Η υπόθεση των φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή δεν μένει πλέον σε μια διαδικτυακή δημοπρασία. Παίρνει διαστάσεις
εθνικής υπόθεσης. Το πρωί της Παρασκευής, Έλληνες εμπειρογνώμονες του Υπουργείου Πολιτισμού μεταβαίνουν στη Γάνδη, προκειμένου να εξετάσουν από κοντά τη γνησιότητα του υλικού που εμφανίστηκε προς πώληση από Βέλγο συλλέκτη και προκάλεσε κύμα συγκίνησης και οργής.
Οι φωτογραφίες, που για πρώτη φορά αποτυπώνουν εικόνες από την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή, θεωρούνται ανεκτίμητης ιστορικής αξίας. Για τους συγγενείς των εκτελεσθέντων δεν αποτελούν απλώς ντοκουμέντα. Είναι κομμάτι οικογενειακής μνήμης, δικαίωση και χρέος απέναντι στην Ιστορία.
Το ταξίδι στη Γάνδη και η εξαφάνιση του συλλέκτη
Η υπόθεση πήρε νέα τροπή όταν, όπως μετέδωσε η ΕΡΤ, ο συλλέκτης «κατέβασε» τη δημοπρασία πριν ολοκληρωθεί και εξαφανίστηκε από τη δημόσια σφαίρα μετά τις αποκαλύψεις. Μέσω του πρακτορείου Belga δήλωσε ότι θα κρατήσει αποστάσεις έως ότου επικοινωνήσει με τις ελληνικές Αρχές.
Την Παρασκευή, οι Έλληνες ειδικοί θα βρεθούν στη Γάνδη για να διαπιστώσουν αν το φωτογραφικό υλικό είναι αυθεντικό. Η επιβεβαίωση ή μη της γνησιότητας θα καθορίσει τις επόμενες κινήσεις της ελληνικής πολιτείας.
Το αίτημα για την απόκτηση των φωτογραφιών έχει ήδη λάβει χαρακτήρα κινήματος. Μαζικοί φορείς, συνδικάτα, δήμοι, πανεπιστημιακοί και κυρίως οι οικογένειες των εκτελεσθέντων ζητούν να επιστρέψουν τα τεκμήρια εκεί όπου ανήκουν: στην Ελλάδα.
«Ο προορισμός τους πρέπει να είναι ένας και μοναδικός. Απόκτησή τους από τη ελληνική πολιτεία. Πρώτο και καλύτερο το Κομμουνιστικό Κόμμα, στο οποίο δικαιωματικά ανήκουν οι φωτογραφίες. Το ΕΑΜϊκό μουσείο Αντίστασης, στην Καισαριανή», δήλωσε ο Δημήτρης Κυριακούδης, συγγενής εκτελεσμένου.
Ρίγη συγκίνησης από τις μαρτυρίες
Η εκτέλεση των 200 κρατουμένων την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή αναζωπύρωσε μνήμες βαθιά χαραγμένες στη συλλογική συνείδηση. Οι εικόνες που βγήκαν στο φως λειτούργησαν σαν σπίθα. Άνθρωποι που έζησαν τα γεγονότα ή μεγάλωσαν με τις αφηγήσεις τους βγήκαν μπροστά.
Στην εκπομπή «Live News», αυτόπτες μάρτυρες και συγγενείς μετέφεραν ωμές εικόνες εκείνης της ημέρας. Η Θεοδώρα Δολιανίτου, που ήταν παιδί τότε, θυμάται:
«Παίζαμε σαν παιδιά εκεί, ξαφνικά είδαμε κόσμο να μαζεύεται στο άλσος, γιατί είχαν μάθει ότι γίνεται η εκτέλεση… Μαζεύανε τα πτώματα και τα ρίχνανε σας λέω σαν τσουβάλια».
Οι συγγενείς μιλούν για τραύμα που πέρασε από γενιά σε γενιά. Για μια βαρβαρότητα που δεν τιμωρήθηκε ποτέ. Για μια σιωπή που τώρα ζητά απαντήσεις.
