Στον σημερινό παγκόσμιο χάρτη εξουσίας, γίνεται ολοένα και πιο φανερό πως “Ο κόσμος κυβερνάται από γέρους άνδρες που βιάζονται“, όπως αναφέρεται στον τίτλο της Financial Times «The World is Run by Old Hurry Men». Η πολιτική ηγεσία σε ορισμένα από τα ισχυρότερα κράτη βρίσκεται στα χέρια ηλικιωμένων ηγετών, οι οποίοι μοιάζουν αποφασισμένοι να προλάβουν να χαράξουν την υστεροφημία τους, πριν τους προλάβει ο χρόνος. Δεν πρόκειται μόνο για μια δημογραφική σύμπτωση· είναι μια πολιτική δυναμική με βαθιές συνέπειες: η αίσθηση του «λίγου χρόνου» οδηγεί αυτούς τους άνδρες σε βιαστικές, ριζικές και συχνά συγκρουσιακές επιλογές, που διαμορφώνουν το μέλλον όλων μας.
Ένα Παγκόσμιο Φαινόμενο Πολιτικής Εξουσίας
Στις αρχές του 21ου αιώνα, ένα φαινόμενο έχει αρχίσει να γίνεται όλο και πιο εμφανές στην παγκόσμια πολιτική: η εξουσία συγκεντρώνεται στα χέρια ηλικιωμένων ανδρών, που κυβερνούν με μια έντονη αίσθηση βιασύνης. Δεν είναι απλώς θέμα ηλικίας· πρόκειται για ηγέτες που γνωρίζουν ότι ο χρόνος τους τελειώνει και θέλουν να προλάβουν να αφήσουν το σημάδι τους στην Ιστορία.
Αυτό το φαινόμενο περιγράφεται εύστοχα από τους Financial Times με τη φράση: “The world is run by old hurry men”.
Οι Ηγέτες Που Θέλουν να Προλάβουν
Ανάμεσα σε αυτούς τους ηγέτες συναντάμε προσωπικότητες όπως:
- Βλαντίμιρ Πούτιν (72 ετών) – επιδιώκει την αποκατάσταση της ρωσικής αυτοκρατορικής ισχύος και τη διατήρηση του προσωπικού του ελέγχου μέσω αυταρχικών μηχανισμών.
- Σι Τζινπίνγκ (71 ετών) – φιλοδοξεί να «ολοκληρώσει» το εθνικό όραμα της Κίνας μέσω πιθανής ενοποίησης της Ταϊβάν και ενίσχυσης του Κομμουνιστικού Κόμματος.
- Ντόναλντ Τραμπ (79 ετών) – επιχειρεί την επιστροφή του στο προσκήνιο με στόχο τη διάλυση του “βαθέος κράτους” και την επαναφορά μιας αυταρχικής μορφής πατριωτισμού.
- Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν (71 ετών) – προσπαθεί να εγκαθιδρύσει μια νεο-οθωμανική Τουρκία, με ισχυρό προσωπικό αποτύπωμα σε θρησκεία, στρατό και γεωπολιτική.
- Μπενιαμίν Νετανιάχου (75 ετών) – διαχειρίζεται πολλαπλές κρίσεις, εν μέσω πολιτικής αποσταθεροποίησης και συγκρούσεων, με στόχο τη διατήρηση της εξουσίας του.
Κοινός παρονομαστής όλων αυτών: η βιασύνη να χτίσουν ή να αποκαταστήσουν “μεγαλείο” πριν το τέλος της καριέρας ή της ζωής τους.
Η Πολιτική της Υστεροφημίας
Οι ηγέτες αυτοί φαίνεται να μην επηρεάζονται από θεσμικά όρια. Παρακάμπτουν συντάγματα, παραμένουν στην εξουσία για δεκαετίες, καταπνίγουν αντιδράσεις, και κυβερνούν με ένα στόχο: να χαραχθούν στην Ιστορία. Αυτή η προσέγγιση ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Οι αποφάσεις τους είναι συχνά μονομερείς, επιθετικές, και απερίσκεπτες ,ακριβώς επειδή δεν έχουν τίποτα να χάσουν. Αντίθετα, έχουν όλα να κερδίσουν σε επίπεδο συμβολισμού και προσωπικής “κληρονομιάς”.
