Το κυκλοφοριακό έμφραγμα και η εντεινόμενη ανασφάλεια στους δρόμους αποτελούν, χωρίς αμφιβολία, την πιο ψυχοφθόρα καθημερινή συνθήκη για εκατομμύρια πολίτες στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας. Σε αυτό το διαρκώς επιδεινούμενο τοπίο, οι πρόσφατες, αναλυτικές εξαγγελίες του υπουργού Προστασίας του Πολίτη, Μιχάλη Χρυσοχοΐδη, επιχειρούν να διαμορφώσουν ένα νέο, δυναμικό αφήγημα επιβολής της τάξης και ταχύτατου ψηφιακού εκσυγχρονισμού.
Πρέπει να θέσουμε το δάχτυλο επί τον τύπον των ήλων και να αναρωτηθούμε με αυστηρότητα: επαρκούν πράγματι αυτά τα αμιγώς αστυνομικά μέτρα για να αλλάξουν τον χάρτη των δρόμων ή αποτελούν απλώς επικοινωνιακές «ασπιρίνες» σε ένα βαθιά δομικό, συγκοινωνιακό πρόβλημα;
Ο πενταπλασιασμός της δύναμης και η σκληρή πραγματικότητα της ασφάλτου
Σύμφωνα με τον κ. Χρυσοχοΐδη, η κεντρική πολιτική απόφαση των τελευταίων δυόμιση ετών μεταφράζεται σε έναν αριθμό που εντυπωσιάζει: τον πενταπλασιασμό της δύναμης της Τροχαίας. Ο διακηρυγμένος στόχος αυτής της συνειδητής επιλογής είναι η δραστική μείωση των τροχαίων ατυχημάτων και η έμπρακτη διευκόλυνση της ροής μέσα στον αστικό ιστό.
Είναι, όμως, αυτός ο πολυδιαφημισμένος πενταπλασιασμός ορατός στον μέσο, εξουθενωμένο οδηγό που εγκλωβίζεται καθημερινά στον Κηφισό, στη λεωφόρο Μεσογείων ή στην παραλιακή; Ο ίδιος ο υπουργός παραδέχεται ρεαλιστικά πως «δεν είναι δυνατόν σε κάθε δρόμο να υπάρχουν τροχονόμοι». Ως εκ τούτου, το βάρος μετατοπίζεται στους μαζικούς, σαρωτικούς ελέγχους και στα αλκοτέστ για την πάταξη της παραβατικότητας. Όμως, η αστυνόμευση από μόνη της δεν διαπλατύνει τους δρόμους. Δεν λύνει το τεράστιο πρόβλημα της ανεπάρκειας των μέσων μαζικής μεταφοράς, το οποίο αναγκάζει τους πολίτες να χρησιμοποιούν εμμονικά το ιδιωτικό τους αυτοκίνητο για την παραμικρή μετακίνηση.
Το ψηφιακό δίχτυ: οι έξυπνες κάμερες και τα αναπάντητα ερωτήματα
Για να καλυφθεί το αναπόφευκτο κενό της φυσικής αστυνομικής παρουσίας, το υπουργείο επιστρατεύει πλέον ανοιχτά την τεχνολογία. Ήδη, στους δρόμους λειτουργούν πιλοτικά οι έξυπνες κάμερες του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, ενώ η Περιφέρεια Αττικής προχωρά στην τοποθέτηση περίπου 300 πρόσθετων συσκευών. Μάλιστα, εντός του Ιουνίου, αναμένεται να τεθούν σε πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία οι κάμερες που θα ελέγχουν αποκλειστικά την παραβίαση του ερυθρού σηματοδότη, στοχεύοντας σε μία από τις κυριότερες αιτίες θανατηφόρων τροχαίων.
Η πραγματική, όμως, αλλαγή κλίμακας προαναγγέλλεται για το φθινόπωρο. Τότε σχεδιάζεται να τοποθετηθούν περίπου 1.000 υπερσύγχρονες κάμερες της Τροχαίας. Το φιλόδοξο σχέδιο προβλέπει ότι αυτό το ψηφιακό δίχτυ θα καλύψει ολόκληρο το Λεκανοπέδιο Αττικής και κομβικά σημεία της Θεσσαλονίκης, καταγράφοντας αδιάλειπτα και αυτοματοποιημένα σχεδόν κάθε είδους παράβαση.
