Η κυβέρνηση ανοίγει επίσημα τη συζήτηση για συνταγματική κατοχύρωση ενός «φρένου χρέους», εντάσσοντας στη διαδικασία της επικείμενης Συνταγματικής Αναθεώρησης μια ρήτρα δημοσιονομικής σταθερότητας που θα βάζει όρια σε έλλειμμα και χρέος. Στόχος είναι να σταλεί καθαρό μήνυμα τόσο στο εσωτερικό πολιτικό σύστημα όσο και σε εταίρους, αγορές και οίκους αξιολόγησης ότι η πορεία μείωσης του χρέους δεν θα μπορεί να ανατραπεί εύκολα.
Επίσημο όριο σε δικαστικές και πολιτικές παρεκκλίσεις
Σύμφωνα με τις πληροφορίες, η πρόταση δεν περιορίζεται σε έναν γενικό κανόνα πειθαρχίας. Φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως «ανάχωμα» σε δημοσιονομικούς κινδύνους που προκύπτουν είτε από απρόβλεπτες δικαστικές αποφάσεις είτε από ενδεχόμενη ριζική αλλαγή οικονομικής πολιτικής από μελλοντική κυβέρνηση.
Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η απόφαση για τον τοκισμό δανείων του νόμου Κατσέλη, με μηνιαίο υπολογισμό τόκων, που ενεργοποιεί περίπου 1 δισ. ευρώ από τις κρατικές εγγυήσεις του προγράμματος «Ηρακλής», ύψους 17,6 δισ. ευρώ. Στο οικονομικό επιτελείο θεωρούν ότι τέτοιου τύπου παρεμβάσεις μπορούν να τινάξουν στον αέρα τον δημοσιονομικό σχεδιασμό.
Κεντρικός άξονας του σχεδίου είναι η αντιμετώπιση της λεγόμενης «εισοδηματικής πολιτικής μέσω δικαστηρίων», δηλαδή των μαζικών αναδρομικών διεκδικήσεων για μισθούς, συντάξεις και επιδόματα. Όταν μια κατηγορία εργαζομένων δικαιώνεται, ακολουθούν δεκάδες παρόμοιες προσφυγές, με σωρευτικό δημοσιονομικό κόστος.
Ρήτρα σταθερότητας με περιθώριο ανάπτυξης
Παρά τις συγκρίσεις με το γερμανικό μοντέλο, κυβερνητικές πηγές ξεκαθαρίζουν ότι η ελληνική εκδοχή δεν θα είναι «σκληρό» φρένο τύπου Βερολίνου. Η χώρα εξακολουθεί να καλύπτει παραγωγικό κενό και χρειάζεται δημόσιες επενδύσεις περίπου 3,5 δισ. ευρώ ετησίως για έργα εθνικής προτεραιότητας.
Η ρήτρα που εξετάζεται θα πρέπει:
Να διασφαλίζει τη σταθερή μείωση του χρέους
Να επιτρέπει επενδύσεις σε άμυνα, καθαρή ενέργεια, έρευνα και τεχνολογία
Να στηρίζει τη σύγκλιση εισοδημάτων με τον μέσο όρο της Ε.Ε., από τον οποίο η Ελλάδα απέχει περίπου 30%
Να προβλέπει ρήτρα ευελιξίας σε περιπτώσεις ανωτέρας βίας, με σαφές χρονοδιάγραμμα επαναφοράς
Η Ελλάδα έχει ήδη ενσωματώσει τους νέους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες του 2024, που εισάγουν ανώτατα όρια αύξησης καθαρών πρωτογενών δαπανών. Ωστόσο, οι κανόνες αυτοί αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο επαναδιαπραγμάτευσης αν αλλάξει η κυβέρνηση. Η συνταγματική κατοχύρωση θα λειτουργούσε ως μόνιμη δέσμευση.
Το μήνυμα σε αγορές και εταίρους
Η πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει της προσπάθειας για σταθερή αποκλιμάκωση του χρέους κάτω από το 60% του ΑΕΠ, μόλις αποπληρωθούν πλήρως τα δάνεια των μνημονιακών προγραμμάτων 2010-2018.
Το οικονομικό επιτελείο εκτιμά ότι η συνταγματική πρόβλεψη θα ενισχύσει την αξιοπιστία της χώρας και θα περιορίσει τον κίνδυνο δημοσιονομικής εκτροπής από πολιτικές αποφάσεις ή πιέσεις.
Η γερμανική εμπειρία και τα όρια του μοντέλου
Το γερμανικό «φρένο χρέους», που ενσωματώθηκε στο Σύνταγμα το 2009, ορίζει ότι το διαρθρωτικό έλλειμμα δεν μπορεί να υπερβαίνει το 0,35% του ΑΕΠ. Ωστόσο, η ίδια η Γερμανία ανέστειλε προσωρινά τον κανόνα για να χρηματοδοτήσει επενδύσεις μετά την ενεργειακή κρίση και τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η απαρέγκλιτη εφαρμογή ισοσκελισμένων προϋπολογισμών δέχθηκε κριτική ακόμη και από το ΔΝΤ, που κάλεσε το Βερολίνο να αυξήσει τις δημόσιες επενδύσεις για να αποφύγει παρατεταμένη στασιμότητα. Αντίστοιχα, στις ΗΠΑ το όριο δανεισμού λειτουργεί πιο ευέλικτα, καθώς αναπροσαρμόζεται έπειτα από πολιτική διαπραγμάτευση.
Η συζήτηση για «φρένο χρέους» στη Συνταγματική Αναθεώρηση ανοίγει ένα κρίσιμο κεφάλαιο για τη δημοσιονομική αρχιτεκτονική της χώρας. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η πειθαρχία, αλλά η ισορροπία ανάμεσα στη σταθερότητα και την ανάπτυξη. Το αν θα υπάρξει ευρύτερη πολιτική συναίνεση ή αν η ρύθμιση θα μείνει στα χαρτιά, θα φανεί στη διαβούλευση που ακολουθεί.
