Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται να παίρνει πίσω τον τόνο του τελεσίγραφου για την Ουκρανία, όμως πίσω από την αναδίπλωση χτίζεται ένα παρασκήνιο έντασης που έχει βυθίσει Ευρώπη και Κίεβο σε πόλεμο νεύρων.
Η Γηραιά Ήπειρος βλέπει στο αμερικανικό σχέδιο μια πιθανή «παγίδα», ενώ ο χρόνος μετρά πλέον αντίστροφα για μια απόφαση που μπορεί να αλλάξει την πορεία του πολέμου.
Το χρονικό ορόσημο και η αλλαγή τόνου από τον Τραμπ
Ραγδαίες εξελίξεις δρομολογεί η απαίτηση της Ουάσινγκτον να απαντήσει το Κίεβο στο σχέδιο των 28 σημείων μέχρι τις 27 Νοεμβρίου. Για εβδομάδες, το μήνυμα έμοιαζε με σκληρό τελεσίγραφο. Ξαφνικά, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται να κάνει πίσω, δηλώνοντας ότι «το σχέδιο δεν είναι οριστικό», ανατρέποντας το κλίμα της αδιαπραγμάτευτης πίεσης.
Πίσω όμως από την αλλαγή ύφους, οι αντιδράσεις φουντώνουν. Διπλωμάτης ευρωπαϊκής χώρας σχολιάζει ότι «κανείς δεν πιστεύει πως η ημερομηνία μετακινήθηκε επειδή ο Τραμπ έγινε πιο ευέλικτος έγινε επειδή χρειάζεται πολιτικό χρόνο». Η ένταση παραμένει και το Κίεβο βρίσκεται ανάμεσα σε μια σκληρή επιλογή: να διαπραγματευτεί με το ρολόι στο χέρι ή να έρθει αντιμέτωπο με δυσμενέστερους όρους.
Οι τέσσερις αντιρρήσεις της Ευρώπης
Στη σύνοδο της G20 στο Γιοχάνεσμπουργκ, οι Ευρωπαίοι ηγέτες επιχείρησαν να διαμορφώσουν κοινό μέτωπο. Αντάλλαξαν σημειώσεις, έστησαν κλειστές συσκέψεις και κατέληξαν σε τέσσερις βασικές ενστάσεις απέναντι στο αμερικανικό πλαίσιο:
• εδαφικές παραχωρήσεις προς τη Ρωσία
• περιορισμός του ουκρανικού στρατού στις 600.000
• απαγόρευση ένταξης στο ΝΑΤΟ
• ανάθεση του κόστους ανοικοδόμησης σχεδόν εξ ολοκλήρου στην ΕΕ
«Με τη σημερινή του μορφή το σχέδιο δεν μπορεί να προχωρήσει», ανέφερε ο Φινλανδός πρόεδρος Αλεξάντερ Στουμπ, τονίζοντας μάλιστα ότι «η Ευρώπη δεν είχε καν ενημερωθεί για κρίσιμες λεπτομέρειες».
Ανώτερος Ευρωπαίος στρατιωτικός αξιωματούχος ήταν ακόμη πιο απόλυτος: «Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος να μην μπορέσουμε να μεταπείσουμε τον Τραμπ».
Τι προβλέπει το αμερικανικό σχέδιο και γιατί προκαλεί συναγερμό
Το προσχέδιο των ΗΠΑ περιλαμβάνει σειρά κινήσεων που αλλάζουν ριζικά το γεωπολιτικό τοπίο:
• αποχώρηση ουκρανικών δυνάμεων από το Ντονμπάς
• μετατροπή αυτών των περιοχών σε ουδέτερη ζώνη, αναγνωρισμένη διεθνώς ως ρωσική
• de facto αναγνώριση ρωσικού ελέγχου σε Κριμαία, Λουχάνσκ, Ντονέτσκ
• «πάγωμα» της γραμμής του μετώπου σε Χερσώνα και Ζαπορίζια
Παράλληλα, η Ουκρανία θα λάμβανε αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας με κόστος, ενώ οι ΗΠΑ θα εξασφάλιζαν το 50% των κερδών από επενδυτικό σχήμα για την ανοικοδόμηση μέσω δεσμευμένων ρωσικών πόρων.
