Η Ελλάδα αντιμετωπίζει μια συνεχή μείωση πληθυσμού από το 2011 και μετά, με αποτέλεσμα σχεδόν 500.000 λιγότερους κατοίκους μέσα σε μία δεκαετία.
Η συρρίκνωση οφείλεται κυρίως στο αρνητικό φυσικό ισοζύγιο (περισσότεροι θάνατοι από γεννήσεις), σε συνδυασμό με τα αρνητικά μεταναστευτικά ισοζύγια της ίδιας περιόδου.
Το 2023, οι γεννήσεις έπεσαν στις 72,3 χιλιάδες, δηλαδή σχεδόν οι μισές από τον ετήσιο μέσο όρο της μεταπολεμικής περιόδου 1951–1970. Η Ελλάδα καταγράφει σήμερα έναν από τους χαμηλότερους δείκτες γονιμότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με μόλις 1,3–1,4 παιδιά ανά γυναίκα, μακριά από το όριο αναπλήρωσης των γενεών (2,07).
Η γήρανση επιταχύνεται
Η χώρα βρίσκεται ήδη σε τροχιά δημογραφικής γήρανσης. Σχεδόν το 23% του πληθυσμού είναι άνω των 65 ετών, ενώ οι ηλικιωμένοι ξεπερνούν κατά σχεδόν ένα εκατομμύριο τον αριθμό των παιδιών 0–14 ετών.
Επιπλέον, τα ποσοστά ατεκνίας αυξάνονται: για τις γενιές που γεννήθηκαν γύρω στο 1980, 1 στα 5 άτομα δεν αποκτά παιδιά.
Αν δεν αλλάξει η τάση, η Ελλάδα θα συνεχίσει να γερνάει, με επιπτώσεις όχι μόνο στον πληθυσμό, αλλά και στο ασφαλιστικό, στην αγορά εργασίας και στην οικονομία συνολικά.
Η συμβολή της μετανάστευσης και η ανατροπή
Η μείωση του πληθυσμού δεν ξεκίνησε νωρίτερα από το 2011, καθώς η περίοδος 1991–2010 χαρακτηρίστηκε από θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο (+795.000 άτομα). Η είσοδος νέων αλλοδαπών εργαζομένων συνέβαλε τότε στην αναζωογόνηση της αγοράς εργασίας, στη συγκράτηση της γήρανσης και στην τόνωση των γεννήσεων.
Η οικονομική κρίση όμως άλλαξε τα δεδομένα: οι μεταναστευτικές ροές έγιναν αρνητικές, με πολλούς αλλοδαπούς να επιστρέφουν στις πατρίδες τους, ενώ παράλληλα χιλιάδες νέοι Έλληνες (25–45 ετών) έφυγαν για το εξωτερικό αναζητώντας καλύτερες προοπτικές.
Οι κοινωνικοί παράγοντες που «φρενάρουν» τη γονιμότητα
Η μελέτη του Εργαστηρίου Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων επισημαίνει ότι η υπογεννητικότητα δεν οφείλεται μόνο σε δημογραφικές συνθήκες, αλλά και σε βαθύτερες κοινωνικές προκλήσεις:
-
Δυσκολία εξεύρεσης εργασίας ανάλογης με το επίπεδο σπουδών
-
Έλλειψη αξιοκρατίας και περιορισμένες δυνατότητες ανέλιξης
-
Στεγαστική κρίση, που καθυστερεί τη δημιουργία οικογένειας
-
Αύξηση της ηλικίας γάμου και τεκνοποίησης, που περιορίζει τον αριθμό των παιδιών
Όπως σημειώνεται, «το πλαίσιο ζωής στην Ελλάδα ωθεί είτε στη φυγή είτε στην ατεκνία», καθιστώντας δύσκολη την αναστροφή της κατάστασης.
