Πενήντα δύο χρόνια μετά το μαύρο καλοκαίρι του 1974, η ανοιχτή πληγή της κυπριακής τραγωδίας εξακολουθεί να στοιχειώνει τη συλλογική μνήμη, υπενθυμίζοντας με τον πιο σκληρό τρόπο στη διεθνή κοινότητα τη συνεχιζόμενη, κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Μέσα σε αυτό το μακροχρόνιο καθεστώς ατιμωρησίας, μια νέα, εξαιρετικά κρίσιμη θεσμική πρωτοβουλία έρχεται να ρίξει άπλετο φως σε μια από τις πιο σκοτεινές, αποσιωπημένες και τραυματικές πτυχές της τουρκικής εισβολής: τα εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν συστηματικά εις βάρος των γυναικών και των κοριτσιών της Κύπρου.
Έπειτα από ενδελεχή έρευνα, σε μια εις βάθος ανάλυση του ιστορικού ψηφίσματος που ενέκρινε με συντριπτική πλειοψηφία (28 ψήφοι υπέρ, 4 κατά, μία αποχή) η Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων (FEMM) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου την Τετάρτη, 3 Ιουνίου 2026. Πρόκειται για ένα πολιτικό και νομικό κείμενο-καταπέλτη, το οποίο δεν αρκείται στις συνήθεις, εθιμοτυπικές καταδίκες. Αντιθέτως, απαιτεί έμπρακτη λογοδοσία από την πλευρά της Τουρκίας, αξιώνει την πλήρη αποκατάσταση των επιζώντων θυμάτων και θέτει εκ νέου στο τραπέζι το αναφαίρετο δικαίωμα για την άμεση απόσυρση όλων των κατοχικών δυνάμεων από το νησί.
Η σεξουαλική βία ως στρατηγικό όπλο πολέμου και το ανεξίτηλο διαγενεακό τραύμα
Η ιστορική πραγματικότητα της επιχείρησης «Αττίλας» είναι δυστυχώς γεμάτη από αδιανόητες φρικαλεότητες που επί δεκαετίες παρέμεναν εγκλωβισμένες στο ημίφως. Πολύ συχνά, τα εγκλήματα αυτά καλύπτονταν από το βαρύ πέπλο του κοινωνικού στιγματισμού. Στην υπερσυντηρητική κοινωνία της δεκαετίας του 1970, οι γυναίκες που υπέστησαν συστηματικούς βιασμούς, σεξουαλικές κακοποιήσεις και απάνθρωπους εξευτελισμούς από τα τουρκικά στρατεύματα, βίωσαν έναν αβάσταχτο, διπλό εφιάλτη: πρώτα τον ανείπωτο πόνο της ίδιας της βίαιης πράξης και, εν συνεχεία, την εκκωφαντική σιωπή που τους επιβλήθηκε κοινωνικά προκειμένου να προστατευθεί η λεγόμενη «τιμή» των οικογενειών τους.
Το νέο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έρχεται επιτέλους να αναγνωρίσει επίσημα και θεσμικά αυτή τη φρίκη. Το ευρωπαϊκό όργανο καταδικάζει απερίφραστα τη χρήση της σεξουαλικής βίας ως στοχευμένο, στρατηγικό όπλο πολέμου και εργαλείο βίαιης εθνοκάθαρσης, υπογραμμίζοντας ότι τέτοιες πρακτικές συνιστούν μια από τις πιο σοβαρές παραβιάσεις των Συμβάσεων της Γενεύης. Όπως επισημαίνεται ρητά στο κείμενο, οι συνέπειες αυτών των βάναυσων πράξεων, στις οποίες συγκαταλέγονται ο καταναγκαστικός, βίαιος εκτοπισμός χιλιάδων αμάχων, ο δραματικός διαμελισμός οικογενειών και το βαθύ ψυχικό τραύμα, δεν περιορίστηκαν στα άμεσα θύματα. Μεταβιβάστηκαν ως διαγενεακό τραύμα στις επόμενες γενιές των Ελληνοκυπρίων, διαμορφώνοντας μακροχρόνιες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες που υφίστανται μέχρι και σήμερα.
Ο ρόλος της Ελεονώρας Μελέτη και οι διεκδικήσεις της επιτροπής FEMM
Η μεγάλη επιτυχία αυτού του ψηφίσματος πιστώνεται σε μεγάλο βαθμό στη συστηματική, διακομματική προσπάθεια. Το ευρωπαϊκό κείμενο προχωρά ένα βήμα παραπέρα από τη στείρα, θεωρητική καταδίκη, καταθέτοντας συγκεκριμένα, εφαρμόσιμα αιτήματα ουσίας. Οι ευρωβουλευτές ζητούν τη θεσμοθέτηση ολοκληρωμένης ψυχοκοινωνικής στήριξης, προγραμμάτων συμβουλευτικής με αυστηρό γνώμονα τη διαχείριση του τραύματος, καθώς και τη γενναία ενίσχυση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης προς τη Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοούμενους (ΔΕΑ) στην Κύπρο. Παράλληλα, εξαιρετικά συμβολική είναι η ισχυρή στήριξη της πρωτοβουλίας για την ανέγερση ενός ειδικού μνημείου στη Λευκωσία, το οποίο θα τιμά αιώνια τις γυναίκες-θύματα της σεξουαλικής βίας, προσφέροντας μια ελάχιστη αλλά αναγκαία ιστορική δικαίωση.
