Η βραδύτητα στην απονομή της δικαιοσύνης αποτέλεσε, για περισσότερο από μισό αιώνα, μία από τις πιο σκοτεινές και επίμονες παθογένειες του ελληνικού κράτους. Η ατελείωτη αναμονή για την έκδοση μιας δικαστικής απόφασης δεν συνιστούσε απλώς μια δυσλειτουργία του γραφειοκρατικού μηχανισμού· αποτελούσε μια μορφή οιονεί αρνησιδικίας. Ταλαιπωρούσε χιλιάδες πολίτες, εγκλώβιζε την υγιή επιχειρηματικότητα και λειτουργούσε ως μόνιμο αντικίνητρο για την προσέλκυση κρίσιμων ξένων επενδύσεων. Σήμερα, ωστόσο, μια ενδελεχής ανάλυση των νέων επίσημων στατιστικών δεδομένων καταδεικνύει μια ριζική και δομική ανατροπή, πιστοποιώντας ότι το Κράτος Δικαίου στην Ελλάδα εισέρχεται –επιτέλους– σε μια σύγχρονη εποχή ευρωπαϊκής κανονικότητας.
Η εφαρμογή του νέου Δικαστικού Χάρτη, ένα πολυδιάστατο εγχείρημα που σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από την ηγεσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης, αποδίδει πλέον μετρήσιμους και αδιαμφισβήτητους καρπούς. Σε μια αναλυτική παρουσίαση των πεπραγμένων, ο Υπουργός Δικαιοσύνης, Γιώργος Φλωρίδης, και ο Υφυπουργός, Ιωάννης Μπούγας, αποκάλυψαν το θετικό και βαθύ αποτύπωμα της μεταρρύθμισης. Η εικόνα που διαμορφώνεται υπερβαίνει ακόμη και τις πιο αισιόδοξες αρχικές προβλέψεις των τεχνοκρατών.
Η ακτινογραφία των δεδομένων: Το σύστημα JustStat και η μεθοδολογία CEPEJ
Η τεκμηρίωση αυτής της μείζονος θεσμικής επιτυχίας δεν βασίζεται σε γενικόλογες πολιτικές εκτιμήσεις, αλλά σε αδιάσειστα ψηφιακά δεδομένα. Η άντληση των πληροφοριών πραγματοποιείται πλέον κεντρικά, από το Γραφείο Συλλογής και Επεξεργασίας Στατιστικών Στοιχείων του Υπουργείου Δικαιοσύνης, το οποίο αξιοποιεί το Νέο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα (JustStat). Πρόκειται για ένα υπερσύγχρονο εργαλείο ελέγχου και παρακολούθησης που επιτρέπει στη διοίκηση να έχει άμεση, διαυγή και σε πραγματικό χρόνο εικόνα των ροών στα δικαστήρια όλης της επικράτειας.
Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι η μέτρηση της απόδοσης γίνεται πλέον με αυστηρά, διεθνή και συγκρίσιμα πρότυπα. Εφαρμόζεται η μεθοδολογία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης (CEPEJ) του Συμβουλίου της Ευρώπης. Σύμφωνα με αυτά τα μεθοδολογικά εργαλεία, η εικόνα 18 μήνες μετά την εφαρμογή του Δικαστικού Χάρτη είναι αποκαλυπτική: ο εκτιμώμενος χρόνος έκδοσης μιας απόφασης στο σύνολο των Πρωτοδικείων της χώρας μειώθηκε από τα 2 χρόνια σε λιγότερο από 1 χρόνο. Σε απόλυτους αριθμούς, ο χρόνος κατακρημνίστηκε από τις 774 ημέρες στις 357 ημέρες.
Η στρατηγική σύγκλιση με την Ευρωπαϊκή Ένωση: Το ορόσημο των 309 ημερών
Η δυναμική της βελτίωσης αποδείχθηκε εκθετική καθώς προχωρούσε η ενσωμάτωση και η κατανόηση του νέου συστήματος από τους δικαστικούς λειτουργούς. Κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026, οι μετρήσεις έδειξαν περαιτέρω, εντυπωσιακή συμπίεση των χρόνων, με τον μέσο χρόνο έκδοσης πρωτόδικης απόφασης να διαμορφώνεται πλέον στις 309 ημέρες.
