Ήταν 26 Σεπτεμβρίου 2000 όταν το «Εξπρές Σάμινα» σάλπαρε από τον Πειραιά για ένα ακόμα δρομολόγιο στο Αιγαίο. Ένα ταξίδι ρουτίνας που έμελλε να μετατραπεί σε μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ελληνικής ναυτικής ιστορίας. Μέσα σε λίγα λεπτά, το πλοίο προσέκρουσε στις βραχονησίδες «Πόρτες» έξω από την Πάρο και βυθίστηκε, παρασύροντας στον θάνατο 81 ανθρώπους. 25 χρόνια μετά, το ναυάγιο του «Σάμινα» παραμένει ανοιχτή πληγή, σύμβολο αμέλειας και κακοδιαχείρισης, αλλά και υπενθύμιση για το «μαχαίρι που ποτέ δεν έφτασε στο κόκαλο».
Συμπληρώνονται 25 χρόνια από τη βύθιση του «Εξπρές Σάμινα», του πλοίου που στις 26 Σεπτεμβρίου 2000 άφησε πίσω του 81 νεκρούς και ένα βαρύ αποτύπωμα στην ιστορία της ελληνικής ακτοπλοΐας. Η τραγωδία έξω από την Πάρο δεν κατέγραψε μόνο μια από τις χειρότερες ναυτικές καταστροφές στη χώρα, αλλά αποκάλυψε αμέλειες, σκοτεινά σημεία και ευθύνες που ακόμα και σήμερα προκαλούν συζητήσεις και οργή.
Το μοιραίο ταξίδι και η πρόσκρουση στις «Πόρτες»
Το βράδυ της 26ης Σεπτεμβρίου 2000, το «Εξπρές Σάμινα» απέπλευσε από τον Πειραιά με προορισμό νησιά των Κυκλάδων και του Ανατολικού Αιγαίου, Πάρο, Νάξο, Ικαρία, Σάμο, Πάτμο και Λειψούς. Στο πλοίο επέβαιναν 533 άνθρωποι, 472 επιβάτες και 61 μέλη πληρώματος.
Λίγο μετά τις 10 το βράδυ, ενώ έπλεε με αυτόματο πιλότο και ταχύτητα 18 κόμβων, το «Σάμινα» προσέκρουσε στις νησίδες «Πόρτες» έξω από την Παροικιά. Το ρήγμα στα δεξιά ύφαλα, μήκους περίπου τριών μέτρων, στη βάση του πτερυγίου ευστάθειας, αποδείχθηκε μοιραίο. Μέσα σε 25 λεπτά, το πλοίο είχε βυθιστεί.
Το χάος που ακολούθησε ήταν ασύλληπτο, η γεννήτρια εκτάκτου ανάγκης δεν λειτούργησε, το πλοίο βυθίστηκε στο σκοτάδι, οι υδατοστεγείς πόρτες ήταν ανοιχτές αντί για κλειστές, σωσίβιες λέμβοι δεν καθελκύονταν ή ήταν χαλασμένες, ενώ μέλη του πληρώματος φέρονται να εγκατέλειψαν από τους πρώτους το πλοίο. Επιβάτες, πανικόβλητοι, έπεφταν στη θάλασσα προσπαθώντας να σωθούν.
Επιχειρήσεις διάσωσης – οι ψαράδες ήρωες
Η εγγύτητα στην ακτογραμμή έδωσε μια ελπίδα. Οι πρώτοι που έσπευσαν ήταν οι ψαράδες της Πάρου, που με καΐκια μάζευαν ναυαγούς μέσα στη νύχτα. Οι επίσημες δυνάμεις άργησαν, το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας αρχικά δεν αξιολόγησε σωστά την κρισιμότητα. Το Λιμεναρχείο Πάρου τελικά κινητοποίησε όλα τα σκάφη της περιοχής.
Στη διάσωση συμμετείχαν και δύο βρετανικά πολεμικά πλοία (HMS Liverpool και HMS Elizabeth) που βρίσκονταν σε ΝΑΤΟϊκή άσκηση. Οι διασωθέντες μεταφέρθηκαν στο Κέντρο Υγείας Πάρου, ενώ ο λιμενάρχης Δημήτρης Μάλαμας κατέρρευσε από καρδιακή προσβολή και πέθανε εν ώρα καθήκοντος.
Ένα γερασμένο πλοίο – «βόμβα» που όλοι ήξεραν
Το «Σάμινα» είχε ναυπηγηθεί το 1966 στη Γαλλία. Την ημέρα του ναυαγίου ήταν 34 ετών και επρόκειτο να αποσυρθεί μέσα σε τρεις μήνες. Ο Α’ μηχανικός είχε παραιτηθεί λίγες μέρες νωρίτερα, καταγγέλλοντας την κακή κατάσταση των μηχανών, την έλλειψη συντήρησης και την προβληματική λειτουργία σωστικών μέσων και υδατοστεγών θυρών. Οι προειδοποιήσεις του αποδείχθηκαν τραγικά ακριβείς.
Ευθύνες και παραλείψεις
Η διερεύνηση έφερε στο φως σοβαρές παραλείψεις:
-
Το πλοίο ήταν σε αυτόματο πιλότο, με το πλήρωμα να μην παρακολουθεί την πορεία.
-
Ο αυτόματος δεν απενεργοποιήθηκε έγκαιρα.
