Σε κλίμα προσεκτικής διπλωματικής ισορροπίας πραγματοποιήθηκε στην Άγκυρα η συνάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στο πλαίσιο του 6ου Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας.
Οι δύο ηγέτες υπέγραψαν επτά κείμενα συνεργασίας, επιβεβαίωσαν τη βούληση για διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας, αλλά ταυτόχρονα έθεσαν δημόσια τις σταθερές «κόκκινες γραμμές» τους για Αιγαίο, μειονότητες και Διεθνές Δίκαιο.
Το «καλό κλίμα» και οι δομημένοι δίαυλοι
Ο Έλληνας πρωθυπουργός και ο Τούρκος πρόεδρος προχώρησαν σε συνολική επισκόπηση των διμερών σχέσεων, επισημαίνοντας ότι η διατήρηση ήπιου κλίματος ωφελεί όχι μόνο τις δύο χώρες, αλλά και τη σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπενθύμισε ότι από το 2023 Αθήνα και Άγκυρα επέλεξαν μια δομημένη προσέγγιση τριών πυλώνων: πολιτικό διάλογο, θετική ατζέντα και μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Όπως είπε:
«Με τον Πρόεδρο Ερντογάν είχαμε την ευκαιρία να κάνουμε έναν αναλυτικό και συνολικό απολογισμό των διμερών μας σχέσεων τα τελευταία δύο και κάτι χρόνια. Το 2023 πήραμε μια στρατηγική απόφαση να εντάξουμε τις επαφές μας σε μια πιο δομημένη και σταθερή διαδικασία, που στηρίζεται σε τρεις ξεκάθαρους πυλώνες: πρώτον, στον πολιτικό διάλογο, ώστε να συζητάμε ανοιχτά και θεσμικά τα ζητήματα που μας απασχολούν, δεύτερον, στη θετική ατζέντα, δηλαδή σε πεδία συνεργασίας που μπορούν να φέρουν συγκεκριμένα αποτελέσματα προς όφελος των δύο κοινωνιών, και τρίτον, στα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, που λειτουργούν ως πρακτικό εργαλείο για να μειώνονται οι εντάσεις και να αποτρέπονται κρίσεις. Μέσα από αυτή τη διαδικασία αποκαταστήσαμε ένα σαφές πλαίσιο επικοινωνίας και επαφών, το οποίο βοηθά να διαχειριζόμαστε τις διαφορές μας με ψυχραιμία και υπευθυνότητα, χωρίς να οδηγούμαστε σε αχρείαστες εντάσεις.»
Οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συνεχίσουν τη συνεργασία για τον εκσυγχρονισμό κρίσιμων διασυνοριακών οδικών και σιδηροδρομικών συνδέσεων, ενώ έδωσαν έμφαση και στις δυνατότητες σύμπραξης στον τομέα της ενέργειας, ειδικά στην ηλεκτρική ενέργεια και τις ανανεώσιμες πηγές, με στόχο την περιφερειακή σταθερότητα.
Στο οικονομικό πεδίο, επανέλαβαν τον κοινό στόχο για αύξηση του διμερούς εμπορίου στα 10 δισ. ευρώ. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σημείωσε ότι οι συμφωνίες «παρέχουν καλύτερο κοινό έδαφος για την ενίσχυση των αμοιβαίων επαφών» και δήλωσε:
«Θα συνεχίσουμε να καταβάλουμε κάθε προσπάθεια για να ανέλθει το αμοιβαίο εμπόριο».
Μεταναστευτικό, casus belli και η μία διαφορά
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο μεταναστευτικό. Ο πρωθυπουργός μίλησε για μείωση των ροών στο Ανατολικό Αιγαίο σχεδόν κατά 60% τον τελευταίο χρόνο, αποδίδοντάς την στη συστηματική φύλαξη συνόρων και στον βελτιωμένο συντονισμό των δύο χωρών. Υπενθύμισε, ωστόσο, το πρόσφατο τραγικό ναυάγιο στη Χίο, τονίζοντας ότι η καταπολέμηση των δικτύων διακινητών πρέπει να αποτελεί σταθερό κοινό στόχο.
