Η ελληνική οικονομία βιώνει μια βαθιά και επικίνδυνη αντίφαση. Από τη μία πλευρά, το επίσημο κρατικό αφήγημα προβάλλει τους θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης, τις αναβαθμίσεις από τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης και τα πρωτογενή πλεονάσματα. Από την άλλη, η πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν τα ελληνικά νοικοκυριά στα ράφια των σούπερ μάρκετ και στους λογαριασμούς ενέργειας είναι δραματική. Το φάντασμα της ακρίβειας όχι απλώς αρνείται να υποχωρήσει, αλλά αποκτά πλέον ενδημικά, δομικά χαρακτηριστικά.
Η πρόσφατη δημοσιοποίηση των επίσημων στοιχείων της Eurostat για τον μήνα Ιούνιο λειτουργεί ως ένας αμείλικτος καθρέφτης: η Ελλάδα καταγράφει τον 5ο υψηλότερο πληθωρισμό στο σύνολο της Ευρωζώνης. Αυτή η αρνητική πρωτιά διαψεύδει παταγωδώς τις κυβερνητικές εξαγγελίες περί ταχείας αποκλιμάκωσης των τιμών και αναδεικνύει τις βαθιές, συστημικές στρεβλώσεις του εγχώριου λιανεμπορίου. Ως ερευνητική δημοσιογραφική ομάδα, οφείλουμε να αναλύσουμε τα δεδομένα πίσω από τους τίτλους, ασκώντας αυστηρή κριτική στις αιτίες και τους υπαίτιους αυτής της ανεξέλεγκτης κατάστασης.
Η σκληρή πραγματικότητα των αριθμών: Τα στοιχεία της Eurostat για την Ελλάδα
Η κατάταξη της Ελλάδας στην 5η θέση των χωρών με τον υψηλότερο πληθωρισμό ανάμεσα στα κράτη-μέλη που μοιράζονται το κοινό νόμισμα, συνιστά μια ηχηρή προειδοποίηση. Την ώρα που αρκετές ευρωπαϊκές οικονομίες δείχνουν να τιθασεύουν το πληθωριστικό κύμα, επιστρέφοντας κοντά στον στόχο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), ο ελληνικός δείκτης τιμών καταναλωτή παραμένει “κολλώδης” (sticky inflation).
Αυτό που καθιστά το εύρημα άκρως ανησυχητικό και το οποίο χρήζει αυστηρής επισήμανσης, είναι η τεράστια απόκλιση του ελληνικού πληθωρισμού στα είδη πρώτης ανάγκης. Η εγχώρια αγορά διακρίνεται από μια προκλητική ασυμμετρία μετακύλισης κόστους (asymmetric price transmission): όταν οι διεθνείς τιμές των πρώτων υλών και της ενέργειας αυξάνονται, οι ανατιμήσεις περνούν αστραπιαία στον Έλληνα καταναλωτή. Αντιθέτως, όταν οι διεθνείς δείκτες υποχωρούν, οι τιμές στα ράφια παραμένουν αδικαιολόγητα υψηλές. Αυτό το φαινόμενο δεν οφείλεται σε μακροοικονομικές συγκυρίες, αλλά αποτυπώνει ξεκάθαρα τα ολιγοπωλιακά χαρακτηριστικά του εγχώριου λιανεμπορίου.
Τα προϊόντα που “καίνε” το πορτοφόλι και το φαινόμενο του shrinkflation
Ο γενικός δείκτης πληθωρισμού, όσο υψηλός κι αν είναι, συχνά λειτουργεί παραπλανητικά, αποκρύπτοντας την πραγματική καταστροφή που συντελείται στον πυρήνα του οικογενειακού προϋπολογισμού. Εστιάζοντας αποκλειστικά στον πληθωρισμό των τροφίμων, τα δεδομένα του Ιουνίου καταγράφουν μια κατάσταση που προσεγγίζει τα όρια της κοινωνικής κρίσης.
-
Ελαιόλαδο: Το εθνικό μας προϊόν έχει μετατραπεί σε είδος πολυτελείας. Συνεχίζει την ξέφρενη ανοδική του πορεία, καταγράφοντας αυξήσεις που σε ετήσια βάση ξεπερνούν το 50%, συμπιέζοντας ανελέητα τα χαμηλά εισοδήματα.
-
Φρούτα και Λαχανικά: Οι ανατιμήσεις στα νωπά προϊόντα παραμένουν διψήφιες. Η βιομηχανία συχνά επικαλείται την κλιματική αλλαγή και τις φυσικές καταστροφές (π.χ. στον θεσσαλικό κάμπο), ωστόσο η τεράστια ψαλίδα μεταξύ της χαμηλής τιμής που πληρώνεται ο παραγωγός στο χωράφι και της ιλιγγιώδους τιμής που χρεώνεται ο καταναλωτής στο ράφι, αποδεικνύει την αισχροκέρδεια των μεσαζόντων.