Η Αντίθεση: Νεότερες Ηγεσίες με Θεσμική Προσέγγιση
Απέναντι σε αυτή την “παλαιά φρουρά” αναδύονται νεότεροι ηγέτες με τελείως διαφορετική λογική διακυβέρνησης.
- Εμανουέλ Μακρόν (47 ετών) – επιδιώκει τη μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τεχνοκρατικό ρεαλισμό.
- Τζόρτζια Μελόνι (48 ετών) – παρότι προέρχεται από τη δεξιά, κυβερνά με θεσμικό σεβασμό και πραγματιστική προσέγγιση.
- Γκαμπριέλ Μπόριτς (38 ετών) – στη Χιλή επιχειρεί μια κοινωνική αναδιάρθρωση μέσω συνταγματικών αλλαγών.
- Σάνα Μαρίν (39 ετών) – ως πρωθυπουργός της Φινλανδίας, ήταν σύμβολο φεμινιστικής και οικολογικής πολιτικής.
- Τζάστιν Τριντό (53 ετών) – στον Καναδά, πρεσβεύει την πολυπολιτισμικότητα, την κοινωνική ενσωμάτωση και τη βιωσιμότητα.
Αυτοί οι ηγέτες δεν κινούνται από το άγχος της υστεροφημίας. Δεν επιδιώκουν να αφήσουν ένα ηρωικό “σημάδι” με κάθε κόστος. Εστιάζουν σε μακροπρόθεσμες πολιτικές, επιδιώκουν διάλογο και λειτουργούν εντός των θεσμικών πλαισίων.
Δύο Αντίθετες Κουλτούρες Εξουσίας
Η σύγκρουση ανάμεσα στους “γέρους που βιάζονται” και στους νεότερους που χτίζουν είναι πλέον εμφανής. Από τη μια, έχουμε κυβερνήτες που εντείνουν τη γεωπολιτική αστάθεια, ενισχύοντας τον αυταρχισμό και τον πολεμικό λόγο. Από την άλλη, ηγέτες που επιδιώκουν κοινωνική συνοχή, δημοκρατική εξέλιξη και συνεργασία. Η επιλογή του πού θα γείρει η πλάστιγγα δεν είναι αυτονόητη. Αν οι ισχυρότερες χώρες του κόσμου συνεχίσουν να διοικούνται από ηλικιωμένους άνδρες με επείγουσες φιλοδοξίες, η διεθνής σταθερότητα θα παραμείνει εύθραυστη. Αν, αντίθετα, ενισχυθούν οι νεότερες πολιτικές κουλτούρες, υπάρχει ελπίδα για μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα και θεσμική ωριμότητα.
Στο μεταίχμιο δύο μορφών εξουσίας
Ο κόσμος, σήμερα, βρίσκεται σε ένα μεταίχμιο μεταξύ δύο μορφών εξουσίας: της προσωποπαγούς, επείγουσας ηγεσίας και της θεσμικής, συνεργατικής διακυβέρνησης. Το ποια θα επικρατήσει δεν εξαρτάται μόνο από τις κάλπες, αλλά και από την αντοχή των θεσμών, την ενημέρωση των πολιτών και την ιστορική συγκυρία. Μέχρι τότε, όπως έγραψε με ειρωνική ακρίβεια ο Gideon Rachman στους Financial Times, ο κόσμος θα συνεχίσει να κυβερνάται από “old hurry men” – άνδρες που δεν έχουν χρόνο να σκεφτούν το αύριο, γιατί είναι πολύ απασχολημένοι με το πώς θα χαραχτούν στο χθες.
