Όταν η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από την αναπτυξιακή στρατηγική της Ελλάδας, ο δημόσιος διάλογος παραδοσιακά μονοπωλείται από τα αστικά κέντρα, τα μεγάλα λιμάνια και τη νησιωτική χώρα, η οποία αποτελεί τη «ναυαρχίδα» της τουριστικής βιομηχανίας. Ωστόσο, η γεωμορφολογική και ιστορική πραγματικότητα της χώρας μας είναι ριζικά διαφορετική: η Ελλάδα είναι ένα κράτος με έντονα ορεινό χαρακτήρα, καθώς ο ορεινός και ημιορεινός όγκος καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος της επικράτειάς της. Παρά το γεγονός αυτό, οι περιοχές αυτές αντιμετωπίστηκαν επί δεκαετίες ως ο «φτωχός συγγενής» της κρατικής μέριμνας, βιώνοντας την εγκατάλειψη, τον δημογραφικό μαρασμό και την έλλειψη βασικών υποδομών.
Σήμερα, η κυβέρνηση επιχειρεί μια ιστορική τομή που φιλοδοξεί να ανατρέψει αυτή την παγιωμένη ανισότητα. Με μια απόφαση υψηλού πολιτικού συμβολισμού αλλά και ισχυρού τεχνοκρατικού υπόβαθρου, προχωρά στη σύσταση Ειδικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών, η οποία υπάγεται απευθείας στην Προεδρία της Κυβέρνησης. Μέσα από την έρευνα, αναλύουμε πώς αυτή η νέα δομή έρχεται να αναδιαμορφώσει τον χάρτη της ελληνικής περιφέρειας, μετατρέποντας το γεωγραφικό μειονέκτημα σε αδιαμφισβήτητο εθνικό πλεονέκτημα.
Η Κάλυψη Ενός Διαχρονικού Θεσμικού Κενού
Μέχρι σήμερα, οι όποιες πολιτικές αφορούσαν τα βουνά και τους ορεινούς οικισμούς της χώρας χαρακτηρίζονταν από ακραίο κατακερματισμό. Αρμοδιότητες μοιρασμένες σε διάφορα υπουργεία (όπως τα Υπουργεία Περιβάλλοντος, Αγροτικής Ανάπτυξης και Εσωτερικών) δημιουργούσαν έναν γραφειοκρατικό λαβύρινθο που καθυστερούσε ζωτικά έργα και εμπόδιζε τη συνολική αντιμετώπιση των προβλημάτων.
Η δημιουργία της Ειδικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών δημιουργεί για πρώτη φορά έναν ενιαίο, ισχυρό θεσμικό πυλώνα σχεδιασμού και υλοποίησης πολιτικών. Με την απευθείας υπαγωγή της στην Προεδρία της Κυβέρνησης, παρακάμπτονται οι γνωστές ενδοκυβερνητικές αρρυθμίες. Η νέα αυτή δομή έρχεται να καλύψει ένα τεράστιο, διαχρονικό θεσμικό κενό, λειτουργώντας ως κεντρικός ενορχηστρωτής. Βασικός της σκοπός είναι η ενίσχυση της συνοχής και της προοπτικής των ορεινών κοινοτήτων, παρέχοντας ένα ξεκάθαρο στίγμα: το κράτος επιστρέφει στην ύπαιθρο, όχι με επιδοματική λογική, αλλά με ολοκληρωμένο αναπτυξιακό σχέδιο.
Βιωσιμότητα, Ανθεκτικότητα και Κοινωνική Συνοχή
Ο πυρήνας της ύπαρξης του νέου φορέα δεν είναι απλώς γνωμοδοτικός, αλλά βαθιά επιχειρησιακός. Αποστολή της Γραμματείας είναι η χάραξη και, κυρίως, η υλοποίηση μιας ολοκληρωμένης εθνικής στρατηγικής για τις ορεινές περιοχές της χώρας. Ο στρατηγικός αυτός σχεδιασμός εστιάζει στη βιώσιμη ανάπτυξή τους, δομημένος πάνω σε τρεις αδιαπραγμάτευτους άξονες:
-
Οικονομική Ανθεκτικότητα: Οι ορεινές κοινότητες πρέπει να αποκτήσουν παραγωγικότητα. Αυτό σημαίνει μετάβαση από τη στείρα εγκατάλειψη στην ενίσχυση της τοπικής οικονομίας μέσα από τον ποιοτικό πρωτογενή τομέα (πιστοποιημένα τοπικά προϊόντα, έξυπνη κτηνοτροφία), τον εναλλακτικό τουρισμό τεσσάρων εποχών και την αξιοποίηση ήπιων μορφών ενέργειας με σεβασμό στο φυσικό τοπίο.
