Μια γεωπολιτική καμπή παγκόσμιας εμβέλειας σημειώθηκε στις Βρυξέλλες, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής της G7 στο Βερσαλλίες, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο Ιρανός ομόλογός του Μασούντ Πεζεσκιάν υπέγραψαν μια ιστορική ενδιάμεση συμφωνία 14 σημείων. Πρόκειται για την πρώτη επίσημη συμφωνία που συνυπογράφεται από προέδρους των δύο χωρών μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, βάζοντας τέλος σε έναν καταστροφικό τρίμηνο πόλεμο.
Ενώ οι υποστηρικτές της τη χαρακτηρίζουν ως τη «συμφωνία του αιώνα» (grand bargain), για τους περιφερειακούς αντιπάλους της Τεχεράνης –το Ισραήλ, τα κράτη του Κόλπου και πολιτικές δυνάμεις του Λιβάνου– η εξέλιξη αυτή μοιάζει περισσότερο με στρατηγικό εφιάλτη που νομιμοποιεί και ισχυροποιεί την επιρροή του Ιράν.
Το χρονικό του πολέμου και οι όροι της συμφωνίας
Ο πόλεμος ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου, όταν οι δυνάμεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ εξαπέλυσαν επιθέσεις κατά του Ιράν, εξοντώνοντας από τις πρώτες ημέρες τον 86χρονο Ανώτατο Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και άλλους κορυφαίους αξιωματούχους. Η σύγκρουση κλιμακώθηκε ραγδαία, στοιχίζοντας τη ζωή σε περισσότερους από 7.000 ανθρώπους (κυρίως σε Ιράν και Λίβανο), ενώ προκάλεσε ενεργειακό σοκ και φόβους για παγκόσμια επισιτιστική κρίση.
Η νέα συμφωνία προβλέπει:
-
60ήμερη παράταση της εκεχειρίας σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
-
Έναρξη εντατικών διαπραγματεύσεων για μόνιμη διευθέτηση, με έμφαση στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
-
Σταδιακή άρση των κυρώσεων κατά της Τεχεράνης, επανέναρξη των εξαγωγών ιρανικού πετρελαίου και πρόσβαση σε διεθνή κονδύλια ανοικοδόμησης.
«Στρατηγική καταστροφή» για το Ισραήλ
Στο Τελ Αβίβ, το κλίμα είναι βαρύ. Ισραηλινοί αναλυτές, όπως ο Ντάνι Σιτρίνοβιτς (Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας – INSS), χαρακτηρίζουν τη συμφωνία «καταστροφή». Όπως εξηγούν, μια εκστρατεία που ξεκίνησε με στόχο την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος, κατέληξε στην de facto αναγνώριση και ενίσχυσή του από την Ουάσινγκτον.
Οι χαμένες κόκκινες γραμμές του Τελ Αβίβ: Η συμφωνία δεν περιλαμβάνει κανέναν από τους βασικούς στόχους του Ισραήλ: δεν βάζει φρένο στο πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν, δεν αφοπλίζει τις οργανώσεις-δορυφόρους του (proxies) και δεν διασφαλίζει τη διάλυση των πυρηνικών του εγκαταστάσεων. Ακόμη και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ισραήλ στον Λίβανο περιορίζονται πλέον από το πλαίσιο της εκεχειρίας που επέβαλε η Τεχεράνη.
Η εξέλιξη αυτή πλήττει ανεπανόρθωτα το αφήγημα του Μπενιαμίν Νετανιάχου, απομονώνει διεθνώς το Ισραήλ και αναδεικνύει τα όρια της επιρροής του πάνω στον Ντόναλντ Τραμπ.
Ο Λίβανος στη «σκιά» της Τεχεράνης και η ανησυχία στον Κόλπο
Η συμφωνία αλλάζει τις ισορροπίες και στον Λίβανο, καθώς ενισχύει τον ρόλο της υποστηριζόμενης από το Ιράν Χεζμπολάχ. Παρά τις προειδοποιήσεις του Λιβανέζου Προέδρου, Ζοζέφ Αούν, ότι το Ιράν δεν νομιμοποιείται να διαπραγματεύεται εξ ονόματος της Βηρυτού, η χώρα ουσιαστικά σύρθηκε πίσω από τον άξονα Ουάσινγκτον-Τεχεράνης. Στελέχη της Χεζμπολάχ πάντως υποστηρίζουν ότι αυτό προστατεύει τον Λίβανο, καθώς οι δύο υπερδυνάμεις μπορούν πλέον να πιέσουν τους συμμάχους τους για μια βιώσιμη λύση.
Παράλληλα, έντονος είναι ο συναγερμός στις χώρες του Κόλπου (όπως η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ). Οι Άραβες ηγέτες αισθάνονται «θεατές» σε αποφάσεις που κρίνουν την ασφάλειά τους, βλέποντας την αμερικανική προστασία να εξασθενεί. Αυτό αναμένεται να επιταχύνει μια στρατηγική στροφή των χωρών του Κόλπου προς τη διπλωματική συνδιαλλαγή με το Ιράν, αντί για τη μετωπική αντιπαράθεση.