Καθοριστικό ρόλο στην εκπόνηση και την τελική έγκριση του ψηφίσματος διαδραμάτισε η Ελληνίδα ευρωβουλευτής της Νέας Δημοκρατίας και εισηγήτρια, Ελεονώρα Μελέτη. Η συγκεκριμένη έκθεση δεν γράφτηκε πίσω από κλειστές πόρτες στις Βρυξέλλες, αλλά βασίστηκε στα συγκλονιστικά ευρήματα της διερευνητικής αποστολής που πραγματοποίησε η επιτροπή FEMM στη Λευκωσία τον Μάιο του 2025. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά η εισηγήτρια αμέσως μετά την κρίσιμη ψηφοφορία: «Μετά την αποστολή μας στην Κύπρο πέρυσι, δεσμευτήκαμε να ακούσουμε τις επιζώσες και τους επιζώντες και να φέρουμε τη φωνή τους στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής δράσης. Καθήκον μας δεν είναι μόνο να θυμόμαστε, αλλά και να ενεργούμε και να στηρίζουμε τις επιζώσες […] διασφαλίζοντας ότι αυτά τα εγκλήματα δεν θα ξεχαστούν ούτε θα επαναληφθούν».
Η ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση και το μήνυμα για την ειρηνευτική διαδικασία υπό τον ΟΗΕ
Παρά το γεγονός ότι η πρωτοβουλία εκπορεύεται από μια επιτροπή επικεντρωμένη στα ανθρώπινα και γυναικεία δικαιώματα, ο γεωπολιτικός της πυρήνας είναι απόλυτα ξεκάθαρος και πλήρως ευθυγραμμισμένος με τα εθνικά δίκαια. Οι ευρωβουλευτές αρνούνται να αποκόψουν τεχνητά το δράμα των γυναικών από το ευρύτερο, φλέγον πολιτικό ζήτημα: τη συνεχιζόμενη παράνομη κατοχή του 37% του κυπριακού εδάφους.
Μέσω αυτού του ψηφίσματος, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απαιτεί για πολλοστή φορά την πλήρη και οριστική απόσυρση όλων των τουρκικών στρατευμάτων κατοχής, στηρίζοντας απόλυτα την πάγια εθνική γραμμή της Λευκωσίας και της Αθήνας. Ταυτόχρονα, απευθύνει ένα ηχηρό κάλεσμα για την άμεση επανέναρξη των συνομιλιών υπό την αποκλειστική αιγίδα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Το κείμενο επαναβεβαιώνει ρητά πως η μοναδική αποδεκτή διευθέτηση του Κυπριακού ζητήματος είναι μια δίκαιη, βιώσιμη και δημοκρατική λύση, αυστηρά στη βάση μιας δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, όπως ακριβώς ορίζουν τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Ενισχύοντας αυτή τη δημοκρατική θέση, η επιτροπή FEMM αξιώνει την πλήρη, ισότιμη και ουσιαστική συμμετοχή των γυναικών της Κύπρου σε όλα τα μελλοντικά στάδια των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων.
Το καθοριστικό επόμενο βήμα στο Στρασβούργο
Η έγκριση αυτού του ψηφίσματος αποτελεί αναμφισβήτητα μια τεράστια διπλωματική, πολιτική και πρωτίστως ηθική νίκη για τον κυπριακό και τον ελλαδικό ελληνισμό. Σε μια συγκυρία όπου ο αυταρχικός αναθεωρητισμός και οι παράνομες στρατιωτικές συγκρούσεις δοκιμάζουν ξανά τις αντοχές της διεθνούς κοινότητας, η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να αποδεικνύει την ιστορική της συνέπεια. Είναι υποκριτικό να καταδικάζονται με δριμύτητα τα εγκλήματα πολέμου του σήμερα, όταν αγνοούνται επιδεικτικά εκείνα που διαπράχθηκαν σε ευρωπαϊκό έδαφος πριν από μισό αιώνα.
Το επόμενο και πλέον καθοριστικό βήμα αυτής της προσπάθειας αναμένεται να πραγματοποιηθεί τον Ιούλιο του 2026, όταν η προφορική ερώτηση και το σχέδιο ψηφίσματος θα τεθούν προς τελική ψηφοφορία στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο. Η συγκεκριμένη χρονική συγκυρία φέρει τεράστιο ιστορικό συμβολισμό, καθώς θα συμπέσει ακριβώς με την τραγική 52η επέτειο της τουρκικής εισβολής. Το μήνυμα που στέλνεται πλέον προς την Άγκυρα είναι απολύτως σαφές και αδιαπραγμάτευτο: η πάροδος του χρόνου σε καμία περίπτωση δεν παραγράφει τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Η Ευρώπη επιτέλους ακούει τις γυναίκες της Κύπρου, αποδεικνύοντας ότι ο αγώνας για δικαιοσύνη, ιστορική αλήθεια και λήξη της παράνομης κατοχής παραμένει ζωντανός.
