Η Ελλάδα ετοιμάζεται να γυρίσει οριστικά σελίδα στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει, αδειοδοτεί και οργανώνει χωρικά δύο από τους πιο νευραλγικούς τομείς της εθνικής της οικονομίας: την «πράσινη» ενέργεια και τη βαριά της βιομηχανία, τον τουρισμό. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι επενδυτικές ροές αυξάνονται ραγδαία, αλλά ταυτόχρονα πληθαίνουν και οι φωνές για την προστασία του περιβάλλοντος και της φέρουσας ικανότητας των προορισμών, η ανάγκη για έναν σαφή, σύγχρονο και αυστηρό χωροταξικό σχεδιασμό καθίσταται πιο επιτακτική από ποτέ.
Τις εξελίξεις σε αυτό το κρίσιμο θεσμικό μέτωπο επιτάχυνε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου. Μιλώντας από το βήμα του 2ου Οικονομικού Συνεδρίου της «Ημερησίας», ο κ. Παπασταύρου εξήγγειλε την άμεση δημοσιοποίηση των νέων Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων, βάζοντας τέλος σε μια πολυετή αναμονή που δημιουργούσε νομικές αβεβαιότητες και πολλαπλά επενδυτικά εμπόδια.
O νέος χάρτης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας
Όπως ανακοίνωσε χαρακτηριστικά ο υπουργός, την επόμενη εβδομάδα, και συγκεκριμένα την Τρίτη ή την Τετάρτη, αναμένεται να αναρτηθεί προς δημόσια διαβούλευση το πολυαναμενόμενο νομοσχέδιο για το χωροταξικό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ). Πρόκειται για μια κομβική θεσμική παρέμβαση, η οποία στοχεύει να βάλει απόλυτη τάξη στο άναρχο τοπίο της ανάπτυξης των αιολικών και φωτοβολταϊκών πάρκων.
Τα προηγούμενα χρόνια, η διείσδυση των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα της χώρας έτρεξε με ταχύτατους ρυθμούς, ανεβάζοντας την Ελλάδα στις υψηλότερες θέσεις πανευρωπαϊκά στην παραγωγή καθαρής ενέργειας. Ωστόσο, η ραγδαία αυτή ανάπτυξη συνοδεύτηκε συχνά από σφοδρές αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών και μαζικές προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ). Η πολιτεία καλείται πλέον να απαντήσει ξεκάθαρα στο ερώτημα εάν η περαιτέρω ανάπτυξη θα συνεχιστεί οριζόντια, σε ολόκληρη την επικράτεια, ή αν θα πρέπει να εστιαστεί σε συγκεκριμένες περιοχές με αυστηρά, διακριτά κριτήρια που προστατεύουν τη βιοποικιλότητα και τις προστατευόμενες ζώνες Natura. Στόχος της νέας νομοθετικής πρωτοβουλίας είναι να γνωρίζουν εξαρχής τόσο οι κάτοικοι όσο και οι επενδυτές προς ποιες ζώνες και με ποια ακριβώς κριτήρια επιτρέπεται η χωροθέτηση των έργων, διασφαλίζοντας τη διαφάνεια, τη νομική ασφάλεια και την κοινωνική συναίνεση.
Tο νέο χωροταξικό για τον τουρισμό μετά από δέκα χρόνια
Η αρχή των επίσημων ανακοινώσεων και της θεσμικής ρύθμισης, ωστόσο, δεν θα γίνει με την ενέργεια. Όπως σημείωσε ο κ. Παπασταύρου, η διαδικασία της διαβούλευσης για τις ΑΠΕ θα ακολουθήσει τη δημόσια ανακοίνωση του ειδικού χωροταξικού για τον τουρισμό, η οποία έχει προγραμματιστεί να γίνει τη Δευτέρα. Αυτή η εξόχως σημαντική παρουσίαση θα πραγματοποιηθεί από κοινού με την υπουργό Τουρισμού, Όλγα Κεφαλογιάννη, αναδεικνύοντας τη διυπουργική συνεργασία για την επίλυση ενός τόσο σύνθετου εθνικού ζητήματος.