Σε αυτό το σημείο, εγείρεται μια απολύτως λογική κριτική ανησυχία: Η εγκατάσταση 1.000 καμερών είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα πολλαπλασιάσει γεωμετρικά τα βεβαιωμένα πρόστιμα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτή η μαζική ψηφιακή επιτήρηση θα λειτουργήσει πραγματικά ως μέσο οδικής παιδείας και ασφάλειας, ή αν θα εκφυλιστεί σύντομα σε έναν στυγνό, έμμεσο φοροεισπρακτικό μηχανισμό. Επιπλέον, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι οι κάμερες απλώς τιμωρούν εκ των υστέρων τον παραβάτη, δεν αποσυμφορούν την κίνηση τις ώρες αιχμής.
Η ομάδα Κόμβος, τα εναέρια μέσα και το νέο λογισμικό διαχείρισης
Αναγνωρίζοντας την επιτακτική ανάγκη για άμεση, επιτόπια παρέμβαση στους «φρακαρισμένους» οδικούς άξονες, η ηγεσία της ΕΛ.ΑΣ. προχώρησε στη δημιουργία της ειδικής ομάδας «ΚΟΜΒΟΣ». Με το στρατηγείο της να εδρεύει στη ΓΑΔΑ, η μονάδα αυτή αποτελείται από 150 επιλεγμένους τροχονόμους. Η επιχειρησιακή τους διάταξη έχει ως εξής: οι μισοί επιβαίνουν σε ευέλικτα δίκυκλα για ταχύτατη επέμβαση όπου απαιτείται, ενώ οι υπόλοιποι τοποθετούνται σε σταθερά πόστα, ελέγχοντας τους πιο νευραλγικούς κόμβους του Λεκανοπεδίου.
Παράλληλα, ο τεχνολογικός εξοπλισμός αναβαθμίζεται. Η Τροχαία έχει ήδη προμηθευτεί drones, τα οποία υπερίπτανται της Αττικής, παρέχοντας στο κέντρο επιχειρήσεων μια ζωντανή, πανοραμική εικόνα του κυκλοφοριακού φόρτου. Το παζλ συμπληρώνεται τις επόμενες ημέρες με την προσθήκη ενός υπερσύγχρονου λογισμικού, το οποίο θα αντλεί δεδομένα από πολλαπλές πηγές (κάμερες, αισθητήρες, drones). Στόχος είναι η κίνηση να ανακατευθύνεται δυναμικά, επιτρέποντας στους οδηγούς να ξοδεύουν αισθητά λιγότερο χρόνο πίσω από το τιμόνι.
Το συμπέρασμα και η μεγάλη εικόνα
Η ιδέα ενός σύγχρονου “war room” για τη διαχείριση της κυκλοφορίας στην Αθήνα είναι σαφώς προς τη σωστή κατεύθυνση. Εντούτοις, η ψυχρή ανάγνωση των αριθμών προκαλεί θεμιτό σκεπτικισμό. Μπορούν, αλήθεια, 150 τροχονόμοι έστω και άριστα συντονισμένοι, να «δαμάσουν» το χάος μιας τσιμεντούπολης πέντε εκατομμυρίων κατοίκων με καταπονημένο, ανεπαρκές οδικό δίκτυο; Τα drones ίσως μας προσφέρουν μια εξαιρετική εικόνα του προβλήματος, όμως η λύση απαιτεί βαθιές, αντιδημοφιλείς παρεμβάσεις: αυστηρότατη πάταξη της παράνομης στάθμευσης που ακυρώνει ολόκληρες λωρίδες κυκλοφορίας, απόλυτο συγχρονισμό των φωτεινών σηματοδοτών και άμεση, υποχρεωτική απομάκρυνση των οχημάτων μετά από υλικές ζημιές.
Το κυβερνητικό σχέδιο που παρουσίασε ο κ. Χρυσοχοΐδης εκσυγχρονίζει αναμφίβολα τα εργαλεία της Ελληνικής Αστυνομίας. Ωστόσο, για να μην παραμείνουν αυτές οι δράσεις ένα απλό ψηφιακό «περιτύλιγμα», οφείλουν να ενταχθούν σε μια ενιαία, διυπουργική εθνική στρατηγική. Η μάχη του κυκλοφοριακού δεν κερδίζεται αποκλειστικά με αστυνομικά μέτρα, προϋποθέτει ριζική αναβάθμιση των δημόσιων συγκοινωνιών, γενναία αποκέντρωση υπηρεσιών και την καλλιέργεια μιας νέας κουλτούρας σεβασμού στον δημόσιο χώρο, στοιχεία που παραμένουν το μεγάλο ζητούμενο.
