Πενήντα χρόνια συμπληρώνονται από την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο. Στις 20 Ιουλίου 1974 διαδραματίστηκε μια από τις μεγαλύτερες τραγωδίες του Ελληνισμού. Εκείνο το καλοκαίρι, η κυβέρνηση των Συνταγματαρχών στην Ελλάδα αποφάσισε να ανατρέψει τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, από πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας μέσω πραξικοπήματος, το οποίο έλαβε χώρα στις 15 Ιουλίου 1974. Ήταν ακόμη μια λανθασμένη ελληνική πολιτική της περιόδου του Ψυχρού Πολέμου που περιέπλεξε το Κυπριακό Ζήτημα, με μη αναστρέψιμες – μέχρι σήμερα – συνέπειες.
Ο λόγος που η ελληνική «Χούντα» του Ιωαννίδη προσπάθησε να ανατρέψει τον Μακάριο ήταν ότι ο Αρχιεπίσκοπος «απομάκρυνε» την ένωση Ελλάδας – Κύπρου υπέρ της ανεξαρτησίας της Μεγαλόνησου. Όταν αντιτέθηκε στον διορισμό Ελλήνων αξιωματικών στην Εθνική Φρουρά, η ελληνική κυβέρνηση ξεκίνησε άμεσα το πραξικόπημα. Ο πρόεδρος της Κύπρου κατάφερε να διαφύγει στην Αίγυπτο και ο εντολοδόχος Νίκος Σαμψών ανέλαβε την διοίκηση του νησιού.
Η Τουρκία, παραβιάζοντας κατάφορα τον Διεθνές Δίκαιο θεώρησε το πραξικόπημα και την αστάθεια στην χώρα ως αφορμή για την εισβολή. Η διαφαινόμενη αιτία για την Τουρκία ήταν η «ειρηνευτική επιχείρηση με σκοπό την αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης». Επικαλέστηκε το άρθρο 4 της Συνθήκης του Λονδίνου περί εγγυήσεων. Όμως, το σχέδιο Αττίλας Ι αποτέλεσε απλά επεκτατική πολιτική της Άγκυρας.
Η επιχείρηση άρχισε στις 19 Ιουλίου όταν η Εθνική Φρουρά εντόπισε 14 πλοία του τουρκικού ναυτικού σε σχηματισμό να προελαύνει από τα νότια της Τουρκίας προς την Κυρήνεια. Παρόλα αυτά, οι κυβερνήσεις της Κύπρου και της Ελλάδας δεν πίστεψαν πως πρόκειται για επιθετική ενέργεια, αλλά για άσκηση. Ο δικτάτορας Ιωαννίδης, επίσης, θεωρούσε πως οι ΗΠΑ δεν θα επέτρεπαν ποτέ μια εισβολή στο νησί. Όταν η εισβολή ξεκίνησε την επόμενη μέρα, ο Ιωαννίδης κοιμόταν.
Η τουρκική εισβολή έγινε από θάλασσα και αέρα. Η επιχείρηση ήταν καλά σχεδιασμένη αρκετό καιρό πριν αρχίσει. Λίγα λεπτά πριν τις 5 το πρωί της 20ης Ιουλίου, τα τουρκικά αεροσκάφη και ελικόπτερα βομβάρδισαν ανελέητα στρατόπεδα, χωριά και πόλεις της Κύπρου δίχως να ενδιαφέρονται για τους αμάχους. Μία ώρα μετά, οι αλεξιπτωτιστές αποβιβάστηκαν κατά χιλιάδες στα βόρεια του νησιού και κοντά στην Λευκωσία. Στις 7.15 από την περιοχή Πέντε Μίλι της Κυρήνειας το τουρκικό ναυτικό επιβίβασε το τελευταίο μέρος του στρατού και το σχέδιο της εισβολής είχε ολοκληρωθεί.
Η Εθνική Φρουρά της Κύπρου δεν ήταν έτοιμη για την επίθεση. Είχε αποδιοργανωθεί από το πραξικόπημα που είχε γίνει 5 μέρες πριν. Ο αιφνιδιασμός της Τουρκίας είχε πετύχει. Λέγεται πως ακόμα και δύο ώρες από την έναρξη της επίθεσης, δεν έλαβε εντολή να ανοίξει πυρ κατά των Τούρκων. Ωστόσο, στη συνέχεια πάνω από 11.000 άνδρες από την Κύπρο και την Ελλάδα, πολέμησαν γενναία απωθώντας την επέλαση του Αττίλα. Το βράδυ της ίδιας μέρας επιχειρήθηκε αντεπίθεση, χωρίς όμως επιτυχία.
Η έλλειψη ενίσχυσης από την Ελλάδα ήταν μοιραία. Η αποστολή δυο υποβρυχίων και δώδεκα μεταγωγικών αεροπλάνων την 21η Ιουλίου απέτυχε παταγωδώς. Την επόμενη μέρα, στις 22 Ιουλίου, με την διαμεσολάβηση του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Χένρι Κίσινγκερ οι δυο πλευρές συμφώνησαν ανακωχή. Έτσι απετράπη ένας ενδεχόμενος γενικευμένος πόλεμος μεταξύ Ελλάδος – Τουρκίας.
Η Κυρήνεια και η Αμμόχωστος «έπεσαν» σε τουρκικά χέρια. Η εισβολή της 20ης Ιουλίου λειτούργησε ως προγεφύρωμα για την δεύτερη εισβολή της Τουρκίας σχεδόν ένα μήνα μετά (Αττίλας ΙΙ). Μέχρι τον Αύγουστο το 37% της Κύπρου ήταν υπό κατοχή. Στις 15 Νοεμβρίου 1983 ιδρύθηκε το ψευδοκράτος της Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου που αναγνωρίζεται παγκοσμίως μόνο από την Τουρκία.
Σε ανθρώπινο επίπεδο το κόστος της εισβολής ήταν τεράστιο. 162.000 Ελληνοκύπριοι εκτοπίστηκαν από τις πατρικές τους εστίες, χωρίς δυνατότητα να επιστρέψουν μέχρι τις μέρες μας. Σύμφωνα με υπολογισμούς πάνω από 4.000 ελληνοκύπριοι – μαχόμενοι και άμαχοι – έχασαν την ζωή τους εκείνες τις ημέρες, ενώ η Τουρκία κατηγορείται πως μετέφερε παράνομα εκατοντάδες αιχμαλώτους πολέμου.
Το Κυπριακό Ζήτημα παραμένει άλυτο και οι διάφοροι γεωπολιτικοί παράγοντες κάνουν την επίλυση του δυσκολότερη. Τον Απρίλιο του 2004, μετά από δημοψήφισμα, το σχέδιο Ανάν που πρότεινε την λύση της Ομοσπονδίας, απορρίφθηκε. Η κεντρική ιδέα του σχεδίου ήταν να ακολουθηθεί ένα μοντέλο διακυβέρνησης αντίστοιχο της Ελβετίας, με αδύναμη κεντρική κυβέρνηση, ισχυρό πρόεδρο με εναλλαγή Ελληνοκύπριου και Τουρκοκύπριου προέδρου ανά θητεία και αντιπροσωπευτικό σώμα με ίσο αριθμό βουλευτών από τις δύο πλευρές. Η Κυπριακή Δημοκρατία εντάχθηκε, την ίδια χρονιά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά η κατάσταση δεν άλλαξε.
