Η πρόσφατη κλιμάκωση της έντασης με τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα από τα πιο κλασικά ερωτήματα της στρατιωτικής ιστορίας: μπορεί κανείς να καθυποτάξει πραγματικά το ιρανικό υψίπεδο; Η ιστορία δείχνει πως το Ιράν δεν είναι απλώς μια χώρα, αλλά ένα φυσικό οχυρό. Στο συλλογικό ασυνείδητο της Δύσης, μόνο ένας άνθρωπος κατάφερε να διαπεράσει αυτή την «πανοπλία» με απόλυτη επιτυχία, και αυτός ήταν ο Μέγας Αλέξανδρος.
Η διαφορά ανάμεσα στην κατάκτηση και την καταστροφή
Για να είμαστε δίκαιοι με την ιστορική αλήθεια, ο Μέγας Αλέξανδρος δεν ήταν ο μοναδικός που κατέκτησε το Ιράν. Ακολούθησαν οι Άραβες τον 7ο αιώνα και από η βιβλική καταστροφή των Μογγόλων του Τζένγκις Χαν τον 13ο. Όμως, υπάρχει μια ειδοποιός διαφορά. Οι Μογγόλοι άφησαν πίσω τους πυραμίδες από κρανία και καμένη γη, διαλύοντας τις υποδομές της χώρας για αιώνες. Οι Άραβες έφεραν μια θρησκευτική επανάσταση που άλλαξε την ταυτότητα της περιοχής.
Ο Αλέξανδρος, όμως, ήταν ο μόνος που κατέκτησε το Ιράν «χειρουργικά». Δεν επεδίωξε την εξόντωση του λαού, αλλά τη συγχώνευση. Εκεί που οι άλλοι έφεραν το τέλος, ο Αλέξανδρος έφερε μια νέα αρχή, τον Ελληνισμό, χτίζοντας πόλεις και διατηρώντας τις διοικητικές δομές των Περσών. Ήθελε να γίνει ο νέος «Βασιλιάς των Βασιλέων», όχι ο δήμιος της Περσίας.
Οι Περσίδες Πύλες και το σύγχρονο γεωγραφικό οχυρό
Η πιο χαρακτηριστική στιγμή της στρατιωτικής ευφυΐας του Αλεξάνδρου ήταν η Μάχη στις Περσίδες Πύλες το 330 π.χ. Ο Πέρσης σατράπης Αριοβαρζάνης είχε οχυρωθεί σε ένα στενό πέρασμα στα βουνά του Ζάγρου, σταματώντας την προέλαση των Μακεδόνων. Ήταν μια τοποθεσία που θύμιζε τις Θερμοπύλες. Ο Αλέξανδρος, αντί για μια μετωπική επίθεση, χρησιμοποίησε την τακτική της κυκλωτικής κίνησης: οδήγησε ένα επίλεκτο τμήμα μέσα από δύσβατα μονοπάτια και χτύπησε τους Πέρσες από τα νώτα.
Αν μεταφερθούμε στο 2026, αυτό το γεωγραφικό πλεονέκτημα έχει εξελιχθεί σε ένα εφιαλτικό αμυντικό δίκτυο. Οι οροσειρές του Ζάγρου δεν είναι πλέον απλώς εμπόδια, αλλά η στέγη για τις «υπόγειες πόλεις πυραύλων». Ενώ ο Αλέξανδρος χρειαζόταν ένα μονοπάτι για να παρακάμψει το στενό, οι σύγχρονες δυνάμεις έρχονται αντιμέτωπες με εγκαταστάσεις θαμμένες εκατοντάδες μέτρα κάτω από τον βράχο. Η σύγχρονη τεχνολογία των βομβών «bunker buster» προσπαθεί να κάνει αυτό που έκανε ο Αλέξανδρος με το πεζικό του: να διαπεράσει το φυσικό οχύρωμα, αλλά σε μια κλίμακα χαοτική.
Η πτώση της Περσέπολης έναντι της ψηφιακής παράλυσης
Η κατάληψη της Περσέπολης ήταν ο απόλυτος εξευτελισμός της Περσικής ισχύος. Ήταν τόσο το θησαυροφυλάκιο του κράτους όσο και η πνευματική του πρωτεύουσα. Όταν ο Αλέξανδρος την παρέδωσε στις φλόγες, έστειλε το μήνυμα πως η παλιά τάξη πραγμάτων πέθανε. Στο σήμερα, μια αντίστοιχη «πτώση» της Τεχεράνης δεν θα απαιτούσε απαραίτητα φωτιά, αλλά αυτό που ονομάζουμε «στρατηγική παράλυση».
Αν ο Αλέξανδρος άδειασε τα θησαυροφυλάκια από τον χρυσό, οι σύγχρονες επιθέσεις στοχεύουν στα ψηφιακά «θησαυροφυλάκια»: τα δίκτυα επικοινωνιών, τις τράπεζες και τα κέντρα ελέγχου. Η πτώση της Τεχεράνης σήμερα θα σήμαινε ένα ολοκληρωτικό «blackout» που θα αποσύνδεε την ηγεσία από τις δυνάμεις της.
Το μάθημα της ιστορίας
Η σύγκριση του τότε με το τώρα αναδεικνύει μια σκληρή αλήθεια. Ο Αλέξανδρος πέτυχε γιατί συνδύασε την απόλυτη στρατιωτική ευφυΐα με μια πολιτική ενσωμάτωσης. Ήταν διατεθειμένος να πατήσει το πόδι του στο έδαφος, να σκαρφαλώσει στα βουνά και να μείνει εκεί.
Οι σημερινές επιθέσεις, όσο τεχνολογικά εξελιγμένες κι αν είναι, στοχεύουν στην αποδυνάμωση και όχι στην κατοχή. Κανείς δεν φαίνεται να έχει τη διάθεση (μέχρι στιγμής) για μια χερσαία εισβολή σε μια χώρα 90 εκατομμυρίων με τέτοιο ανάγλυφο. Αυτό αφήνει το Ιράν πάντα όρθιο, έστω και λαβωμένο, υπενθυμίζοντας πως κάποιες περιοχές του πλανήτη έχουν τη δική τους, εσωτερική αντίσταση που υπερβαίνει τους αιώνες. Μόνο ο Μακεδόνας στρατηλάτης κατάφερε να τιθασεύσει πραγματικά αυτό το κέλυφος, χωρίς να χρειαστεί να μετατρέψει ολόκληρη την περιοχή σε νεκροταφείο.
