Σε εξαιρετικά λεπτό και επικίνδυνο σχοινί εξακολουθούν να ακροβατούν οι αμερικανο-ιρανικές σχέσεις, καθώς οι εντατικές διαπραγματεύσεις για την επίτευξη μιας βιώσιμης κατάπαυσης του πυρός 60 ημερών και μιας νέας μακρόπνοης ειρηνευτικής συμφωνίας εισέρχονται στην πιο κρίσιμη και αβέβαιη φάση τους. Όπως προκύπτει από τις τελευταίες καταιγιστικές εξελίξεις, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, αποφάσισε την ύστατη στιγμή να παγώσει την υπογραφή του προσχεδίου και να επιστρέψει στην Τεχεράνη ένα αναθεωρημένο κείμενο (Memorandum of Understanding) με νέους, πολύ πιο σκληρούς όρους, παρατείνοντας την αγωνία της διεθνούς κοινότητας.
Η ανατροπή της τελευταίας στιγμής στον Λευκό Οίκο
Ενώ τις προηγούμενες ημέρες το κλίμα έδειχνε ότι μια ιστορική διευθέτηση, συνοδευόμενη από δίμηνη κατάπαυση του πυρός που θα άνοιγε τον δρόμο για τη λήξη του πολέμου, ήταν προ των πυλών, η μαραθώνια συνεδρίαση στην Αίθουσα Διαχείρισης Κρίσεων (Situation Room) του Λευκού Οίκου την Παρασκευή ολοκληρώθηκε χωρίς την πολυπόθητη τελική έγκριση. Μετά από περισσότερες από δύο ώρες διαβουλεύσεων με κορυφαίους συμβούλους εθνικής ασφαλείας, ο Ντόναλντ Τραμπ επέλεξε να κρατήσει σκληρή στάση.
Όπως διεμήνυσαν ανώτατοι Αμερικανοί αξιωματούχοι, ο πρόεδρος αρνήθηκε να συναινέσει σε ένα κείμενο που δεν ικανοποιεί πλήρως τις αμερικανικές “κόκκινες γραμμές”. Το αναθεωρημένο πλαίσιο, που ήδη έχει αποσταλεί στην ιρανική ηγεσία προς εξέταση, ανεβάζει κατακόρυφα τον πήχη των απαιτήσεων, ζητώντας απόλυτες εγγυήσεις σε δύο κυρίως μέτωπα: το πυρηνικό πρόγραμμα και την ασφάλεια της διεθνούς ναυσιπλοΐας.
Το αγκάθι του εμπλουτισμένου ουρανίου και οι απαιτήσεις των ΗΠΑ
Στο επίκεντρο αυτού του νέου διπλωματικού μπρα ντε φερ βρίσκεται, αναμφίβολα, το αμφιλεγόμενο πυρηνικό πρόγραμμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ο Αμερικανός πρόεδρος απαιτεί ξεκάθαρη και μη αναστρέψιμη δέσμευση από το Ιράν ότι δεν πρόκειται ποτέ να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Επιπλέον, ζητά εξαιρετικά συγκεκριμένες διατυπώσεις όσον αφορά την άμεση καταστροφή ή την οριστική απομάκρυνση του αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου (HEU) που διαθέτει η χώρα, καθώς και σαφές χρονοδιάγραμμα για το πώς και πότε οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν τον έλεγχο αυτού του υλικού.
Παράλληλα, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται εξαιρετικά διστακτικός στο ζήτημα της άμεσης αποδέσμευσης των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων (ύψους πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων). Είναι προφανές ότι επιθυμεί να αποφύγει κάθε επικοινωνιακή και ουσιαστική σύγκριση με την ιστορική συμφωνία του 2015 (επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα), την οποία ο ίδιος είχε αποδομήσει πλήρως κατά την πρώτη του θητεία.
Το Στενό του Ορμούζ ως παγκόσμια γεωπολιτική αρτηρία
Η οικονομική και στρατιωτική πτυχή της συμφωνίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον απόλυτο έλεγχο των κρίσιμων θαλάσσιων οδών. Μέσω της πλατφόρμας Truth Social, ο Ντόναλντ Τραμπ ξεκαθάρισε ότι η Ουάσιγκτον απαιτεί το άμεσο άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ για τη διεθνή ναυτιλία, ρητά χωρίς την επιβολή διοδίων από πλευράς Τεχεράνης και με την άμεση απομάκρυνση όλων των ναρκών.
