τις δύο πλευρές», προσθέτοντας ότι «είμαστε έτοιμοι να υπερασπιστούμε τα συμφέροντά μας».
Παρότι ορισμένοι στην Ευρώπη βλέπουν τις απειλές του Τραμπ ως μια προσπάθεια να αποκτήσει επιρροή, ο Ολλανδός πρωθυπουργός Dick Schoof δήλωσε ότι θα εξετάσουν «με ψυχραιμία τις προτάσεις και θα απαντήσουν σθεναρά και αποφασιστικά». Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι οι διαπραγματεύσεις δεν προχωρούν καλά, με έναν αξιωματούχο της ΕΕ να χαρακτηρίζει προηγούμενη πρόταση των ΗΠΑ ως «κατάλογο επιθυμιών με μη ρεαλιστικές και μονομερείς απαιτήσεις».
Η ΕΕ, επιδιώκοντας μια ισορροπημένη και αμοιβαία επωφελή συμφωνία, παραμένει επιφυλακτική ως προς τις προθέσεις της κυβέρνησης Τραμπ. Ο υπουργός Εμπορίου των ΗΠΑ, Χάουαρντ Λούτνικ, δήλωσε πρόσφατα ότι ορισμένες εμπορικές διαπραγματεύσεις αποδείχθηκαν «αδύνατες».
Σε περίπτωση που οι διαπραγματεύσεις δεν οδηγήσουν σε ικανοποιητικό αποτέλεσμα, η ΕΕ σκοπεύει να προχωρήσει στην προετοιμασία αντιμέτρων. Το εμπορικό μπλοκ έχει ήδη καταρτίσει σχέδια για την επιβολή πρόσθετων δασμών σε εξαγωγές των ΗΠΑ ύψους 95 δισεκατομμυρίων ευρώ ως απάντηση στους δασμούς του Τραμπ. Ο Γάλλος υπουργός Εμπορίου Λοράν Σεν Μαρτέν επανέλαβε την Παρασκευή τη θέση της ΕΕ: «Διατηρούμε την ίδια γραμμή: αποκλιμάκωση, αλλά είμαστε έτοιμοι να απαντήσουμε».
