Ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση της ραγδαίας εξάπλωσης του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες επεξεργάζεται το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ). Στην προμετωπίδα του σχεδιασμού βρίσκεται η εφαρμογή μιας πιλοτικής δράσης στοχευμένης εξαλίευσης με οικονομικό κίνητρο για τους επαγγελματίες παράκτιους αλιείς που θα συμμετάσχουν.
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Γενικός Γραμματέτης του Υπουργείου, Σπύρος Πρωτοψάλτης, υπογράμμισε τη σοβαρότητα του φαινομένου:
«Ο λαγοκέφαλος δεν είναι ένα απλό αλιευτικό ζήτημα. Είναι ένα πρόβλημα που επηρεάζει το εισόδημα των επαγγελματιών αλιέων, τη θαλάσσια βιοποικιλότητα και τη δημόσια υγεία. Χρειάζεται επιστημονική τεκμηρίωση και στοχευμένες παρεμβάσεις».
Το πρόγραμμα αναμένεται να χρηματοδοτηθεί από το Πρόγραμμα «Αλιεία, Υδατοκαλλιέργεια και Θάλασσα» (ΠΑΛΥΘ) και το σχετικό προσχέδιο έχει ήδη αποσταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για έγκριση.
Το πλέγμα των παρεμβάσεων και η εμπειρία της Κύπρου
Η στρατηγική του Υπουργείου δεν περιορίζεται μόνο στην αλιεία του ψαριού, αλλά βασίζεται σε ένα πολυεπίπεδο πλέγμα ενεργειών:
-
Επιστημονική παρακολούθηση: Εντοπισμός των περιοχών όπου συγκεντρώνεται και αναπαράγεται το είδος, σε συνεργασία με ερευνητικούς φορείς.
-
Ψηφιακά εργαλεία: Καταγραφή των συλλήψεων για τη δημιουργία βάσης αξιόπιστων δεδομένων.
-
Ασφαλής διαχείριση βιομάζας: Λόγω της υψηλής τοξικότητας του ψαριού, σχεδιάζονται ειδικές, αυστηρές διαδικασίες για τη συγκέντρωση, μεταφορά και τελική καταστροφή των ποσοτήτων που θα αλιεύονται.
Παράλληλα, το ΥΠΑΑΤ αξιοποιεί την τεχνογνωσία της Κύπρου, η οποία εφάρμοσε με επιτυχία παρόμοιο πρόγραμμα ελεγχόμενης αλιείας. Η κυπριακή εμπειρία δείχνει ότι η μέθοδος αυτή ανακουφίζει τους ψαράδες και μειώνει την περιβαλλοντική πίεση, χωρίς ωστόσο να αποτελεί από μόνη της τη μοναδική λύση.
Γιατί ο λαγοκέφαλος αποτελεί «μάστιγα»
Ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus) είναι ένα ξενικό, χωροκατακτητικό είδος (λεσσεψιανός μετανάστης) που εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Στην Ελλάδα εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 2005 και πλέον έχει κατακλύσει το Αιγαίο, τα Δωδεκάνησα και την Κρήτη, ευνοούμενος από την άνοδο της θερμοκρασίας των υδάτων και την απουσία φυσικών θηρευτών.
Η ραγδαία εξάπλωση του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη αλιευτικό πρόβλημα, αλλά μια σύνθετη απειλή που εκδηλώνεται ταυτόχρονα σε τρία διαφορετικά επίπεδα: στο περιβάλλον, την οικονομία και τη δημόσια υγεία.
1. Περιβαλλοντική Απειλή: Διατάραξη της Θαλάσσιας Βιοποικιλότητας
Ως ένα εξαιρετικά επιθετικό, ξενικό και χωροκατακτητικό είδος, ο λαγοκέφαλος λειτουργεί ως ευκαιριακός θηρευτής κορυφής στις περιοχές όπου εγκαθίσταται. Λόγω της απουσίας φυσικών εχθρών στα ελληνικά ύδατα, ο πληθυσμός του αυξάνεται ανεξέλεγκτα. Τρέφεται μαζικά με άλλα ψάρια, καβούρια, γαρίδες, χταπόδια και σουπιές, με αποτέλεσμα να εξολοθρεύει τους γηγενείς πληθυσμούς και να ανατρέπει βίαια την ισορροπία του θαλάσσιου οικοσυστήματος.
2. Οικονομική Απειλή: Καταστροφή της Παράκτιας Αλιείας
Οι οικονομικές επιπτώσεις πλήττουν άμεσα τον κλάδο των επαγγελματιών και παράκτιων αλιέων. Ο λαγοκέφαλος διαθέτει εξαιρετικά ισχυρά δόντια (που μοιάζουν με ράμφος), με τα οποία μπορεί εύκολα να κόψει και να καταστρέψει δίχτυα, πετονιές και παραγάδια. Παράλληλα, επιτίθεται στα ήδη παγιδευμένα ψάρια, αφήνοντας πίσω του άχρηστα αλιεύματα. Αυτό μεταφράζεται σε τεράστιο κόστος αντικατάστασης εξοπλισμού και κατακόρυφη μείωση του εισοδήματος για τις τοπικές κοινωνίες που ζουν από τη θάλασσα.
3. Απειλή για τη Δημόσια Υγεία: Θανατηφόρα Τοξικότητα
Η πιο επικίνδυνη πτυχή του συγκεκριμένου είδους αφορά την ασφάλεια των πολιτών και των καταναλωτών. Ο λαγοκέφαλος περιέχει στους ιστούς του την τετροδοτοξίνη, μια από τις πιο ισχυρές και θανατηφόρες νευροτοξίνες στον κόσμο. Το γεγονός που εντείνει τον κίνδυνο είναι ότι η τοξίνη αυτή δεν καταστρέφεται με το μαγείρεμα (βράσιμο, ψήσιμο, τηγάνισμα) ούτε με την κατάψυξη. Για τον λόγο αυτό, η αλιεία, η εμπορία και η κατανάλωσή του απαγορεύονται αυστηρά από τον νόμο.
Απόλυτη προτεραιότητα η Δημόσια Υγεία
Το Υπουργείο δίνει τεράστια έμφαση στην ενημέρωση των καταναλωτών, των τουριστών και των ερασιτεχνών ψαράδων, καθώς το ψάρι απαγορεύεται αυστηρά να διατεθεί στην αγορά ή να καταναλωθεί.
«Το μήνυμα πρέπει να είναι ξεκάθαρο: ο λαγοκέφαλος δεν καταναλώνεται. Δεν καθαρίζεται, δεν μαγειρεύεται, δεν μπαίνει στην αγορά», ξεκαθαρίζει ο κ. Πρωτοψάλτης, επισημαίνοντας ότι η προστασία των πολιτών είναι αδιαπραγμάτευτη, την ίδια ώρα που η Πολιτεία οφείλει να στηρίξει έμπρακτα τον κλάδο της παράκτιας αλιείας.