Το Ιράν, από την πλευρά του, χρησιμοποιεί εδώ και δεκαετίες την κυριαρχία του στο συγκεκριμένο Στενό ως το ισχυρότερο γεωπολιτικό του χαρτί. Οι πρόσφατες συγκρούσεις και η προσπάθεια της Τεχεράνης να οριστεί ως η «αποκλειστική αρχή» που θα ελέγχει τη φύση του φορτίου των διερχόμενων πλοίων έχουν ήδη προκαλέσει ισχυρούς τριγμούς στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Η ιρανική ηγεσία, μέσω του Υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, απαντά πως η διαχείριση του Στενού εμπίπτει στα αναφαίρετα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας, απορρίπτοντας τις αμερικανικές απαιτήσεις ως «εγωιστικές και μονομερείς».
Συμπληγάδες στο εσωτερικό μέτωπο των ΗΠΑ και του Ιράν
Το γεωπολιτικό αυτό πόκερ παίζεται ταυτόχρονα σε πολλαπλά ταμπλό, με τις ηγεσίες να δέχονται ασφυκτικές πιέσεις. Στις ΗΠΑ, ενώ κυβερνητικά στελέχη όπως ο Αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς επισημαίνουν ότι βρισκόμαστε κοντά σε μια συμφωνία, η επιλογή του Τραμπ να “τραβήξει το σχοινί” αποσκοπεί και στον κατευνασμό των συντηρητικών φωνών εντός των ΗΠΑ, αλλά και στην ανάγκη να πειστεί το Ισραήλ πως το Ιράν δεν θα αποτελεί πλέον υπαρξιακή απειλή.
Από την άλλη πλευρά, στην Τεχεράνη, αξιωματούχοι του καθεστώτος διαμηνύουν ξεκάθαρα σε διεθνή δίκτυα και πρακτορεία ότι δεν υπάρχει ακόμη καμία τελική συμφωνία. Η επιμονή της Ουάσιγκτον να επιβάλει όρους που μοιάζουν με συνθηκολόγηση άνευ όρων, έχει εξοργίσει τους σκληροπυρηνικούς, οι οποίοι θεωρούν πως η αμερικανική στρατηγική αποσκοπεί αποκλειστικά στον στραγγαλισμό της εθνικής τους οικονομίας.
Η εκτίμηση για την επόμενη μέρα
Παρατηρούμε ένα κλασικό, ιστορικό πλέον, δείγμα της διαπραγματευτικής τακτικής («Art of the Deal») του Αμερικανού προέδρου: άσκηση μέγιστης πίεσης μέχρι το τελευταίο δευτερόλεπτο και μεγιστοποίηση των απαιτήσεων λίγο πριν πέσουν οι τελικές υπογραφές.
Η επιστροφή του κειμένου με τις ριζικές διορθώσεις αποτελεί ένα τεράστιο ρίσκο. Αμερικανοί αξιωματούχοι παραδέχονται, με δόση ειρωνείας, πως η απάντηση της ιρανικής πλευράς μπορεί να καθυστερήσει μέρες, λόγω των τεχνικών δυσκολιών και των ακραίων συνθηκών υπό τις οποίες λειτουργεί η ιρανική ηγεσία εν μέσω της σύγκρουσης. Αυτή η τακτική καθυστέρησης και επαναδιαπραγμάτευσης μπορεί να οδηγήσει είτε σε μια πολύ πιο συμφέρουσα και ασφαλισμένη για τη Δύση συμφωνία, είτε στην πλήρη κατάρρευση του μομέντουμ, παρατείνοντας τον καταστροφικό πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Ο χρόνος, ωστόσο, παραμένει αμείλικτος. Μια παρατεταμένη αστάθεια στον Περσικό Κόλπο απειλεί την παγκόσμια οικονομία με ένα νέο, τεράστιο πληθωριστικό και ενεργειακό σοκ. Η μπάλα βρίσκεται πλέον εξ ολοκλήρου στο γήπεδο της Τεχεράνης, η οποία καλείται να ζυγίσει με ιστορική ευθύνη εάν θα δεχτεί τους επαχθείς αμερικανικούς όρους προκειμένου να διασφαλίσει την άμεση οικονομική και καθεστωτική της επιβίωση, αποτρέποντας την πλήρη αποσάθρωση των υποδομών της.