Ο Υπουργός Δικαιοσύνης, Γιώργος Φλωρίδης, αναφερόμενος σε αυτό το συγκεκριμένο νούμερο, προέβη σε μια εξαιρετικά κρίσιμη διαπίστωση που αλλάζει τον χάρτη των ευρωπαϊκών αξιολογήσεων της χώρας. Όπως τόνισε, ο μέσος χρόνος έκδοσης πρωτόδικης απόφασης στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέρχεται σε 307 ημέρες. Η Ελλάδα, φτάνοντας τις 309 ημέρες, πρακτικά μηδένισε την απόσταση που τη χώριζε από τον ευρωπαϊκό πυρήνα. Το εντυπωσιακότερο στοιχείο αυτής της εξέλιξης είναι ότι ο στόχος της ευρωπαϊκής σύγκλισης είχε τεθεί επισήμως ως ορόσημο για το έτος 2027. Εντούτοις, χάρη στην αποτελεσματικότητα των νέων διοικητικών και δικονομικών παρεμβάσεων, ο στόχος επετεύχθη ήδη.
Ο απεγκλωβισμός των μεγάλων πρωτοδικείων της χώρας
Το πραγματικό μέτρο της επιτυχίας του Δικαστικού Χάρτη, ωστόσο, εντοπίζεται στα τρία μεγαλύτερα Πρωτοδικεία της χώρας (Αθηνών, Θεσσαλονίκης και Πειραιά). Αυτά τα τρία δικαστήρια σήκωναν διαχρονικά το δυσανάλογο βάρος του συνολικού δικαστικού φόρτου και αποτέλεσαν επί δεκαετίες την «αχίλλειο πτέρνα» του συστήματος, συγκεντρώνοντας τον κύριο όγκο των τεράστιων καθυστερήσεων.
Τα στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα καταδεικνύουν μια πρωτοφανή επιχειρησιακή αποσυμφόρηση:
-
Στο Πρωτοδικείο Αθηνών, το μεγαλύτερο και πιο βεβαρυμμένο δικαστήριο της χώρας, ο χρόνος έκδοσης των αποφάσεων μειώθηκε δραματικά από τις 1.448 ημέρες σε μόλις 478 ημέρες. Πρόκειται για μια εξωπραγματική συρρίκνωση της αναμονής κατά σχεδόν τρία ολόκληρα χρόνια.
-
Στο Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης, ο χρόνος αναμονής έπεσε από τις 455 στις 220 ημέρες.
-
Στο Πρωτοδικείο Πειραιά, ο χρόνος συρρικνώθηκε από τις 425 στις 233 ημέρες.
Η εκκαθάριση του παρελθόντος: Το τέλος της συσσώρευσης υποθέσεων
Η ταχύτητα έκδοσης των αποφάσεων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον «ρυθμό εκκαθάρισης υποθέσεων» (clearance rate), έναν από τους πλέον κρίσιμους δείκτες για την υγεία ενός δικαστικού συστήματος. Ένα ποσοστό εκκαθάρισης άνω του 100% σημαίνει ότι τα δικαστήρια δεν επιλύουν απλώς τις νέες υποθέσεις που εισέρχονται (εισερχόμενη ύλη), αλλά εκδικάζουν ενεργά και το στοκ των παλαιών, εκκρεμών υποθέσεων.
Πριν από την εφαρμογή του Δικαστικού Χάρτη, ο ρυθμός εκκαθάρισης βρισκόταν σε αρνητικό επίπεδο βιωσιμότητας, στο 86,2%. Αυτό σήμαινε ότι οι εκκρεμότητες διαρκώς συσσωρεύονταν, δημιουργώντας ένα μόνιμο έμφραγμα. Μετά τη μεταρρύθμιση, ο ρυθμός εκκαθάρισης συνολικά στη χώρα ξεπέρασε το 105%. Δηλαδή, όχι μόνο περαιώνεται το 100% των νέων υποθέσεων, αλλά καθαρίζεται και ένα επιπλέον 5% των εκκρεμοτήτων προηγούμενων ετών.
Η δυναμική αυτή απογειώθηκε το πρώτο τρίμηνο του 2026. Ο ρυθμός εκκαθάρισης εκτοξεύτηκε σε ποσοστά ρεκόρ που ξεπερνούν το 140% στα Πρωτοδικεία της Αθήνας και του Πειραιά, ενώ στη Θεσσαλονίκη αγγίζει το 120%. Εάν η τάση αυτή διατηρηθεί, το περιβόητο «στοκ» των λιμναζουσών δικαστικών φακέλων, που ταλαιπωρούσε γενιές Ελλήνων, θα αποτελέσει σύντομα οριστικό παρελθόν.
