Σε μια περίοδο κατά την οποία η Μέση Ανατολή ακροβατεί σε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο τεντωμένο σχοινί και η παγκόσμια οικονομία υφίσταται τις σοβαρές συνέπειες της γεωπολιτικής αστάθειας, η Τεχεράνη επιχειρεί να ανακατέψει εκ νέου την τράπουλα της διεθνούς διπλωματίας. Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες που φέρνει στο φως ο αμερικανικός ειδησεογραφικός ιστότοπος Axios και επιβεβαιώνουν τη ρευστότητα των εξελίξεων, το Ιράν κατέθεσε μια νέα, άκρως ενδιαφέρουσα πρόταση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Πρόκειται για μια κίνηση υψηλής τακτικής, η οποία επιχειρεί να διαχωρίσει την άμεση στρατιωτική και οικονομική κρίση στον Κόλπο από το μακροπρόθεσμο, στρατηγικό διακύβευμα της περιοχής.
Η ακτινογραφία της ιρανικής πρότασης
Στον πυρήνα της ιρανικής πρωτοβουλίας βρίσκεται ένα εξαιρετικά δελεαστικό, βραχυπρόθεσμο αντάλλαγμα για την αμερικανική πλευρά και κατ’ επέκταση για τη διεθνή κοινότητα: το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και η ενεργή συμβολή της Τεχεράνης στον τερματισμό του ευρύτερου πολέμου στη Μέση Ανατολή. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν την πιο κρίσιμη θαλάσσια «αρτηρία» για την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Καθώς από αυτό το στενό θαλάσσιο πέρασμα διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και τεράστιες ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), η αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας αποτελεί κυρίαρχη προτεραιότητα.
Ωστόσο, στην πραγματικότητα των διεθνών σχέσεων τίποτα δεν προσφέρεται δωρεάν. Η προσφορά του Ιράν συνοδεύεται από έναν ουσιώδη και αδιαπραγμάτευτο, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, όρο, που περιπλέκει δραματικά την κατάσταση. Η Τεχεράνη ζητά η όποια συμφωνία ομαλοποίησης να αφήσει εκτός κάδρου το πλέον ακανθώδες ζήτημα: το πυρηνικό της πρόγραμμα. Το Ιράν προτείνει επί της ουσίας την επ’ αόριστον αναβολή των διαπραγματεύσεων για τα πυρηνικά του σε ένα μεταγενέστερο στάδιο, αρνούμενο να προβεί, υπό το καθεστώς πίεσης, σε οποιαδήποτε άμεση υποχώρηση γύρω από τις υποδομές και τον εμπλουτισμό ουρανίου.
Το στρατηγικό δίλημμα της Ουάσινγκτον
Για την αμερικανική εξωτερική πολιτική, η πρόταση αυτή συνιστά ένα κλασικό, σχεδόν βασανιστικό, δίλημμα ρίσκου και απόδοσης. Από τη μία πλευρά, μια άμεση, έστω και μερική συμφωνία, θα επέφερε ραγδαία αποκλιμάκωση. Θα «έσπαγε» τον φαύλο κύκλο των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή και θα εξασφάλιζε την απρόσκοπτη ροή του πετρελαίου. Κάτι τέτοιο θα ανακούφιζε τις διεθνείς αγορές, θα συγκρατούσε τις πληθωριστικές πιέσεις και θα διασφάλιζε την οικονομική σταθερότητα, παράγοντες με τεράστιο εσωτερικό πολιτικό βάρος για τον Λευκό Οίκο.
Από την άλλη πλευρά, όπως επισημαίνει το ρεπορτάζ του Axios, θεωρείται εξαιρετικά αμφίβολο εάν η Ουάσινγκτον είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί μια τέτοια διευθέτηση. Η αποσύνδεση του πυρηνικού φακέλου από την περιφερειακή ασφάλεια ερμηνεύεται από κορυφαίους Αμερικανούς αναλυτές και φυσικά από το Ισραήλ, ως μια καλοστημένη παγίδα «αγοράς χρόνου». Οι επικριτές αυτού του μοντέλου διαπραγμάτευσης προειδοποιούν ότι το Ιράν εργαλειοποιεί την κρίση στα Στενά του Ορμούζ, που το ίδιο προκάλεσε, ανταλλάσσοντας μια προσωρινή ανακωχή με την ανοχή της Δύσης. Στόχος του είναι να συνεχίσει ανενόχλητο την πορεία του προς την απόκτηση της δυνατότητας κατασκευής πυρηνικού όπλου (breakout capability).
Η γεωπολιτική σκακιέρα της επόμενης ημέρας
Η χρονική συγκυρία αυτής της διαρροής δεν είναι διόλου τυχαία. Η διπλωματία βρισκόταν το τελευταίο διάστημα σε απόλυτο αδιέξοδο. Το Ιράν, βιώνοντας τον αντίκτυπο των εξοντωτικών οικονομικών κυρώσεων αλλά διατηρώντας ταυτόχρονα ισχυρή ικανότητα προβολής ισχύος, πετάει «το μπαλάκι» στο αμερικανικό τερέν. Εμφανίζεται διεθνώς ως η πλευρά που προτείνει άμεσες λύσεις για το παγκόσμιο πρόβλημα της εφοδιαστικής αλυσίδας, μετακυλίοντας το πολιτικό κόστος ενός πιθανού ναυαγίου στην αμερικανική αδιαλλαξία επί του πυρηνικού ζητήματος.
Αναμένεται πλέον με τεράστιο ενδιαφέρον η επίσημη αντίδραση της αμερικανικής ηγεσίας. Μια κάθετη απόρριψη χωρίς αντιπρόταση ενδέχεται να σημάνει νέα ανάφλεξη στο μέτωπο του Περσικού Κόλπου. Αντίθετα, η έναρξη μυστικών συζητήσεων πάνω σε αυτή την ατζέντα θα σηματοδοτούσε μια θεαματική αλλαγή δόγματος εκ μέρους των ΗΠΑ: την αποδοχή μιας διπλωματίας «βήμα-βήμα», η οποία όμως κρύβει τον ιστορικό κίνδυνο να επιτρέψει στην Τεχεράνη να παγιώσει τετελεσμένα γύρω από το πυρηνικό της οπλοστάσιο. Σε κάθε περίπτωση, οι επόμενες εβδομάδες θα αποδειχθούν καθοριστικές για την αρχιτεκτονική ασφαλείας ολόκληρου του πλανήτη.