-
Γαλακτοκομικά και Κρέατα: Παρά τις διεθνείς τάσεις εξομάλυνσης, οι τιμές παραμένουν «κλειδωμένες» στα υψηλά τους επίπεδα.
Σε αυτή την εξίσωση πρέπει να προσθέσουμε την ύπουλη πρακτική του shrinkflation (συρρίκνωση συσκευασιών). Οι εταιρείες διατηρούν την τιμή σταθερή ή την αυξάνουν ελαφρώς, μειώνοντας όμως το καθαρό βάρος του προϊόντος. Πρόκειται για έναν «κρυφό πληθωρισμό» που εξαπατά τον καταναλωτή και αυξάνει κατακόρυφα την τιμή ανά κιλό.
Ο “πληθωρισμός απληστίας” και η ανεπάρκεια των ελεγκτικών μηχανισμών
Ερευνώντας τα αίτια αυτής της παρατεταμένης κρίσης, είναι επιβεβλημένο να αναδείξουμε την αδράνεια του κρατικού μηχανισμού να συγκρουστεί με τους πυρήνες των καρτέλ. Η ελληνική κυβέρνηση επιχείρησε να διαχειριστεί την κρίση με επικοινωνιακά ημίμετρα, όπως τα “καλάθια του νοικοκυριού”, τα προσωρινά επιδόματα (market passes) και επιλεκτικά πρόστιμα σε πολυεθνικές. Τα μέτρα αυτά αποδείχθηκαν δραματικά αναποτελεσματικά.
Η αλήθεια είναι πως η εγχώρια αγορά πάσχει από αυτό που διεθνώς ορίζεται ως “πληθωρισμός απληστίας” (greedflation). Μεγάλες εφοδιαστικές αλυσίδες, πολυεθνικές και ισχυροί όμιλοι τροφίμων εκμεταλλεύονται την πληθωριστική ψυχολογία και τις διεθνείς κρίσεις ως άλλοθι για να διευρύνουν υπερβολικά τα περιθώρια κέρδους τους. Την ίδια στιγμή, οι αρμόδιες ελεγκτικές αρχές, όπως η Επιτροπή Ανταγωνισμού και η ΔΙΜΕΑ, παραμένουν τραγικά υποστελεχωμένες, αδυνατώντας να διεξάγουν προληπτικούς και σαρωτικούς ελέγχους στα δομικά καρτέλ της αγοράς.
Επιπλέον, η πολιτική επιλογή της κυβέρνησης να μην προχωρήσει σε μόνιμη, διαρθρωτική μείωση των έμμεσων φόρων, όπως ο Φόρος Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) στα βασικά είδη διατροφής, συντηρεί και ενισχύει την ακρίβεια. Μέσω του πληθωρισμού, το κράτος εισπράττει απρόσμενα υπερέσοδα, τα οποία χρησιμοποιεί για να χρηματοδοτήσει την επιδοματική του πολιτική, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο εξάρτησης.
Οι ζώνες αβεβαιότητας των δεδομένων
Στο πλαίσιο της δημοσιογραφικής δεοντολογίας, οφείλουμε να διευκρινίσουμε δύο κρίσιμες παραμέτρους:
Πρώτον, τα στοιχεία της Eurostat για τον Ιούνιο αποτελούν “εκτιμήσεις ρυθμού” και ενδέχεται να αναθεωρηθούν οριακά κατά την οριστική τους δημοσίευση, αν και η γενική τάση θεωρείται αδιαμφισβήτητη.
Δεύτερον, η πλήρης και ακριβής αποτύπωση των εταιρικών υπερκερδών στην Ελλάδα παραμένει εν μέρει «γκρίζα ζώνη». Η απουσία ενός διαφανούς, ψηφιακού παρατηρητηρίου που να αναλύει σε πραγματικό χρόνο τα κοστολόγια καθ’ όλη την εφοδιαστική αλυσίδα, καθιστά δυσχερή την πλήρη τεκμηρίωση της αισχροκέρδειας με νομικά ακλόνητους όρους. Αυτή η έλλειψη διαφάνειας, ωστόσο, βαραίνει πρωτίστως τους κρατικούς θεσμούς.
Η κατάρρευση της αγοραστικής δύναμης και η επιτακτική ανάγκη για τομές
Η παραμονή της Ελλάδας στις κορυφαίες θέσεις του ευρωπαϊκού πληθωρισμού μεταφράζεται σε άμεση φτωχοποίηση των πολιτών. Σύμφωνα με τα συγκριτικά στοιχεία, η χώρα μας παραμένει σταθερά στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την αγοραστική δύναμη, ξεπερνώντας οριακά μόνο τη Βουλγαρία. Οι όποιες αυξήσεις χορηγήθηκαν στον κατώτατο μισθό τα τελευταία χρόνια έχουν ήδη εξανεμιστεί πλήρως από το “ράλι” των ραφιών και την έκρηξη του κόστους στέγασης.