Στα ελληνοτουρκικά ζητήματα, οι δύο ηγέτες κινήθηκαν σε παράλληλους προετοιμασμένους μονολόγους. Ο Τούρκος πρόεδρος μίλησε για «αλληλένδετα προβλήματα» σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, ενώ ο Έλληνας πρωθυπουργός επανέλαβε ότι η μόνη διαφορά που αναγνωρίζει η Αθήνα είναι η οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.
«Γνωρίζουμε βεβαίως ότι υπάρχουν σημαντικές διαφωνίες ανάμεσα στις δύο χώρες. Η ελληνική θέση όμως παραμένει απολύτως σταθερή και διατυπωμένη με σαφήνεια: η μοναδική διαφορά που αναγνωρίζουμε είναι η οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών, δηλαδή της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτή και μόνο αυτή είναι η διαφορά που θα μπορούσε, εφόσον δεν καταστεί δυνατό να επιλυθεί μέσω διμερούς διαλόγου, να παραπεμφθεί σε ένα διεθνές δικαιοδοτικό όργανο. Και αυτό πάντοτε στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και ειδικότερα του Δικαίου της Θάλασσας, το οποίο αποτελεί για την Ελλάδα το σταθερό πλαίσιο αναφοράς για κάθε συζήτηση» τόνισε.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έστειλε και έμμεσο μήνυμα για το casus belli, λέγοντας:
«Είναι καιρός πια να έρθει κάθε απειλή, τυπική και ουσιαστική, στις μεταξύ μας σχέσεις. Αν όχι τώρα, πότε;».
Από την πλευρά του, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υπογράμμισε:
«Παρόλο που τα υφιστάμενα ζητήματα είναι ακανθώδη, δεν είναι άλυτα στη βάση του διεθνούς δικαίου αρκεί να υπάρχει καλή θέληση, εποικοδομητικός διάλογος και βούληση για λύση».
Η Θράκη, η Λωζάννη και οι «γέφυρες φιλίας»
Το ζήτημα των μειονοτήτων ανέδειξε για ακόμη μία φορά τις διαφορετικές προσεγγίσεις που υιοθετούν Αθήνα και Άγκυρα. Από την τουρκική πλευρά, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επέλεξε να χρησιμοποιήσει τον όρο «τουρκική μειονότητα της δυτικής Θράκης», επαναφέροντας τη γνωστή θέση της Άγκυρας για τον χαρακτήρα της μειονότητας. Όπως ανέφερε, έθεσε στον Έλληνα πρωθυπουργό τις προσδοκίες του σχετικά με το να ωφεληθεί πλήρως, όπως είπε, η «τουρκική μειονότητα της δυτικής Θράκης» από τις θρησκευτικές ελευθερίες και τις ελευθερίες στην εκπαίδευση, κάνοντας λόγο για την ανάγκη να διασφαλιστούν στο ακέραιο τα δικαιώματά της.
Με τη διατύπωση αυτή, ο Τούρκος πρόεδρος έδωσε έμφαση στο ζήτημα των μειονοτήτων ως στοιχείο που, κατά την τουρκική προσέγγιση, συνδέεται άμεσα με το κλίμα και το βάθος των διμερών σχέσεων.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός απάντησε παραπέμποντας ρητά στη Συνθήκη της Λωζάννης:
«Ξέρετε καλά, κύριε Πρόεδρε, το έχουμε συζητήσει πολλές φορές, ότι το καθεστώς τους προσδιορίζεται με απόλυτη σαφήνεια από τη συνθήκη της Λωζάννης, η οποία προβλέπει ρητά ότι η μειονότητα στη Θράκη είναι θρησκευτική, αποκλείοντας κάθε άλλη παρερμηνεία».
