Η φράση αυτή της πολιτικής επιστήμονα Αλεξάνδρας Πολιτάκη συμπυκνώνει τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας πεδίου που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του έργου «Helping Homes» (Βοηθώντας τα σπιτικά να γίνουν ανθεκτικά στην πληττόμενη από τα ακραία κλιματικά φαινόμενα Ελλάδα). Το έργο υλοποιεί ο Οργανισμός INZEB με τη συγχρηματοδότηση του European Climate Foundation.
Η έρευνα, η οποία παρουσιάστηκε πρόσφατα σε εκδηλώσεις στο Μουζάκι Καρδίτσας και στο Ηράκλειο Κρήτης, εστίασε στις πληγείσες περιοχές της Θεσσαλίας (πλημμύρες «Daniel») και στο Αρκαλοχώρι (σεισμός). Τα ευρήματα φωτίζουν τις βαθιές κοινωνικές, ψυχολογικές και στεγαστικές επιπτώσεις, αποδεικνύοντας ότι μια φυσική καταστροφή δεν καταστρέφει απλώς ένα κτίριο, αλλά ξεριζώνει τη συναισθηματική επένδυση, τις μνήμες και την ασφάλεια που ορίζουν την έννοια του «σπιτιού».
Οι 3 Κύριες Επιπτώσεις της Παρατεταμένης Προσωρινής Διαβίωσης
Η μακροχρόνια παραμονή σε κοντέινερ, προσωρινούς οικίσκους ή μερικώς κατεστραμμένα σπίτια αποδυναμώνει σταδιακά την κοινωνική συνοχή:
-
Χάσμα Γενεών & Τάση Φυγής: Στους νεότερους κατοίκους εντείνεται η τάση οριστικής αποχώρησης και μετανάστευσης προς ασφαλέστερα αστικά κέντρα. Αυτό οδηγεί σε ερημοποίηση των επαρχιακών τόπων, με αποτέλεσμα να χάνεται η δυναμική της κοινωνικής ζωής και να αποδυναμώνεται η ανθεκτικότητα των κοινοτήτων.
-
Το Αίσθημα Εγκατάλειψης στους Ηλικιωμένους: Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι δεν επιθυμούν να φύγουν, όμως η βίαιη αποκοπή από το συγγενικό και φιλικό περιβάλλον (όπου οι σχέσεις πλέον παίρνουν τη μορφή απλής «επίσκεψης») εδραιώνει τον φόβο ότι δεν θα προλάβουν να επιστρέψουν ποτέ σε ένα πραγματικό σπίτι.
-
Αλλαγή στην Αρχιτεκτονική και την Καθημερινότητα: Όπως μεταφέρει η κοινωνική λειτουργός από το Μουζάκι, Άννα Κακαράτζα, οι άνθρωποι που επέστρεψαν έχουν αλλάξει τη δομή των σπιτιών τους (π.χ. σήκωσαν τα πατώματα, έχτισαν υπερυψωμένα έπιπλα), ενώ ζουν με το μόνιμο άγχος του καιρού, αλλάζοντας προτεραιότητες ακόμη και για το πού θα παρκάρουν το αυτοκίνητό τους.
Η Μεγάλη Μετατόπιση: Από το Status στην Ασφάλεια
Η έρευνα καταγράφει μια σημαντική κοινωνική μεταβολή. Ενώ στο παρελθόν το μέγεθος του σπιτιού ή η πολυώροφη κατασκευή συνδεόταν με το κοινωνικό status, πλέον οι πολίτες προκρίνουν τη δημιουργία μικρότερων, λειτουργικών αλλά δομικά ανθεκτικών κατοικιών απέναντι στην κλιματική κρίση. Η ασφάλεια έχει γίνει το απόλυτο κριτήριο.
Ωστόσο, το τραύμα παραμένει ανοιχτό. Όπως επισημαίνει ο διαχειριστής της ΑΜΚΕ ΙΤΑΜΟΣ, Θωμάς Καλαμπαλίκης, η αγωνία έχει αποκτήσει μόνιμη θέση στη ζωή των κατοίκων, ενώ η κ. Πολιτάκη τονίζει ότι η ψυχική φροντίδα που προσφέρθηκε ήταν δυσανάλογα μικρή σε σχέση με το μέγεθος του συλλογικού τραύματος.
Προτάσεις Πολιτικής για το Μέλλον
Η ομάδα του «Helping Homes» κατέθεσε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο προτάσεων που ευθυγραμμίζεται με τις κατευθυντήριες γραμμές της Ε.Ε. για μια δίκαιη και συμπεριληπτική μετάβαση, το οποίο βασίζεται σε τρεις άξονες:
-
Πρόληψη: Χαρτογράφηση της κοινωνικής ευαλωτότητας κάθε περιοχής, αξιολόγηση του οικιστικού αποθέματος και σύνδεση των τοπικών πλάνων με το Εθνικό Σχέδιο Πολιτικής Προστασίας.
-
Άμεση Επέμβαση: Οργανωμένη υποστήριξη των πληγέντων.
-
Αποκατάσταση: Δίκαιη και γρήγορη πληροφόρηση, απλοποίηση των γραφειοκρατικών διαδικασιών και διαρκής, μακροχρόνια ψυχολογική υποστήριξη της κοινότητας ώστε να μην μιλάμε απλώς για κοινότητες που «επιβίωσαν», αλλά για κοινότητες που «ανέκαμψαν».
