Σε μια χρονική συγκυρία όπου η παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα δοκιμάζεται από τις εντάσεις στη Μέση Ανατολή και τον ενεργειακό στραγγαλισμό στα Στενά του Ορμούζ, η φωνή του Βατικανού από την καρδιά της Αφρικής έρχεται να προσθέσει μια νέα διάσταση στη διεθνή διπλωματία. Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄, κατά τη διάρκεια της πολυήμερης περιοδείας του στην αφρικανική ήπειρο, επέλεξε να κρατήσει χαμηλούς τόνους απέναντι στην αναθεωρητική ρητορική της Ουάσιγκτον, δηλώνοντας ρητά: «Δεν με ενδιαφέρει να μπω σε αντιπαράθεση με τον Ντόναλντ Τραμπ».
Η Στρατηγική της «Ήρεμης Δύναμης»
Η δήλωση αυτή, που έγινε κατά τη διάρκεια πτήσης προς το Ναϊρόμπι, δεν ερμηνεύεται από τους αναλυτές ως αδυναμία, αλλά ως μια συνειδητή επιλογή προτεραιοτήτων. Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι μια δημόσια ρήξη με τον Αμερικανό Πρόεδρο στην παρούσα φάση θα πολώσει περαιτέρω τους πιστούς στις ΗΠΑ και θα υπονόμευε τις διαμεσολαβητικές προσπάθειες του Βατικανού σε άλλα καυτά μέτωπα.
Αντί να εστιάσει στις διαφωνίες για την κλιματική αλλαγή ή το μεταναστευτικό –θέματα που παραδοσιακά χωρίζουν την Αγία Έδρα από τη διακυβέρνηση Τραμπ– ο Προκαθήμενος επέλεξε να αναδείξει την Αφρική ως το «μέλλον της ανθρωπότητας». Με τον τρόπο αυτό, μετατοπίζει το ενδιαφέρον από τη διμερή σύγκρουση στην ανάγκη για μια παγκόσμια κοινωνική δικαιοσύνη.
Η Αφρική στο Επίκεντρο: Γεωπολιτική και Πίστη
Η επιλογή της Κένυας και άλλων αφρικανικών κρατών για την περιοδεία του δεν είναι τυχαία. Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία βλέπει στην Αφρική την ταχύτερα αναπτυσσόμενη κοινότητα πιστών στον κόσμο.
-
Οικονομική Ανάπτυξη: Ο Πάπας αναφέρθηκε στην ανάγκη αποδέσμευσης των αφρικανικών οικονομιών από τα δεσμά του εξωτερικού χρέους, ένα θέμα που αγγίζει και την ελληνική διπλωματία στο πλαίσιο της συνεργασίας μας με τις αναπτυσσόμενες χώρες.
-
Ειρήνη και Σταθερότητα: Σε μια ήπειρο που μαστίζεται από εμφύλιες συρράξεις, η παρουσία του Πάπα λειτουργεί ως καταλύτης ειρήνευσης, προσφέροντας στην Αγία Έδρα το απαραίτητο ηθικό κεφάλαιο για να παρεμβαίνει στις διεθνείς υποθέσεις.
Η Στάση έναντι της Ουάσιγκτον και το «Transactional Diplomacy»
Η άρνηση του Πάπα να συγκρουστεί με τον Τραμπ αντικατοπτρίζει μια νέα πραγματικότητα στη διεθνή σκηνή: την άνοδο της «συναλλακτικής διπλωματίας» (transactional diplomacy). Το Βατικανό γνωρίζει ότι για να προστατεύσει τις θρησκευτικές μειονότητες σε εμπόλεμες ζώνες και να διατηρήσει το φιλανθρωπικό του δίκτυο, χρειάζεται ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με τον Λευκό Οίκο, ανεξάρτητα από το ποιος κάθεται στο Οβάλ Γραφείο.
Επιπλέον, η δήλωση αυτή εκτονώνει την πίεση που ασκείται από συντηρητικούς κύκλους εντός της Καθολικής Εκκλησίας στις ΗΠΑ, οι οποίοι διάκεινται ευνοϊκά προς την πολιτική ατζέντα του Τραμπ. Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ επιλέγει να είναι «Πάπας όλων», αποφεύγοντας να γίνει μέρος της εσωτερικής πολιτικής διαμάχης των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η Σημασία για την Ελλάδα και την Ευρώπη
Για την Αθήνα, η στάση του Βατικανού έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η Ελλάδα, ως πυλώνας σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, παρακολουθεί στενά τις κινήσεις της Αγίας Έδρας, ειδικά σε θέματα που αφορούν τη διαθρησκειακή ειρήνη και την προστασία των χριστιανικών πληθυσμών στη Μέση Ανατολή. Η «στρατηγική ψυχραιμία» που επιδεικνύει ο Πάας απέναντι στην Ουάσιγκτον αποτελεί ένα μάθημα ρεαλπολιτίκ που βρίσκει ανταπόκριση στις διπλωματικές πρακτικές πολλών ευρωπαϊκών πρωτευουσών.
Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ απέδειξε από την Αφρική ότι η Εκκλησία μπορεί να παραμείνει σχετική στον 21ο αιώνα, όχι μέσα από την τυφλή αντιπαράθεση, αλλά μέσα από την ηθική καθοδήγηση και τη διπλωματική ευελιξία. Η άρνησή του να «σηκώσει το γάντι» που του πετά η αμερικανική πολιτική σκηνή είναι ίσως η πιο ηχηρή δήλωση ανεξαρτησίας που θα μπορούσε να κάνει.
