Μετά από οκτώ δεκαετίες στασιμότητας, το ελληνικό κληρονομικό δίκαιο αλλάζει σελίδα. Αργά το βράδυ της Τρίτης (19.05.2026), η Ολομέλεια της Βουλής υπερψήφισε κατά πλειοψηφία το νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης, το οποίο φιλοδοξεί να εκσυγχρονίσει ριζικά τον τρόπο που μεταβιβάζονται οι περιουσίες στη χώρα μας, προσαρμόζοντάς τον στις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας.
Η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου, με τον Υπουργό Γιώργο Φλωρίδη και τον Υφυπουργό Γιάννη Μπούγα, έκανε λόγο για μια «νέα εποχή» που εγγυάται την κοινωνική ισορροπία, τη συμπερίληψη και την ασφάλεια των πολιτών. Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, οι νέες ρυθμίσεις αναμένεται να έχουν άμεσο θετικό αντίκτυπο όχι μόνο στην καθημερινότητα του κοινωνικού συνόλου, αλλά και στην επιχειρηματικότητα και την ελληνική οικονομία.
Οι νέες διατάξεις, που θα τεθούν σε ισχύ από τον ερχόμενο Σεπτέμβριο με την έναρξη του νέου δικαστικού έτους, έρχονται να λύσουν χρόνια προβλήματα: από τον κίνδυνο πλαστογραφίας στις χειρόγραφες διαθήκες, μέχρι την πλήρη έλλειψη προστασίας για τα ανύπαντρα ζευγάρια.
Πώς θα γράφονται πλέον οι διαθήκες
-
Λιγότερη γραφειοκρατία: Απλοποιείται η διαδικασία για τις δημόσιες διαθήκες, ενώ οι μυστικές διαθήκες θα απαιτούν πλέον λιγότερους μάρτυρες.
-
Ειδική μέριμνα για ΑμεΑ: Θεσπίζεται ειδική, προσβάσιμη διαδικασία για άτομα με σοβαρές αναπηρίες λόγου, καθώς και ένας ενιαίος τύπος διαθήκης για έκτακτες καταστάσεις.
-
«Φρένο» στις ιδιόγραφες (χειρόγραφες) διαθήκες: Δεν καταργούνται, αλλά μπαίνουν αυστηροί κανόνες για να αποφευχθούν οι απάτες. Θα έχουν ισχύ μόνο για ένα έτος από τη σύνταξή τους, ενώ αν έχει περάσει μεγάλο χρονικό διάστημα, θα εξετάζονται εξονυχιστικά από συμβολαιογράφο και μάρτυρες.
-
Ηλικιακά όρια και προστασία ευάλωτων: Δικαίωμα να συντάξει διαθήκη αποκτά πλέον κάθε νέος από 16 ετών και άνω. Παράλληλα, απαγορεύεται ρητά σε άτομα που νοσηλεύονται σε νοσοκομεία, γηροκομεία ή δομές περίθαλψης να αφήνουν την περιουσία τους σε εργαζόμενους ή στελέχη των συγκεκριμένων ιδρυμάτων, ώστε να αποφευχθούν φαινόμενα εκμετάλλευσης.
Τι αλλάζει όταν δεν υπάρχει διαθήκη (Εξ αδιαθέτου διαδοχή)
-
Περισσότερα δικαιώματα στον σύζυγο: Αν στην οικογένεια υπάρχει μόνο ένα παιδί, το μερίδιο του χήρου ή της χήρας αυξάνεται στο 1/3 της περιουσίας (από 1/4 που ίσχυε). Αν υπάρχουν περισσότερα παιδιά, το ποσοστό παραμένει στο 1/4.
-
Προτεραιότητα έναντι των πεθερικών: Αν το ζευγάρι δεν είχε αποκτήσει παιδιά, ο εναπομείνας σύζυγος γίνεται ο μοναδικός κληρονόμος ολόκληρης της περιουσίας, αφήνοντας εκτός τους γονείς ή άλλους συγγενείς του θανόντος.
-
Δικαιώματα σε εκτός γάμου σχέσεις: Τα ίδια ακριβώς δικαιώματα επεκτείνονται και στο σύμφωνο συμβίωσης. Το πιο εντυπωσιακό όμως είναι ότι για πρώτη φορά αποκτούν κληρονομικό δικαίωμα και οι σύντροφοι εκτός γάμου, εφόσον η σχέση κρατούσε πάνω από τρία χρόνια και δεν υπάρχουν άλλοι κοντινοί συγγενείς. Ο ενδιαφερόμενος πρέπει να καταθέσει σχετική αίτηση εντός 4 μηνών από την απώλεια, αλλιώς η περιουσία πηγαίνει στο Δημόσιο.