Η ισχυρότερη αντίδραση της Ευρώπης έρχεται στη ρήτρα περιορισμού του ουκρανικού στρατού. Πηγή με γνώση των διαπραγματεύσεων λέει καθαρά: «Αυτό το σημείο δεν μπορεί να γίνει δεκτό. Θα άφηνε την Ουκρανία εκτεθειμένη».
Ο φόβος του Κιέβου και το στίγμα του Ζελένσκι
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική παγίδα: αν δεχτεί τις εδαφικές παραχωρήσεις, κινδυνεύει να μείνει στην ιστορία ως «ο ηγέτης που έχασε το ανατολικό μέτωπο». Αν αρνηθεί, η Ουάσινγκτον προειδοποιεί ότι οι όροι μπορεί να χειροτερέψουν.
«Δεν θα είμαστε ποτέ εμπόδιο στην ειρήνη, αλλά δεν θα υπογράψουμε ειρήνη που παραδίδει τη χώρα μας», αναφέρει μέλος της ουκρανικής αντιπροσωπείας που συμμετέχει στις διαβουλεύσεις.
Την ίδια στιγμή, το Κρεμλίνο αφήνει ανοιχτή πιθανή συνάντηση Πούτιν–Τραμπ, ενισχύοντας τις εικασίες ότι η Μόσχα περιμένει μια συμφωνία που θα της δώσει στρατηγικό πλεονέκτημα.
Πιέσεις και πανικός στο Κογκρέσο
Δεν είναι μόνο η Ευρώπη που αντιδρά. Στην Ουάσινγκτον, η πολιτική καταιγίδα φουντώνει. Γερουσιαστές και από τα δύο κόμματα προειδοποιούν ότι το σχέδιο δεν διασφαλίζει βιώσιμη ειρήνη.
«Δεν μπορείς να σταματήσεις έναν πόλεμο προσφέροντας διαδοχικές παραχωρήσεις στον Πούτιν», δηλώνει Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής, προσθέτοντας πως «η Ουκρανία δεν πρέπει να εξαναγκαστεί να δώσει εδάφη σε έναν από τους πιο απροκάλυπτους πολεμικούς ηγέτες του πλανήτη».
Ο φόβος στο Κογκρέσο είναι ότι μια συμφωνία χωρίς πίεση προς τη Ρωσία θα καταρρεύσει πριν καν εφαρμοστεί.
Η Ευρώπη αντιδρά και ζητά αλλαγές στο σχέδιο
Η G20 υιοθέτησε ανακοινωθέν για «δίκαιη και διαρκή ειρήνη», όμως η Ευρώπη δεν κρύβει την ανησυχία της. Θεωρεί ότι:
• τα σύνορα δεν μπορούν να αλλάζουν διά της βίας
• οι περιορισμοί στον ουκρανικό στρατό είναι επικίνδυνοι
• το βάρος της ανοικοδόμησης δεν μπορεί να πέσει μονομερώς στην ΕΕ
• οι αλλαγές που προβλέπει το σχέδιο αφορούν άμεσα ΝΑΤΟ και ΕΕ — άρα απαιτούν τη συναίνεσή τους
Μακρόν, Μερτς και Στάρμερ πραγματοποίησαν έκτακτη σύσκεψη στο περιθώριο της G20, περιγράφοντας το αμερικανικό σχέδιο ως «πλαίσιο που δεν προστατεύει τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα της Ευρώπης».
Πίσω από την «αναδίπλωση» του Τραμπ δεν κρύβεται υποχώρηση, αλλά ένας διπλωματικός αγώνας δρόμου. Η Ευρώπη βλέπει στο σχέδιο μια επικίνδυνη παγίδα που αλλάζει ισορροπίες δεκαετιών, το Κίεβο δίνει μάχη να μη χάσει εδάφη και η Ουάσινγκτον πιέζει για συμφωνία πριν ανοίξει νέα πολιτική κρίση.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία ίσως πλησιάζει σε ένα κομβικό σημείο αλλά η ειρήνη που διαφαίνεται δεν μοιάζει καθόλου με ειρήνη που θα αντέξει στον χρόνο.