-
Οι υδατοστεγείς πόρτες, που έπρεπε να είναι ερμητικά κλειστές, ήταν όλες ανοιχτές.
-
Σωσίβιες λέμβοι δεν λειτουργούσαν ή δεν χρησιμοποιήθηκαν σωστά.
Το πόρισμα των πραγματογνωμόνων ήταν καταπέλτης: «σχεδόν τίποτα δεν λειτουργούσε όπως έπρεπε». Παράλληλα, υπήρξαν καταγγελίες για προσπάθειες αλλοίωσης στοιχείων. Οι δύο δύτες που κλήθηκαν να ερευνήσουν το κουφάρι παραιτήθηκαν, καταγγέλλοντας πιέσεις και αμφισβητώντας την αξιοπιστία της διαδικασίας.
Το «μαχαίρι στο κόκαλο» που δεν έφτασε ποτέ
Ο τότε πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης δεσμεύτηκε πως θα αποδοθούν ευθύνες, ενώ ο υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας Χρήστος Παπουτσής δήλωνε ότι «το μαχαίρι θα φτάσει στο κόκαλο». Παρ’ όλα αυτά, η Βουλή απέρριψε την πρόταση της ΝΔ για εξεταστική επιτροπή με 146 ψήφους κατά και 121 υπέρ.
Η υπόθεση σκιάστηκε από πολιτικές σκοπιμότητες, ενώ η κοινή γνώμη έβλεπε μια ακόμα τραγωδία να σκεπάζεται από μισές αλήθειες.
Οι δίκες και οι καταδίκες
Η δίκη ξεκίνησε το 2005 και ολοκληρώθηκε το 2006 με βαριές καταδίκες:
-
Πλοίαρχος Βασίλης Γιαννακής: κάθειρξη 11 ετών και 11 μηνών για διατάραξη ασφάλειας συγκοινωνιών με ενδεχόμενο δόλο, ναυάγιο και ανθρωποκτονίες από αμέλεια.
-
Υποπλοίαρχος Αναστάσιος Ψυχογιός: κάθειρξη 12 ετών και 9 μηνών για τα ίδια αδικήματα.
-
Ύπαρχος Γιώργος Τριαντάφυλλος: φυλάκιση 5 ετών και 28 ημερών (εξαγοράσιμη).
-
Α΄ μηχανικός Γεράσιμος Σκιαδαρέσης: φυλάκιση 7 ετών, 5 μηνών και 28 ημερών (εξαγοράσιμη).
-
Ασυρματιστής Δημήτρης Τσούμας: φυλάκιση 10 μηνών με αναστολή.
-
Διευθύνων σύμβουλος Νικόλαος Βικάτος και πρόεδρος Κωνσταντίνος Κληρονόμος (της Minoan Flying Dolphins): φυλάκιση 2 ετών, 6 μηνών και 2 ημερών (εξαγοράσιμη).
Πρωτόδικα οι ποινές ήταν ακόμη βαρύτερες (έως και 19 χρόνια κάθειρξη για τον υποπλοίαρχο), όμως με τις εφέσεις οι καταδικασθέντες, εκτός του πλοιάρχου και του υποπλοιάρχου, έμειναν ελεύθεροι.
Το 2010, ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι τα κατώτερα δικαστήρια είχαν κάνει νομικά σφάλματα, οδηγώντας σε ευνοϊκότερη μεταχείριση των βασικών κατηγορουμένων.
Η σκιά του Σφηνιά
Ο 55χρόνος εφοπλιστής και πρόεδρος της Ένωσης Εφοπλιστών Ακτοπλοΐας και επικεφαλής της εταιρείας, Παντελής Σφηνιάς, δεν άντεξε το βάρος. Στις 29 Νοεμβρίου 2000 έβαλε τέλος στη ζωή του, πηδώντας από τον 6ο όροφο των γραφείων στον Πειραιά. Η αυτοκτονία του σφράγισε με τον πιο τραγικό τρόπο τη σκοτεινή υπόθεση.
Είναι χαρακτηριστικό ότι κατά την διάρκεια των ερευνών, υπήρξαν καταγγελίες για προσπάθειες προσπάθειες αλλοίωσης των στοιχείων του ναυαγίου, ενώ οι δύο δύτες που ανέλαβαν να ερευνήσουν το κουφάρι του πλοίου λίγες ημέρες μετά το ναυάγιο κατέληξαν να παραιτηθούν και να διαγραφούν από τα μητρώα πραγματογνωμόνων, υπό το βάρος καταγγελιών για την ικανότητα, αλλά και την αξιοπιστία τους.
Συλλογική μνήμη
Το «Σάμινα» δεν ήταν απλά ένα ναυάγιο· ήταν η αποκάλυψη ενός συστήματος διαφθοράς, ανευθυνότητας και ελλείψεων. Εικοσιπέντε χρόνια μετά, οι συγγενείς των θυμάτων μιλούν για μια δικαιοσύνη που δεν στάθηκε στο ύψος της.
Το ναυάγιο παραμένει πληγή ανοιχτή – ένα μνημείο αμέλειας που υπενθυμίζει ότι πίσω από κάθε ανθρώπινη απώλεια, κρύβεται πάντα η ευθύνη εκείνων που δεν έπραξαν το καθήκον τους.