Η σημασία αυτής της εξέλιξης είναι ιστορική για τον κλάδο. Η χώρα πορεύεται χωρίς ένα σύγχρονο και επικαιροποιημένο ειδικό χωροταξικό σχεδιασμό για τον τουρισμό εδώ και δέκα ολόκληρα χρόνια, γεγονός που οδήγησε σε φαινόμενα άναρχης δόμησης και υπερτουρισμού σε αρκετούς δημοφιλείς προορισμούς. Το νέο σχέδιο έρχεται να αποτυπώσει με συγκεκριμένο και επιστημονικό τρόπο το επιδιωκόμενο μοντέλο της βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης. Αναμένεται να απαντήσει σε φλέγοντα ζητήματα, καθορίζοντας με σαφήνεια ποιες περιοχές της επικράτειας (όπως συγκεκριμένα νησιά του Αιγαίου) θεωρούνται πλέον κορεσμένες και ποιες περιοχές της ηπειρωτικής κυρίως Ελλάδας διαθέτουν τα περιθώρια να ενισχυθούν με νέες, φιλικές προς το περιβάλλον υποδομές.
Tο στοίχημα της αποθήκευσης ενέργειας
Παράλληλα με τον αυστηρό χωροταξικό σχεδιασμό για τα έργα παραγωγής, ένα από τα μεγαλύτερα στοιχήματα του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας παραμένει η άμεση ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας. Η ταχεία διείσδυση των φωτοβολταϊκών και των αιολικών έχει δημιουργήσει επιτακτική ανάγκη για μεγάλες υποδομές μπαταριών (BESS) και αντλησιοταμίευσης. Χωρίς αυτά τα συστήματα, τεράστιες ποσότητες πολύτιμης «πράσινης» ενέργειας κινδυνεύουν να χαθούν ή να υποστούν εκτεταμένες περικοπές κατά τις ώρες χαμηλής ζήτησης. Ο εθνικός σχεδιασμός είναι εξαιρετικά εμπροσθοβαρής και στοχεύει στη διασφάλιση της ενεργειακής ευστάθειας του δικτύου, ανοίγοντας νέους δρόμους για επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας.
H θεσμική σταθερότητα ως μοχλός ανάπτυξης
Διαπιστώνουμε ότι η ταυτόχρονη προώθηση των δύο αυτών κομβικών χωροταξικών νομοσχεδίων δεν είναι τυχαία. Συνιστά μια εξαιρετικά μελετημένη, στρατηγικής σημασίας επιλογή της κυβέρνησης. Ενέργεια και τουρισμός είναι δύο τομείς που συχνά διεκδικούν τον ίδιο ακριβώς γεωγραφικό χώρο (όπως τα νησιά ή οι ορεινοί όγκοι) και έρχονται σε ευθεία σύγκρουση. Η μακροχρόνια απουσία σύγχρονων χωροταξικών σχεδίων αποτελούσε την κύρια αιτία για γραφειοκρατικές αγκυλώσεις, αποθάρρυνση των επενδυτών και μακροχρόνιες δικαστικές διαμάχες.
Το θεσμικό «ξεκαθάρισμα» του τοπίου αναμένεται να λειτουργήσει ως ισχυρός καταλύτης για την πραγματική οικονομία. Αποσαφηνίζοντας τους κανόνες του παιχνιδιού, η πολιτεία θα ξεκλειδώσει κεφάλαια δισεκατομμυρίων ευρώ, προσελκύοντας σοβαρούς θεσμικούς επενδυτές που απαιτούν, πάνω απ’ όλα, απόλυτη νομική ασφάλεια για να τοποθετήσουν τα χρήματά τους στην Ελλάδα. Ταυτόχρονα, τα χωροταξικά σχέδια αποτελούν το μοναδικό ασφαλές εργαλείο προκειμένου η οικονομική μεγέθυνση να μην αποβεί εις βάρος του μοναδικού φυσικού κάλλους, της πλούσιας πολιτιστικής κληρονομιάς και της ευαίσθητης βιοποικιλότητας της χώρας. Η επόμενη εβδομάδα, με την έναρξη των κρίσιμων δημόσιων διαβουλεύσεων, αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο τεστ ωριμότητας για το πώς η Ελλάδα οραματίζεται, σχεδιάζει και θωρακίζει νομοθετικά το παραγωγικό και περιβαλλοντικό της μέλλον.