Το στοίχημα του 2027: Οι τελεσίδικες αποφάσεις
Η προσπάθεια της πολιτείας δεν σταματά στον πρώτο βαθμό δικαιοδοσίας. Όπως προκύπτει από την ενδελεχή ανάλυση του Υπουργείου, ο μέσος χρόνος έκδοσης απόφασης στον δεύτερο βαθμό (Εφετεία) ανέρχεται σήμερα στις 320 ημέρες.
Με την πλήρη και καθολική εφαρμογή της νέας Πολιτικής Δικονομίας, η οποία ορίζει πλέον απολύτως συγκεκριμένες και ασφυκτικές προθεσμίες, ο χρόνος αυτός αναμένεται να σταθεροποιηθεί στις 325 ημέρες. Συνυπολογίζοντας τους χρόνους (πρωτόδικα 309 ημέρες συν εφετειακά 325 ημέρες), η ηγεσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης προβλέπει με ασφάλεια ότι έως το 2027 η Ελλάδα θα έχει πετύχει την πλήρη σύγκλιση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 627 ημερών για την έκδοση μιας τελεσίδικης απόφασης.
Το μέλλον: Ψηφιακή μετάβαση και κώδικας εναλλακτικής επίλυσης
Η βιωσιμότητα αυτών των εντυπωσιακών επιδόσεων απαιτεί συνέπεια, συνέχεια και διαρκή θεσμικό εκσυγχρονισμό. Κάνοντας μια ασφαλή προβολή για τα επόμενα δύο με τρία χρόνια, ο κ. Φλωρίδης προσδιόρισε δύο κεντρικούς πυλώνες στρατηγικής:
Ο πρώτος πυλώνας είναι η καθολική αξιοποίηση της ψηφιακής μετάβασης. Η πλήρης λειτουργία των ψηφιακών συστημάτων θα διευκολύνει στον μέγιστο βαθμό την ταχύτερη απόδοση της δικαιοσύνης, αναβαθμίζοντας ταυτόχρονα την ποιότητα εργασίας όλων των συλλειτουργών της (δικαστών, δικηγόρων και γραμματέων).
Ο δεύτερος πυλώνας, ο οποίος αναμένεται να αλλάξει τη δικαιική κουλτούρα της χώρας, αφορά τον νέο Κώδικα Εναλλακτικής Επίλυσης των Διαφορών. Μέσω αυτού του φιλόδοξου σχεδίου, το οποίο έχει ήδη παρουσιαστεί, ένας τεράστιος όγκος υποθέσεων θα αφαιρεθεί από την τακτική δικαιοσύνη. Οι διαφορές θα επιλύονται ταχύτατα, πρωτίστως από τους ίδιους τους δικηγόρους, μέσα από παράλληλες διαδικασίες διαμεσολάβησης που θα καταλήγουν σε νομικά ισχυρά αποτελέσματα, ισοδύναμα με δικαστικές αποφάσεις.
Η δικαιοσύνη του 2030
Το όραμα που έθεσε η ηγεσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης έχει πλέον μια ξεκάθαρη στόχευση: Μέχρι το 2030, η Ελλάδα οφείλει να βρίσκεται στις πέντε κορυφαίες χώρες ως προς την ταχύτητα απονομής δικαιοσύνης, τόσο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και στις χώρες του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Κλείνοντας την τοποθέτησή του, ο Γιώργος Φλωρίδης δεν παρέλειψε να επιδείξει πολιτικό ήθος, αποδίδοντας την πατρότητα αυτής της εθνικής επιτυχίας στον συνεργάτη του. Αναγνώρισε ανοιχτά τον Υφυπουργό Δικαιοσύνης, Ιωάννη Μπούγα, ως τον βασικό εμπνευστή της μεγάλης μεταβολής του Δικαστικού Χάρτη και των αλλαγών στην Πολιτική Δικονομία, υπογραμμίζοντας ότι ο ίδιος διέθεσε όλο το πολιτικό του κεφάλαιο για να τεθούν οι μεταρρυθμίσεις σε πλήρη λειτουργία. Μια συνεργασία που αποδεικνύει ότι η διαρθρωτική αναμόρφωση του κράτους, όταν γίνεται με σχέδιο, γνώση και θάρρος, είναι απολύτως εφικτή.
