Επί σειρά ετών, ο δημόσιος λόγος γύρω από τον πρωτογενή τομέα κατακλυζόταν από διθυραμβικές ανακοινώσεις για το τεράστιο «οικολογικό άλμα» της ελληνικής γεωργίας και κτηνοτροφίας. Τα στατιστικά έδειχναν μια πρωτοφανή διόγκωση της βιολογικής παραγωγής, δημιουργώντας την επίφαση μιας χώρας που πρωτοπορεί στην πράσινη μετάβαση. Ωστόσο, πίσω από την ελκυστική βιτρίνα, ευδοκιμούσε μια εντελώς διαφορετική, κρατικοδίαιτη πραγματικότητα. Ένα στρεβλό, διάτρητο σύστημα απορρόφησης ευρωπαϊκών κονδυλίων, το οποίο γιγαντώθηκε ανενόχλητο, εκμεταλλευόμενο την προκλητική απουσία ενός αυστηρού, κεντρικού ελεγκτικού πλαισίου.
Η πρόσφατη συνέντευξη τύπου του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτη Σχοινά, αποτέλεσε την οριστική αποδόμηση αυτού του αφηγήματος. Τα αποκαλυπτικά δεδομένα που παρουσιάστηκαν για τους ελέγχους του 2025 στην εποπτεία της βιολογικής παραγωγής, λειτουργούν ως ηχηρό ράπισμα για τις παθογένειες δεκαετιών. Δεν καταδεικνύουν απλώς την άμεση ανάγκη για μεταρρυθμίσεις, αλλά αποτυπώνουν με τον πιο δραματικό τρόπο τη συστημική αποτυχία ενός μηχανισμού που επέτρεψε σε επιτήδειους να «βαφτίζουν» τα συμβατικά προϊόντα τους ως βιολογικά, λυμαίνοντας τα δημόσια ταμεία και εξαπατώντας τον τελικό καταναλωτή.
Η ψευδαίσθηση των αριθμών και ο μαγνήτης των 1,265 δισ. ευρώ
Για να γίνει πλήρως αντιληπτό το μέγεθος του εκτροχιασμού, οφείλουμε να προσεγγίσουμε τους αριθμούς με άκρως κριτική και αναλυτική διάθεση. Βάσει των επίσημων στοιχείων, ο αριθμός των εγγεγραμμένων βιολογικών παραγωγών στη χώρα μας υπερτριπλασιάστηκε μέσα σε ελάχιστο χρόνο: από 34.000 παραγωγούς το 2020, ο αριθμός εκτοξεύθηκε στους 119.000 το 2024, καταγράφοντας μια εξωπραγματική αύξηση της τάξης του 250%.
Η αύξηση αυτή, όπως αποδεικνύεται περίτρανα, δεν οφειλόταν σε μια ξαφνική, μαζική περιβαλλοντική αφύπνιση του αγροτικού κόσμου. Το κίνητρο ήταν ξεκάθαρα, ίσως και αποκλειστικά, οικονομικό. Την περίοδο 2017-2024, το κράτος κατέβαλε ενισχύσεις αστρονομικού ύψους, που άγγιξαν το 1,265 δισ. ευρώ μέσω διαφόρων δράσεων επιδότησης. Όταν διανέμεται ένας τέτοιος πακτωλός χρημάτων χωρίς σοβαρές δικλείδες ασφαλείας και ουσιαστικό επιτόπιο έλεγχο, η ζήτηση χάνει κάθε επαφή με τη λογική και τις παραγωγικές δυνατότητες της χώρας.
Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα, που καταδεικνύει το μέγεθος της στρέβλωσης, εντοπίζεται στη δράση της βιολογικής μελισσοκομίας. Για έναν προκαθορισμένο, διαθέσιμο προϋπολογισμό ύψους 19 εκατ. ευρώ, το υπουργείο δέχθηκε αιτήσεις ύψους 166 εκατ. ευρώ. Μιλάμε για μια υπερκάλυψη του προϋπολογισμού κατά 874%, νούμερο που αποδεικνύει χωρίς περιστροφές ότι το σύστημα είχε μετατραπεί σε μια βιομηχανία παραγωγής πλασματικών αιτήσεων με μοναδικό σκοπό την άντληση ευρωπαϊκών πόρων.
Η ανατομία της απάτης και οι ελεγκτές που δεν έλεγχαν
Το απόστημα έσπασε οριστικά όταν, υπό το βάρος των ενδείξεων, η κρατική μηχανή αποφάσισε να λειτουργήσει αντανακλαστικά. Κατά τη διάρκεια του 2025, ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ και το ΥΠΑΑΤ προχώρησαν σε καθολικό έλεγχο στους 16 εγκεκριμένους φορείς πιστοποίησης βιολογικής παραγωγής και σε εκτεταμένο, δειγματοληπτικό έλεγχο σε 737 παραγωγούς, οι οποίοι διεκδικούσαν ένταξη στις χρυσοφόρες δράσεις της βιολογικής κτηνοτροφίας και μελισσοκομίας.
