Σπασμένο άσυλο: Η επίθεση του 19χρονου Ιρακινού σε οδηγό του μετρό στην Αθήνα έφερε ξανά στην επικαιρότητα το ζήτημα του λεγόμενου «σπασμένου ασύλου», ενός θεσμού που, σύμφωνα με ειδικούς και αξιωματούχους, έχει πάψει να λειτουργεί με τον σκοπό για τον οποίο θεσπίστηκε. Την προστασία όσων πραγματικά κινδυνεύουν. Η υπόθεση αυτή, αλλά και άλλες παρόμοιες, φωτίζουν τα θεσμικά κενά και τις καταχρήσεις που επιτρέπουν την παράταση της παραμονής ατόμων που εμπλέκονται ακόμη και σε σοβαρά αδικήματα.
Η υπόθεση του Ιρακινού και η διαδικασία άρσης ασύλου
Ο 19χρονος Ιρακινός, που είχε λάβει καθεστώς ασύλου από το 2022, συνελήφθη μετά την επίθεση σε οδηγό του μετρό. Οι Αρχές έχουν ήδη κινήσει τη διαδικασία άρσης του ασύλου του, καθώς η συμπεριφορά του κρίνεται ασύμβατη με το καθεστώς προστασίας που του είχε χορηγηθεί. Δεν είναι η πρώτη φορά που πρόσφυγες ή αιτούντες άσυλο εμπλέκονται σε σοβαρά περιστατικά βίας, γεγονός που προκαλεί ανησυχία και οδηγεί σε αναθεώρηση του τρόπου λειτουργίας του θεσμού.
Οι δευτεροβάθμιες ανατροπές και τα θεσμικά κενά
Στην Ελλάδα, η Υπηρεσία Ασύλου είναι υπεύθυνη για την εξέταση των αιτήσεων διεθνούς προστασίας. Αν μια αίτηση απορριφθεί, ο αιτών έχει το δικαίωμα να προσφύγει στην Αρχή Προσφυγών. Ωστόσο, παρατηρείται συχνά το φαινόμενο η δευτεροβάθμια κρίση να ανατρέπει την πρωτοβάθμια απόφαση, ακόμη και όταν υπάρχουν στοιχεία από τις μυστικές υπηρεσίες.
Παραδείγματα αποτελούν η υπόθεση του Aslam Javied, προέδρου της Πακιστανικής Κοινότητας, ο οποίος έλαβε τελικά προσφυγικό καθεστώς παρά την αρχική απόρριψη, και του Τούρκου δικηγόρου Gunay Dag, του οποίου η άδεια παραμονής ανακλήθηκε για λόγους εθνικής ασφάλειας, αλλά επανήλθε με απόφαση της Αρχής Προσφυγών.
Το ελληνικό μοντέλο: «Άσυλο με κανόνες»
Η κυβέρνηση επιχειρεί να ενισχύσει τη διαδικασία ασύλου με πιο αυστηρό πλαίσιο. Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, έχει θέσει ως προτεραιότητα το δόγμα:
«Δικαιούσαι άσυλο, εργάζεσαι· δεν δικαιούσαι, κρατείσαι και απελαύνεσαι».
Με το νέο νομοσχέδιο, επιδιώκεται ο εξορθολογισμός της διαδικασίας και η ενίσχυση της απασχόλησης όσων έχουν νόμιμη προστασία, μέσα από τη δημιουργία εταιρειών προσωρινής απασχόλησης. Παράλληλα, έχει σταματήσει η εξέταση αιτήσεων όσων φτάνουν από τη Λιβύη, με αποτέλεσμα αισθητή μείωση των παράνομων ροών.
Ο διοικητής της Υπηρεσίας Ασύλου, Μάριος Καλέας, δήλωσε:
«Δεν θέλουμε ούτε να φανούμε τιμωροί ούτε να γίνουμε αρεστοί. Θέλουμε να παραμείνουμε δίκαιοι και ανεξάρτητοι. Και αυτό επιτυγχάνεται μόνο με αμεροληψία και σταθερότητα».
Η διεθνής διάσταση και η «κόπωση» του θεσμού
Ο όρος «broken asylum» έχει καθιερωθεί διεθνώς για να περιγράψει την κρίση αξιοπιστίας του θεσμού. Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Κρις Λαντάου, έχει αναφέρει ότι το άσυλο «έχει μετατραπεί σε παραθυράκι των μεταναστευτικών νόμων». Από την άλλη, ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ, Φιλίππο Γκράντι, υπενθυμίζει πως το άσυλο είναι «μια αρχαία ανθρωπιστική έννοια» και προειδοποιεί ότι η υπερβολική αυστηροποίηση μπορεί να υπονομεύσει τη βάση του θεσμού.
«Καμία ανοχή» στα φαινόμενα παραβατικότητας
Ο υπουργός Θάνος Πλεύρης, σχολιάζοντας τις πρόσφατες υποθέσεις, τόνισε:
«Καμία ανοχή σε φαινόμενα παραβατικότητας από μετανάστες. Διαθέτουμε τα νομοθετικά εργαλεία για να επιστρέφουμε όσους δεν αξίζουν να βρίσκονται στην Ελλάδα. Η ασφάλεια των πολιτών είναι αδιαπραγμάτευτη».