Κληρονομικές συμβάσεις σε συμβολαιογράφο
Εισάγεται για πρώτη φορά η δυνατότητα να υπογραφεί «κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου» με αυτοπρόσωπη παρουσία των εμπλεκόμενων μερών σε συμβολαιογράφο. Επιπλέον, ένας κληρονόμος μπορεί πλέον νόμιμα και επίσημα να υπογράψει μια σύμβαση με την οποία δηλώνει ότι παραιτείται προκαταβολικά από μελλοντικά δικαιώματα μιας κληρονομιάς.
Η «Νόμιμη Μοίρα» αλλάζει μορφή
Μέχρι σήμερα, οι αναγκαστικοί κληρονόμοι (παιδιά, σύζυγοι) αποκτούσαν αυτόματα ένα ποσοστό συνιδιοκτησίας (εξ αδιαιρέτου) στα ακίνητα. Αυτό οδηγούσε συχνά σε ατέρμονους οικογενειακούς καυγάδες. Τώρα, αν το επιθυμούν, μπορούν να ζητήσουν να λάβουν το μερίδιό τους σε μετρητά, το οποίο θα ισούται με το μισό της αξίας του κληροδοτήματος. Επίσης, ξεκαθαρίζεται ότι ο κληρονόμος δεν κινδυνεύει να χάσει την προσωπική του περιουσία για τα χρέη που άφησε πίσω του ο θανών, εκτός αν επιλέξει ο ίδιος να διαχειριστεί ελεύθερα την κληρονομιά.
Ποιοι θα καθαρίζουν τα χρέη (Εκκαθάριση)
Αλλάζει ριζικά ο ορισμός των εκκαθαριστών. Τη διαδικασία αυτή θα αναλαμβάνει πλέον αποκλειστικά ένας δικηγόρος, ο οποίος θα επιλέγεται από ειδική λίστα του δικαστηρίου. Για λόγους διαφάνειας, απαγορεύεται ρητά να γίνει εκκαθαριστής ο ίδιος ο κληρονόμος ή οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο αναφέρεται μέσα στη διαθήκη.
Το «Μήλον της Έριδος»: Η τροπολογία για τους πολιτικούς και η κόντρα με την Κοβέσι
Αν και το κληρονομικό δίκαιο ψηφίστηκε χωρίς μεγάλες αναταράξεις, αυτό που «άναψε φωτιές» στο πολιτικό σκηνικό ήταν μια παράλληλη τροπολογία που ενσωματώθηκε στο νομοσχέδιο. Πρόκειται για τη διάταξη 32Α («Ανάκριση και Εκδίκαση Αξιοποίνων Πράξεων Βουλευτών»), η οποία υπόσχεται να βάλει… Fast Track στις δίκες των πολιτικών προσώπων.
Σύμφωνα με τη διάταξη:
-
Για πλημμελήματα εν ενεργεία βουλευτών, η υπόθεση θα οδηγείται απευθείας στο δικαστήριο, με τη δίκη να προσδιορίζεται το αργότερο μέσα σε 3 μήνες.
-
Για κακουργήματα, την ανάκριση θα αναλαμβάνει ανώτερος δικαστικός (Εφέτης Ανακριτής) και θα πρέπει να την ολοκληρώνει σε 4 μήνες, ενώ η δίκη θα πρέπει να ξεκινά εντός 3 μηνών από το σχετικό βούλευμα.
Τα «πυρά» της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας
Η κίνηση αυτή προκάλεσε την άμεση και έντονη αντίδραση της επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, Λάουρα Κοβέσι. Με μια αυστηρή επιστολή προς τον Γιώργο Φλωρίδη, η κ. Κοβέσι εξέφρασε τη βαθιά της ανησυχία, καθώς θεωρεί ότι η τροπολογία αυτή προσπαθεί ουσιαστικά να «πετάξει εκτός» τους Ευρωπαίους εισαγγελείς από τις έρευνες που αφορούν πολιτικά πρόσωπα στην Ελλάδα.
Ευρωπαϊκές πηγές επισημαίνουν ότι η νέα διάταξη έρχεται σε σύγκρουση με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό, καθώς δεν εξαιρεί τις υποθέσεις που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (π.χ. υποθέσεις οικονομικής απάτης με ευρωπαϊκά κονδύλια).
Από την πλευρά του, ο Υφυπουργός Δικαιοσύνης Γιάννης Μπούγας σήκωσε το γάντι από το βήμα της Βουλής, ξεκαθαρίζοντας ότι η τελική νομοτεχνική βελτίωση που έγινε «επ’ ουδενί δεν περιορίζει τις εξουσίες των Ευρωπαίων εισαγγελέων» και ότι όλες οι προβλεπόμενες ανακριτικές πράξεις θα συνεχίσουν να γίνονται κανονικά, όπως ορίζει το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η κόντρα πάντως αναμένεται να έχει και συνέχεια στους κόλπους της δικαιοσύνης.
