Η Ευρώπη επανεξετάζει τα θεμέλια της στρατηγικής της ασφάλειας, καθώς για πρώτη φορά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου κυβερνήσεις σε μεγάλες πρωτεύουσες βάζουν στο τραπέζι το ενδεχόμενο αυτόνομης πυρηνικής αποτροπής. Η αφορμή, σύμφωνα με το Bloomberg, ήταν η προσωρινή διακοπή παροχής πληροφοριών από την Ουάσινγκτον προς την Ουκρανία τον Μάρτιο του 2025, που συνέπεσε με σοβαρές απώλειες για το Κίεβο και λειτούργησε ως καμπανάκι για τη στρατηγική εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ.
Η συζήτηση αφορά ένα «Σχέδιο Β» απέναντι στη Ρωσία, η οποία διαθέτει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο παγκοσμίως, την ώρα που η αμερικανική πυρηνική ομπρέλα δεν θεωρείται πλέον αδιαμφισβήτητη.
Η πυρηνική ομπρέλα των ΗΠΑ και το άνοιγμα Μακρόν
Μέχρι σήμερα, η ασφάλεια της Ευρώπης βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη στρατιωτική και πυρηνική ισχύ των ΗΠΑ. Ωστόσο, στρατιωτικοί και πολιτικοί κύκλοι εξετάζουν εναλλακτικές.
Ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αναμένεται να επαναφέρει δημοσίως την πρόταση για διεύρυνση της γαλλικής πυρηνικής αποτροπής προς όφελος των Ευρωπαίων εταίρων. Ήδη έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο μετά τις εξελίξεις στην Ουκρανία.
Σήμερα, μόνο η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτουν πυρηνικά όπλα στην Ευρώπη, με περίπου 400 αναπτυγμένες κεφαλές συνολικά. Οι ΗΠΑ διαθέτουν 1.670 αναπτυγμένες κεφαλές, ενώ η Ρωσία έχει μεγαλύτερο απόθεμα και σημαντική ευελιξία μέσω τακτικών πυρηνικών όπλων μικρότερης ισχύος.
Αν και ο αριθμός των γαλλοβρετανικών κεφαλών είναι σαφώς μικρότερος, αναλυτές επισημαίνουν ότι η ισχύς τους επαρκεί για καταστροφικά πλήγματα σε εκατοντάδες στόχους, στοιχείο που διατηρεί την έννοια της αποτροπής ενεργή.
Το κόστος, οι συνθήκες και οι πολιτικές αντιδράσεις
Η πλήρης αντικατάσταση της αμερικανικής πυρηνικής προστασίας με ευρωπαϊκό σύστημα κρίνεται εξαιρετικά δύσκολη.
Το 2025 οι ευρωπαϊκές χώρες δαπάνησαν πάνω από 530 δισ. δολάρια για άμυνα. Μόνο η συντήρηση των υπαρχόντων πυρηνικών δυνάμεων Γαλλίας και Ηνωμένου Βασιλείου κοστίζει περίπου 12 δισ. δολάρια ετησίως, ποσό που ξεπερνά το ήμισυ του αμυντικού προϋπολογισμού της Σουηδίας.
Η ανάπτυξη νέων εθνικών πυρηνικών προγραμμάτων από άλλες χώρες θα απαιτούσε:
• Παραβίαση διεθνών συνθηκών μη διάδοσης
• Δημιουργία εγκαταστάσεων εμπλουτισμού ουρανίου
• Τεράστιες επενδύσεις σε υποδομές και τεχνολογία
• Πολιτική νομιμοποίηση σε κοινωνίες με έντονες αντιπυρηνικές ευαισθησίες
Το ενδεχόμενο αυτό θα προκαλούσε εσωτερικές πολιτικές εντάσεις, αλλά και διεθνείς αναταράξεις, καθώς θα άνοιγε νέο κύκλο συζήτησης για τη μη διάδοση πυρηνικών όπλων.
Εναλλακτικά σενάρια και τα διλήμματα της επόμενης μέρας
Αντί για ένα πλήρως ανεξάρτητο πανευρωπαϊκό πυρηνικό οπλοστάσιο, εξετάζονται πιο άμεσες και πολιτικά διαχειρίσιμες επιλογές.
Μεταξύ αυτών:
• Στάθμευση γαλλικών μαχητικών με πυρηνική ικανότητα στην Πολωνία
• Διεύρυνση της συμμετοχής κρατών του ΝΑΤΟ σε γαλλικές πυρηνικές ασκήσεις
• Θεσμική ενίσχυση της ευρωπαϊκής διάστασης της αποτροπής εντός της Συμμαχίας
Ωστόσο, η αξιοπιστία αυτών των σεναρίων εξαρτάται από τις πολιτικές εξελίξεις σε χώρες-κλειδιά. Οι επικείμενες εκλογές στη Γαλλία και οι επιφυλάξεις της δεξιάς πτέρυγας για διαμοιρασμό της αποτροπής δημιουργούν αβεβαιότητες.
Παράλληλα, το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένει τεχνολογικά στενά συνδεδεμένο με τις ΗΠΑ, γεγονός που δυσκολεύει την πλήρη ευρωπαϊκή αυτονόμηση.
Ο Βέλγος Πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ προειδοποιεί ότι μια πλήρης πυρηνική αυτονόμηση θα σήμαινε ότι η Ευρώπη μετατρέπεται σε παγκόσμια υπερδύναμη με όλες τις ευθύνες που αυτό συνεπάγεται — και δεν είναι σαφές αν οι ευρωπαϊκές κοινωνίες είναι έτοιμες για μια τέτοια μετάβαση.
Η συζήτηση που άνοιξε δεν αφορά μόνο όπλα και κεφαλές. Αγγίζει τον πυρήνα της ευρωπαϊκής στρατηγικής ταυτότητας: αν η ήπειρος θα παραμείνει εξαρτημένη από την αμερικανική ομπρέλα ή αν θα αναλάβει το πλήρες βάρος της δικής της αποτροπής σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο ασταθής.