Και πρόσθεσε:
«Οι Έλληνες μουσουλμάνοι της Θράκης ζουν αρμονικά με τους χριστιανούς συμπολίτες μας, μέσα σε ένα πλαίσιο που κατοχυρώνει έμπρακτα την ισονομία και την ισοπολιτεία. Η ελληνική Πολιτεία διασφαλίζει τα δικαιώματά τους, όπως προβλέπει το Σύνταγμα και το Διεθνές Δίκαιο, και η καθημερινότητα στην περιοχή αποδεικνύει ότι διαφορετικές θρησκευτικές κοινότητες μπορούν να συνυπάρχουν με σεβασμό και συνεργασία.
Την ίδια στιγμή, η ελληνική μειονότητα στην Τουρκία, κυρίως στην Κωνσταντινούπολη, παρά τη σημαντική συρρίκνωσή της τις προηγούμενες δεκαετίες, συνεχίζει να συμβάλλει ενεργά στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή της χώρας. Ας εργαστούμε, λοιπόν, από κοινού ώστε οι δύο αυτές μειονότητες να μην αποτελούν πεδίο αντιπαράθεσης, αλλά να λειτουργούν ως γέφυρες φιλίας, κατανόησης και ουσιαστικής προσέγγισης μεταξύ των λαών μας».
Ο κ. Μητσοτάκης επανέλαβε επίσης τη θέση της Αθήνας για το Κυπριακό, χαιρετίζοντας τις πρωτοβουλίες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, την ώρα που ο κ. Ερντογάν απέφυγε αυτή τη φορά να αναφερθεί στο θέμα.
Συρία, Γάζα και τρομοκρατία στην ατζέντα
Ο Τούρκος πρόεδρος έδωσε έμφαση σε ζητήματα που απασχολούν έντονα την τουρκική κοινή γνώμη: Συρία, Παλαιστινιακό και τρομοκρατία. Μάλιστα, αναφερόμενος στη Γάζα και στην επέκταση του Ισραήλ στη Δυτική Όχθη, κάλεσε ουσιαστικά την ελληνική πλευρά να τοποθετηθεί υπέρ της λύσης των δύο κρατών, με την Ελλάδα να στηρίζει τη συγκεκριμένη κατεύθυνση και ως μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Οι λέξεις που επέλεξε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν πέρασαν απαρατήρητες: «με αίσθημα ιστορικής ευθύνης να αντιμετωπίσουμε» τις μειονότητες και «σε ανοιχτούς διαλόγους και συνεργασίες, ένα εγκάρδιο και ζεστό κλίμα και σε ήρεμους τόνους».
Τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης αποτίμησαν θετικά τη συνάντηση, δίνοντας έμφαση στο ήπιο κλίμα και στη βούληση για συνέχιση του διαλόγου.
Οι 7 συμφωνίες του 6ου Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας
Στο πλαίσιο του 6ου Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας στην Άγκυρα υπεγράφησαν επτά κείμενα:
– Κοινή Δήλωση ανάμεσα στην Κυβέρνηση της Ελληνικής Δημοκρατίας και την Κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Τουρκίας.
– Μνημόνιο Κατανόησης για συνεργασία στον τομέα του Πολιτισμού.
– Κοινή Δήλωση για συνεργασία των υπουργείων Εξωτερικών στο πλαίσιο του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ευξείνου Πόντου.
– Κοινή Δήλωση συνεργασίας μεταξύ «Enterprise Greece» και «Invest in Turkiye».
– Κοινή Δήλωση για την έναρξη διμερούς συνεργασίας στην έρευνα και την τεχνολογία.
– Κοινή Δήλωση για ενίσχυση συνεργασίας στην ετοιμότητα έναντι σεισμών.
– Κοινή Δήλωση για δρομολόγηση ακτοπλοϊκής σύνδεσης Θεσσαλονίκης – Σμύρνης.
Η εικόνα που διαμορφώθηκε από τη συνάντηση στην Άγκυρα είναι αυτή μιας ελεγχόμενης προσέγγισης: διάλογος με ανοιχτές γραμμές, σαφείς διαφωνίες στο τραπέζι και μια σταθερή προσπάθεια αποφυγής νέων κρίσεων. Το ερώτημα πλέον είναι αν το «καλό κλίμα» μπορεί να αντέξει όταν τα δύσκολα ζητήματα επιστρέψουν στο προσκήνιο.
