Σε μια κίνηση αιφνιδιαστικής αποκλιμάκωσης, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε αργά το βράδυ της Τετάρτης ότι δεν θα προχωρήσει τελικά στην επιβολή νέων δασμών σε ευρωπαϊκές χώρες, κάνοντας πίσω από τις απειλές που είχαν προκαλέσει συναγερμό στις Βρυξέλλες.
Η απόφαση συνδέεται άμεσα με τις επαφές του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε και με μια κατ’ αρχήν συμφωνία-πλαίσιο για τη Γροιλανδία, σε μια περίοδο που οι ευρωατλαντικές σχέσεις δοκιμάζονται έντονα.
Η αναδίπλωση για τους δασμούς και το μήνυμα Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος ξεκαθάρισε ότι οι δασμοί, που επρόκειτο να τεθούν σε ισχύ την 1η Φεβρουαρίου, δεν θα εφαρμοστούν, επικαλούμενος «παραγωγικές συζητήσεις» και πρόοδο στις διαπραγματεύσεις. Όπως έγραψε ο ίδιος στην πλατφόρμα Truth Social, «με βάση αυτή την κατανόηση, δεν θα επιβάλω τους δασμούς που ήταν προγραμματισμένοι».
Οι συγκεκριμένοι δασμοί προέβλεπαν αρχικό συντελεστή 10% σε προϊόντα από τη Γαλλία, τη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Δανία, τη Σουηδία, τη Νορβηγία, την Ολλανδία και τη Φινλανδία, με προοπτική αύξησης έως και 25% μέχρι τον Ιούνιο. Ο Τραμπ είχε καταστήσει σαφές ότι οι πιέσεις θα συνεχίζονταν μέχρι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να δείξουν στήριξη στην αμερικανική προσέγγιση για τη Γροιλανδία, γεγονός που είχε πυροδοτήσει έντονες αντιδράσεις στην Ευρώπη.
Το πλαίσιο για τη Γροιλανδία και ο ρόλος του ΝΑΤΟ
Κεντρικό ρόλο στην αλλαγή στάσης του Λευκού Οίκου φαίνεται να παίζει η συμφωνία σε «ένα πλαίσιο μελλοντικής διευθέτησης» για τη Γροιλανδία, όπως το περιέγραψε ο ίδιος ο Τραμπ. Σύμφωνα με τον Αμερικανό πρόεδρο, η κατανόηση που επιτεύχθηκε με τον Μαρκ Ρούτε μπορεί να ωφελήσει τόσο τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και όλα τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ, αφήνοντας ανοιχτό το πεδίο για περαιτέρω διαπραγματεύσεις.
Ο Τραμπ επανέλαβε ότι οι ΗΠΑ θεωρούν τη Γροιλανδία κρίσιμη για την εθνική αλλά και την παγκόσμια ασφάλεια, επιμένοντας ωστόσο ότι δεν προτίθεται να χρησιμοποιήσει στρατιωτική βία για να αποκτήσει τον έλεγχο του νησιού της Αρκτικής. Τόνισε, παράλληλα, ότι τη διαχείριση των επόμενων βημάτων θα αναλάβει μια στενή ομάδα κορυφαίων αξιωματούχων, ανάμεσά τους ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέιντ Βανς, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ, οι οποίοι θα αναφέρονται απευθείας στον ίδιο.
Οι αντιδράσεις της Ευρώπης και ο φόβος βαθύτερης ρήξης
Η αρχική απειλή για δασμούς είχε ήδη προκαλέσει έντονη κινητοποίηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με έκτακτες συνεδριάσεις και συζητήσεις για πιθανά αντίποινα. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν είχε ταχθεί ανοιχτά υπέρ της ενεργοποίησης του ευρωπαϊκού μηχανισμού κατά του εξαναγκασμού, ενώ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχε προειδοποιήσει ότι η απάντηση της ΕΕ θα ήταν «αταλάντευτη, ενιαία και αναλογική».
Παρότι η αναδίπλωση Τραμπ εκτονώνει προσωρινά την ένταση, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκφράζουν ανησυχία ότι η υπόθεση της Γροιλανδίας έχει ανοίξει το βαθύτερο ρήγμα στις σχέσεις Ουάσινγκτον και Ευρώπης εδώ και δεκαετίες. Το γεγονός ότι οι απειλές για δασμούς χρησιμοποιήθηκαν ως μοχλός πίεσης επιβεβαιώνει, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, πως η διατλαντική σχέση εισέρχεται σε μια φάση αυξημένης αβεβαιότητας.
Η προσωρινή άρση των δασμών δίνει ανάσα στην Ευρώπη, όμως το πολιτικό και γεωστρατηγικό ζήτημα της Γροιλανδίας παραμένει ανοιχτό. Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν αν η συμφωνία-πλαίσιο που επικαλείται ο Τραμπ θα αποτελέσει γέφυρα συνεννόησης ή απλώς μια ανακωχή σε μια σύγκρουση που μόλις ξεκίνησε
