Περισσότερα από τρία χρόνια έχουν συμπληρωθεί από τη νύχτα της 28ης Φεβρουαρίου 2023, όταν η σύγκρουση των τρένων στα Τέμπη στοίχισε τη ζωή σε 57 ανθρώπους, βυθίζοντας τη χώρα στο πένθος και αποκαλύπτοντας τη σήψη του ελληνικού σιδηροδρομικού δικτύου. Τότε, η πολιτική ηγεσία και οι αρμόδιοι φορείς δεσμεύτηκαν ενώπιον της κοινωνίας για την άμεση και πλήρη αναδιάρθρωση του συστήματος, υποσχόμενοι ασφάλεια, διαφάνεια και τεχνολογικό εκσυγχρονισμό. Σήμερα, εν έτει 2026, η πραγματικότητα που βιώνουν επιβάτες και εργαζόμενοι συνιστά μια ηχηρή διάψευση.
Όπως αποκαλύπτουν τα πλέον πρόσφατα στοιχεία που βλέπουν το φως της δημοσιότητας, ο ελληνικός σιδηρόδρομος παραμένει όμηρος της γραφειοκρατίας, της διαχρονικής ανεπάρκειας και της έλλειψης πολιτικής βούλησης. Δύο από τους βασικότερους πυλώνες για την ασφαλή επαναλειτουργία και αναβάθμιση του δικτύου, το πολυδιαφημισμένο Κέντρο Εποπτείας και η στελέχωση του ΟΣΕ με κρίσιμο προσωπικό, βρίσκονται κυριολεκτικά στον «αέρα».
Ο εκτροχιασμός των υποσχέσεων για το κέντρο εποπτείας
Η δημιουργία ενός υπερσύγχρονου Εθνικού Κέντρου Εποπτείας, το οποίο θα είχε τη δυνατότητα να ελέγχει σε πραγματικό χρόνο την κίνηση των συρμών σε όλο το μήκος του δικτύου, παρουσιάστηκε ως η απόλυτη δικλείδα ασφαλείας. Θα ήταν το «μάτι» που θα προλάμβανε το ανθρώπινο λάθος. Τρία χρόνια αργότερα, το κέντρο αυτό παραμένει σε μεγάλο βαθμό ένα μεγαλεπήβολο σχέδιο επί χάρτου.
Η δημοσιογραφική έρευνα καταδεικνύει ότι οι διαδικασίες υλοποίησης έχουν βαλτώσει στα γρανάζια των συναρμόδιων φορέων (ΟΣΕ, ΕΡΓΟΣΕ) και των ατέρμονων διαδικασιών προμηθειών. Η έλλειψη συντονισμού και οι τεχνικές αστοχίες στην ενσωμάτωση των συστημάτων τηλεδιοίκησης και σηματοδότησης (ETCS και GSMR) καθιστούν την πλήρη λειτουργία του Κέντρου αδύνατη στο άμεσο μέλλον. Το αποτέλεσμα είναι εξοργιστικό: εν έτει 2026, τα τρένα εξακολουθούν να κινούνται με σημαντικά «τυφλά» σημεία στο δίκτυο, στηριζόμενα υπερβολικά στον ανθρώπινο παράγοντα, την ίδια ακριβώς συστημική αδυναμία που οδήγησε στην τραγωδία των Τεμπών.
Προσωπικό υπό κατάρρευση: Προσλήψεις με το σταγονόμετρο
Εξίσου αποκαρδιωτική είναι η εικόνα στο μέτωπο της ενίσχυσης του ανθρώπινου δυναμικού. Οι εξαγγελίες για μαζικές προσλήψεις σταθμαρχών, κλειδούχων, ελεγκτών κυκλοφορίας και τεχνικών ασφαλείας έχουν υλοποιηθεί μόλις κατά το ήμισυ. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι προσλήψεις που έχουν ολοκληρωθεί και το προσωπικό που έχει αναλάβει ενεργό υπηρεσία καλύπτουν μετά βίας το 50% των πραγματικών, πιεστικών αναγκών του οργανισμού.
Αυτή η εγκληματική βραδύτητα αποδίδεται από τις διοικήσεις στις χρονοβόρες διαδικασίες του ΑΣΕΠ και στις αυστηρές απαιτήσεις της εκπαίδευσης. Ωστόσο, η δικαιολογία αυτή στερείται σοβαρότητας όταν μιλάμε για την ασφάλεια των πολιτών τρία χρόνια μετά από ένα εθνικό τραύμα. Η έλλειψη προσωπικού σημαίνει ότι οι υφιστάμενοι εργαζόμενοι του ΟΣΕ καλούνται να καλύψουν τεράστια κενά, οδηγούμενοι σε εργασιακή εξουθένωση (burnout), με πολύωρες βάρδιες που αυξάνουν δραματικά την πιθανότητα ενός νέου, μοιραίου λάθους. Οι σταθμοί υπολειτουργούν και τα πρωτόκολλα ασφαλείας εφαρμόζονται συχνά οριακά, εξαιτίας της λειψανδρίας.
Πολιτικές ευθύνες και ο κίνδυνος της επανάληψης
Η αδυναμία του κρατικού μηχανισμού να θωρακίσει τον σιδηρόδρομο τόσα χρόνια μετά τα Τέμπη δεν συνιστά απλώς διαχειριστική ανεπάρκεια, αποτελεί μείζον πολιτικό ζήτημα και ευθεία προσβολή στη μνήμη των θυμάτων.
Η επικοινωνιακή διαχείριση της κρίσης, που κυριάρχησε τους μήνες μετά το δυστύχημα, έχει πλέον ξεθωριάσει, αποκαλύπτοντας τη γύμνια των υποδομών. Όσο το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, ο ΟΣΕ και η Hellenic Train ανταλλάσσουν ευθύνες μέσα από δαιδαλώδεις γραφειοκρατικές διαδρομές, οι επιβάτες συνεχίζουν να παίζουν καθημερινά «ρώσικη ρουλέτα».