-
Κοινωνική Συνοχή: Το μεγαλύτερο στοίχημα είναι το δημογραφικό. Η δημιουργία κινήτρων για την παραμονή των νέων στα χωριά τους, αλλά και η προσέλκυση νέων κατοίκων (από επιχειρηματίες του τουρισμού έως ψηφιακούς νομάδες), απαιτεί συντονισμένες δράσεις φορολογικών ελαφρύνσεων και επιδοτήσεων στέγασης.
-
Βελτίωση της Καθημερινότητας: Τίποτα από τα παραπάνω δεν μπορεί να επιτευχθεί αν δεν αναβαθμιστεί ραγδαία η ποιότητα ζωής των κατοίκων. Απαιτούνται σύγχρονα οδικά δίκτυα, προηγμένες δομές τηλεϊατρικής και πρωτοβάθμιας περίθαλψης, διατήρηση των τοπικών σχολικών μονάδων και, φυσικά, άρτια ευρυζωνική κάλυψη.
Μέσα από τον οριζόντιο σχεδιασμό πολιτικών και τον αυστηρό συντονισμό των κυβερνητικών δράσεων, η Γραμματεία θα διασφαλίζει τη δημιουργία αποδοτικών συνεργειών μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων (υπουργείων, οργανισμών, ταμείων). Με αυτόν τον τρόπο, εγγυάται την αποτελεσματική αξιοποίηση των διαθέσιμων εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων (όπως το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης) και την ανάδειξη των τοπικών δυνατοτήτων κάθε περιοχής ξεχωριστά.
Αναδεικνύοντας την «Ορεινότητα»
Μία από τις πλέον καινοτόμες προσεγγίσεις του νέου αυτού κυβερνητικού οργάνου είναι ο τρόπος λειτουργίας του. Δεν θα αποτελεί άλλον έναν κλειστό μηχανισμό των Αθηνών που θα νομοθετεί ερήμην της υπαίθρου. Αντιθέτως, η νέα δομή θα λειτουργεί ως ευέλικτος κόμβος διασύνδεσης.
Η έννοια της «ορεινότητας» δεν μεταφράζεται πλέον ως δυσκολία ή υστέρηση, αλλά ως ένα πλούσιο οπλοστάσιο συγκριτικών πλεονεκτημάτων, από την ανεκτίμητη βιοποικιλότητα έως την αυθεντική πολιτισμική κληρονομιά.
Συγκεκριμένα, θα φέρει στο ίδιο τραπέζι το κεντρικό κράτος (που εξασφαλίζει τους πόρους), την τοπική αυτοδιοίκηση α’ και β’ βαθμού (που γνωρίζει τις πραγματικές, επιτόπιες ανάγκες), την ακαδημαϊκή κοινότητα (που παρέχει την επιστημονική τεχνογνωσία για την προστασία του περιβάλλοντος και την καινοτομία), την κοινωνία των πολιτών και την ελεύθερη αγορά.
Ο απώτερος στόχος είναι η νέα Γραμματεία να αποτελέσει τον απόλυτο καταλύτη για την ενεργοποίηση ενός δυναμικού οικοσυστήματος. Ένα οικοσύστημα που θα μελετά, θα αναδεικνύει και θα αξιοποιεί πλήρως τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ορεινότητας, υποστηρίζοντας τόσο το παρόν όσο και το μέλλον των ορεινών κοινοτήτων απέναντι στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής και της παγκοσμιοποίησης.
Η Ηγεσία και το Εθνικό Όραμα Περιφερειακής Ανάπτυξης
Τα ηνία αυτού του εξαιρετικά απαιτητικού εγχειρήματος αναλαμβάνει, ως επικεφαλής της Ειδικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών, ο Δημήτρης Κυριαζής. Το πρόσωπο που καλείται να μετατρέψει τον σχεδιασμό επί χάρτου σε απτά αποτελέσματα στο πεδίο, αναλαμβάνει την ευθύνη να χτίσει από το μηδέν τον επιχειρησιακό βραχίονα της Γραμματείας, να διασφαλίσει τη διαλειτουργικότητα των υπουργείων και να κερδίσει την εμπιστοσύνη των τοπικών κοινωνιών. Το έργο είναι βαρύ, αλλά απολύτως κρίσιμο για την επόμενη μέρα της χώρας.
Εν κατακλείδι, η σύσταση της Ειδικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών δεν αποτελεί μια απλή διοικητική μεταρρύθμιση ρουτίνας. Συνιστά μια βαθιά στρατηγική επιλογή της κυβέρνησης που στοχεύει σε μια ισόρροπη, ανθεκτική και δίκαιη ανάπτυξη σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια. Αναδεικνύοντας πλέον τον ορεινό χώρο σε βασικό πυλώνα της Εθνικής Στρατηγικής για την Τοπική και Περιφερειακή Ανάπτυξη, η Πολιτεία αποδεικνύει ότι η πραγματική σύγκλιση με την Ευρώπη δεν ξεκινά μόνο από τις μεγάλες πόλεις, αλλά ριζώνει, διασώζεται και ανθίζει στα βουνά της πατρίδας μας.