Τα ευρήματα δεν προκαλούν απλώς προβληματισμό, αλλά δικαιώνουν απόλυτα όσους, επί σειρά ετών, κατήγγειλαν τη δημιουργία ενός «καρτέλ» ψευδεπίγραφων βιολογικών. Με την πρώτη κιόλας ανακοίνωση ότι ξεκινούν αυστηροί έλεγχοι, 1 στους 5 παραγωγούς (ποσοστό 20,5%) έσπευσε να αποχωρήσει οικειοθελώς, τρεπόμενος ουσιαστικά σε φυγή για να αποφύγει τις νομικές και οικονομικές κυρώσεις. Στους ελέγχους που τελικά ολοκληρώθηκαν στο πεδίο, 1 στους 3 παραγωγούς (ποσοστό 35%) βρέθηκε με σοβαρά ευρήματα μη συμμόρφωσης.
Αθροίζοντας τα δεδομένα, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι περισσότεροι από τους μισούς ελεγχόμενους (55,5%) είτε βρέθηκαν παράτυποι είτε εξαφανίστηκαν. Αυτό δεν συνιστά απλώς μια μεμονωμένη παραβατικότητα, αλλά τη θλιβερή απόδειξη ότι η πλειοψηφία του συστήματος λειτουργούσε με όρους παρασιτικούς.
Οι βαρύτατες ευθύνες βαραίνουν ισόποσα, αν όχι περισσότερο, τους ιδιωτικούς φορείς πιστοποίησης. Η προφανής σύγκρουση συμφερόντων όπου ο ελεγχόμενος πληρώνει απευθείας τον ελεγκτή του για να εξασφαλίσει το πιστοποιητικό συμμόρφωσης, άφησε βαθιές, κακοφορμισμένες πληγές στο σύστημα. Οι έλεγχοι οδήγησαν στην επιβολή 8 χρηματικών προστίμων σε 6 φορείς, ενώ το υπουργείο προχώρησε σε 6μηνη αναστολή έγκρισης για 3 από αυτούς. Αξίζει να υπενθυμιστεί ότι τον Αύγουστο του 2025, το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (ΕΣΥΔ) είχε ήδη προχωρήσει σε αναστολή διαπίστευσης 2 επιπλέον φορέων, δείχνοντας το μέγεθος της σήψης στον ελεγκτικό μηχανισμό.
Η θεραπεία σοκ, οι Βρυξέλλες και το στοίχημα του 2030
Αντιμέτωπος με αυτή τη ζοφερή, μη αναστρέψιμη εικόνα, ο υπουργός Μαργαρίτης Σχοινάς προχώρησε σε κινήσεις θεσμικής “θεραπείας σοκ”, εξαγγέλλοντας ένα πακέτο εξαιρετικά σκληρών, αλλά απολύτως αναγκαίων μέτρων:
-
Ακύρωση των προβληματικών δράσεων βιολογικής κτηνοτροφίας και μελισσοκομίας.
-
Απόλυτο πάγωμα κάθε νέας δράσης βιολογικής παραγωγής στο πλαίσιο του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΑΑ) 2021-2027.
-
Ριζική αναδιάρθρωση του θεσμικού πλαισίου και σχεδιασμός ενός νέου, αδιάβλητου συστήματος ελέγχων, βασισμένο στις προτάσεις της ειδικής Task Force.
-
Πάγωμα των εγκρίσεων για νέους φορείς πιστοποίησης μέχρι την πλήρη εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων.
Η κρισιμότητα της κατάστασης αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι το ΥΠΑΑΤ κοινοποίησε ήδη τα ευρήματα και τα μέτρα στη Γενική Διεύθυνση Γεωργίας (DG AGRI) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η κίνηση αυτή είναι στρατηγική: η Αθήνα επιχειρεί να προλάβει ενδεχόμενους οριζόντιους καταλογισμούς (πρόστιμα) από τις Βρυξέλλες, αποδεικνύοντας ότι παίρνει η ίδια την πρωτοβουλία της κάθαρσης.
«Το μήνυμα που στέλνουμε σήμερα είναι ξεκάθαρο: Θα βάλουμε τάξη στην βιολογική παραγωγή, ώστε να προστατεύσουμε τους έντιμους παραγωγούς και τους καταναλωτές. Οι εποχές των “μαϊμού” βιολογικών τελείωσαν, θα είμαστε αμείλικτοι».
Η παραπάνω δήλωση του κ. Σχοινά συμπυκνώνει την ουσία του προβλήματος. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως κεντρικό, στρατηγικό στόχο να ανέλθει η βιολογική παραγωγή στο 25% της συνολικής αγροτικής δραστηριότητας μέχρι το 2030. Αυτός ο στόχος, όμως, στερείται νοήματος εάν η παραγωγή υπάρχει μόνο στα χαρτιά των επιδοτήσεων. Το πραγματικό στοίχημα της κυβέρνησης, από εδώ και στο εξής, είναι η απαρέγκλιτη εφαρμογή του νέου ψηφιακού ελεγκτικού μηχανισμού. Μόνο έτσι οι πραγματικοί, έντιμοι παραγωγοί δεν θα πληρώσουν τις αμαρτίες των καιροσκόπων, και η εμπιστοσύνη των καταναλωτών στα ελληνικά βιολογικά προϊόντα θα μπορέσει, σταδιακά, να αποκατασταθεί.
