Νέες προοπτικές για τα ελληνικά αγροδιατροφικά προϊόντα ανοίγει η συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της Ευρωπαϊκή Ένωση και των χωρών της Mercosur, προσφέροντας πρόσβαση σε μια αγορά σχεδόν 300 εκατομμυρίων καταναλωτών. Πρόκειται για μια εξέλιξη που δημιουργεί σημαντικές ευκαιρίες για προϊόντα όπως το ελαιόλαδο, τα τυριά, τα ακτινίδια, τα ροδάκινα και τα αρτοσκευάσματα, τα οποία φιλοδοξούν να αποκτήσουν ισχυρότερη παρουσία στη Νότια Αμερική.
Στρατηγικός στόχος οι ουσιαστικές εμπορικές συμφωνίες
Σε ένα σύνθετο γεωπολιτικό και γεωοικονομικό περιβάλλον, η Ελλάδα επιδιώκει εμπορικές συμφωνίες με απτό όφελος για παραγωγούς και επιχειρήσεις. Όπως δήλωσε στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο γενικός γραμματέας Αγροτικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Αντώνης Φιλιππής, στόχος είναι η σύναψη συμφωνιών που προσφέρουν σταθερότητα και προβλεψιμότητα, χωρίς να αγνοούν τις ιδιαιτερότητες του αγροδιατροφικού τομέα.
Ρήτρες προστασίας και δίκαιος ανταγωνισμός
Ο ίδιος επισήμανε ότι κάθε εμπορική συμφωνία οφείλει να συνοδεύεται από αποτελεσματικούς μηχανισμούς προστασίας και παρακολούθησης. Ειδικά για τη συμφωνία με τη Mercosur, η ρήτρα διμερούς διασφάλισης δεν λύνει όλες τις ανησυχίες, ωστόσο αποτελεί βασικό εργαλείο για τη διαμόρφωση πιο δίκαιων συνθηκών ανταγωνισμού στον αγροδιατροφικό τομέα.
Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur έρχεται έπειτα από περισσότερες από δύο δεκαετίες διαπραγματεύσεων. Το πρώτο πολιτικό πλαίσιο διαμορφώθηκε τον Ιούνιο του 2019, ενώ τα τελικά κείμενα εγκρίθηκαν από το Κολέγιο των Επιτρόπων τον περασμένο Σεπτέμβριο. Η εφαρμογή της θα γίνει σε δύο στάδια: αρχικά με την προσωρινή ισχύ του εμπορικού σκέλους και στη συνέχεια με την πλήρη κύρωση από τα εθνικά κοινοβούλια των κρατών-μελών.
Μεταξύ των βασικών προβλέψεων της συμφωνίας είναι η σταδιακή κατάργηση εισαγωγικών δασμών, που εκτιμάται ότι θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα ελληνικών προϊόντων. Το ελαιόλαδο αναμένεται να ωφεληθεί άμεσα, καθώς χώρες όπως η Βραζιλία, η Αργεντινή, η Παραγουάη και η Ουρουγουάη δεν διαθέτουν αξιόλογη εγχώρια παραγωγή, ενώ μέχρι σήμερα επιβάλλουν δασμούς στο προϊόν.
Προστασία γεωγραφικών ενδείξεων και φέτα
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόβλεψη προστασίας για 20 ελληνικές γεωγραφικές ενδείξεις. Για τη φέτα θεσπίζεται μεταβατική περίοδος επτά ετών για υφιστάμενους χρήστες της ονομασίας, βάσει της ρήτρας «grandfathering».
Παράλληλα, προστατεύονται προϊόντα όπως το Ούζο, το Τσίπουρο, οι οίνοι Ρετσίνα Αττικής, Νεμέα, Σαντορίνη και Σάμος, καθώς και ελαιόλαδα και άλλα εμβληματικά ελληνικά προϊόντα.
Οι σημερινές εξαγωγές και οι προσδοκίες
Σήμερα οι ελληνικές εξαγωγές προς τις χώρες της Mercosur ανέρχονται περίπου στα 34 εκατ. ευρώ. Η μείωση των δασμών δημιουργεί προσδοκίες για αύξηση των αποστολών και ενίσχυση του μεριδίου των ελληνικών επιχειρήσεων στις συγκεκριμένες αγορές, ιδιαίτερα σε προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Αντιδράσεις αγροτών και ευρωπαϊκές δικλίδες ασφαλείας
Παρά τις προοπτικές, ευρωπαϊκές αγροτικές οργανώσεις έχουν εκφράσει ανησυχίες για αθέμιτο ανταγωνισμό από φθηνότερα προϊόντα της Mercosur, που παράγονται με χαμηλότερα περιβαλλοντικά και εργασιακά πρότυπα. Σε απάντηση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο κανονισμού με ενισχυμένους μηχανισμούς διασφάλισης, όπως ταχεία παρέμβαση σε διαταραχές της αγοράς και αυστηρότερους ελέγχους.
Ρήτρα αμοιβαιότητας και ευαίσθητα προϊόντα
Στα μέτρα περιλαμβάνεται η ρήτρα αμοιβαιότητας, ώστε τα εισαγόμενα προϊόντα να πληρούν τις ίδιες προδιαγραφές με τα ευρωπαϊκά. Παράλληλα, έχει καταρτιστεί κατάλογος 13 ευαίσθητων προϊόντων, μεταξύ των οποίων κρέας, αυγά, μέλι και ρύζι, για τα οποία προβλέπεται ακόμη και αναστολή εφαρμογής της συμφωνίας σε περίπτωση έντονης πίεσης στις τιμές.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η πρωτοβουλία της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για την κινητοποίηση περίπου 45 δισ. ευρώ υπέρ του αγροτικού τομέα, μέσω της ενδιάμεσης αναθεώρησης του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού. Την κίνηση αυτή χαιρέτισε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, τονίζοντας ότι η στήριξη του πρωτογενούς τομέα αποτελεί εθνική προτεραιότητα.
Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur συνιστά μια σημαντική ευκαιρία για την ελληνική αγροδιατροφή, με ξεκάθαρα εξαγωγικά οφέλη αλλά και αναγκαίες δικλίδες ασφαλείας. Το τελικό αποτύπωμά της θα κριθεί από το κατά πόσο οι μηχανισμοί προστασίας θα λειτουργήσουν αποτελεσματικά, εξασφαλίζοντας ανάπτυξη χωρίς να θυσιαστεί η βιωσιμότητα των Ελλήνων παραγωγών.