Ο Θρασύβουλος Μαράκης, εγγονός του Θρασύβουλου Καλαφατάκη, περιγράφει:
«Ήταν πάππους μου από τη μητέρα μου. Η μητέρα μου δεν τον γνώρισε, τον είδε μία φορά στη ζωή της, διότι έλειπε στο βουνό μόνιμα στο αντάρτικο. Μετά το αντάρτικο, τον πιάσανε».
Και προσθέτει:
«Ήταν άνθρωπος που δεν έκανε ποτέ πίσω και πήγαινε πάντα μπροστά. Δεν φοβόταν. Θέλω και φωτογραφίες και αρχείο, ό,τι μπορέσουν να μαζέψουν».
Οι μελλοθάνατοι, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, βάδιζαν αλύγιστοι. Από το Χαϊδάρι προς την Καισαριανή, μέσα στα καμιόνια, πετούσαν υφάσματα με γραμμένα τα τελευταία τους λόγια.
Ο Βασίλης Αμπελογιάννης θυμάται το μαντήλι που πέταξε ο συγγενής του:
«Μπόρεσε και πέταξε ένα μαντίλι, που είχε πάνω του, κόκκινο, με μολύβι σημειωμένα κάποια πράγματα. Έτσι πεθαίνουν οι ελεύθεροι άνθρωποι, ζήτω ελληνικός λαός».
Η ταυτοποίηση και η συμβολή των «Νέων»
Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη προσπάθεια ταυτοποίησης των προσώπων που εμφανίζονται στις εικόνες, κυρίως μέσα από το αρχείο του ΚΚΕ, καθώς η πλειονότητα των εκτελεσθέντων ήταν μέλη του.
Σύμφωνα με τα έως τώρα στοιχεία, σε μία από τις φωτογραφίες ενδέχεται να απεικονίζεται ο Χανιώτης Θρασύβουλος Καλαφατάκης, που εκτελέστηκε στα 30 του χρόνια, καθώς και ο Δημήτρης Παπαδόπουλος, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Οικοδόμων.
Καθοριστική υπήρξε η συμβολή της εφημερίδας Τα Νέα, η οποία ταυτοποίησε την ηγετική μορφή του ΚΚΕ και του αγροτικού κινήματος, Χρήστο Κουβελιώτη.
«Σαν χώρος, είναι η Καισαριανή. Δεν το διαπραγματεύομαι. Επειδή είμαι πολλά χρόνια στον χώρο», δήλωσε ο Κώστας Γαβριλάκης, υπεύθυνος του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης.
Ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης σχολίασε:
«Συγκινητικές φωτογραφίες, γιατί πιστοποιούν ότι αυτοί οι άνθρωποι πήγαιναν με το κεφάλι ψηλά, τραγουδώντας. Αυτό το απίστευτο θάρρος που είχανε. Πραγματικά, σε κάνει να χάσεις τα λόγια σου».
Ποιος είναι ο Βέλγος συλλέκτης – 47.000 αντικείμενα του Τρίτου Ράιχ
Ο άνθρωπος που έφερε στο φως και ταυτόχρονα σε δημοπρασία – το υλικό, είναι απόφοιτος Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου της Γάνδης. Από το 2015 δραστηριοποιείται μέσω αμιγώς ηλεκτρονικής εταιρείας, ειδικευμένης αποκλειστικά στην πώληση στρατιωτικών εγγράφων και αντικειμένων του Τρίτου Ράιχ.
Σύμφωνα με φλαμανδικά δημοσιεύματα, οι τιμές των αντικειμένων κυμαίνονται από 5 έως 550 ευρώ, ενώ ο ρυθμός καταχωρήσεων φτάνει περίπου τις 1.000 ανά μήνα. Μέχρι σήμερα φέρεται να έχει πουλήσει περίπου 47.000 τεμάχια που σχετίζονται με το ναζιστικό καθεστώς.
Η υπόθεση δεν αφορά πλέον μόνο μία συναλλαγή. Αγγίζει τη διαχείριση της μνήμης, το δικαίωμα ενός λαού να διαφυλάξει τα τεκμήρια της Ιστορίας του και την ευθύνη της πολιτείας να τα επαναπατρίσει.
Το βλέμμα όλων στρέφεται πλέον στη Γάνδη. Εκεί θα κριθεί αν οι εικόνες που συγκλόνισαν τη χώρα θα επιστρέψουν στον τόπο όπου γράφτηκε η Ιστορία.
