Μια βαθιά, δομική ανατροπή στον πυρήνα της εθνικής κοινωνικής πολιτικής συντελείται με την ψήφιση του νέου νομοσχεδίου του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας. Το νέο νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο μετατράπηκε πλέον σε νόμο του κράτους, επιχειρεί να αλλάξει οριστικά το αφήγημα της κρατικής μέριμνας στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τη ρητή διατύπωση της Υπουργού, Δόμνας Μιχαηλίδου, η χώρα γυρίζει σελίδα: απομακρύνεται από το μοντέλο της παθητικής στήριξης, όπου η μοναδική απάντηση του κράτους ήταν η παροχή ενός επιδόματος, και περνά στην ενεργή δημιουργία προϋποθέσεων αυτονομίας, προσβασιμότητας και πραγματικών επιλογών διαβίωσης για τους πολίτες.
Το κυβερνητικό σχέδιο αναπτύσσεται πάνω σε δύο βασικούς, αλληλένδετους άξονες, θεσμοθετώντας τέσσερις στοχευμένες παρεμβάσεις για την υποστήριξη των ατόμων με αναπηρία (ΑμεΑ) και τέσσερις δυναμικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση του φλέγοντος ζητήματος της στεγαστικής κρίσης.
Ο πυλώνας της Αναπηρίας. Προσωπικός Βοηθός και Πρώιμη Παρέμβαση
Η πολιτική της κυβέρνησης, απαντώντας στην κριτική περί περιορισμού του κοινωνικού κράτους, παραθέτει συγκεκριμένα οικονομικά δεδομένα. Όπως αποκαλύπτεται, η χρηματοδότηση για τα αναπηρικά επιδόματα έχει καταγράψει αύξηση της τάξης του 67% την περίοδο 2019-2026, εκτοξευόμενη από τα 740 εκατ. ευρώ στο 1,25 δισ. ευρώ. Παράλληλα, τα κονδύλια για τα τροφεία των κλειστών δομών και για τα Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης ΑμεΑ (ΚΔΑΠ ΑμεΑ) έχουν τριπλασιαστεί.
Στο επίκεντρο των νέων ρυθμίσεων βρίσκεται η οριστική θεσμοθέτηση και πανελλαδική επέκταση του προγράμματος του Προσωπικού Βοηθού, με εξασφαλισμένη δημόσια χρηματοδότηση ύψους 50 εκατ. ευρώ (έως 53 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με στοιχεία) ετησίως. Μια κρίσιμη διόρθωση που φέρνει ο νέος νόμος είναι η αύξηση του ηλικιακού ορίου συμμετοχής από τα 65 στα 67 έτη, ενώ υπό ειδικές προϋποθέσεις το όριο μπορεί να επεκταθεί έως και τα 75 έτη. Προκειμένου μάλιστα να καλυφθούν οι ανάγκες στην απομονωμένη ελληνική περιφέρεια, δίνεται η δυνατότητα σε ορεινούς και νησιωτικούς δήμους με πληθυσμό έως 5.000 κατοίκους, οι προσωπικοί βοηθοί να είναι συγγενείς πρώτου και δεύτερου βαθμού.
Ιστορικής σημασίας κρίνεται και η μονιμοποίηση της «Πρώιμης Παιδικής Παρέμβασης», ενός προγράμματος (χρηματοδοτούμενου με 15 εκατ. ευρώ ετησίως) που απευθύνεται σε 2.000 οικογένειες με παιδιά έως 6 ετών τα οποία αντιμετωπίζουν αναπηρία, αναπτυξιακές δυσκολίες ή αυξημένη πιθανότητα εμφάνισής τους. Η έγκαιρη ανίχνευση και υποστήριξη από διεπιστημονικές ομάδες, με τη στενή συνεργασία της οικογένειας, στοχεύει στην ελαχιστοποίηση των συνεπειών της αναπηρίας στο μέλλον.
Το πακέτο για την αναπηρία συμπληρώνεται από ένα δωρεάν πρόγραμμα επιμόρφωσης εκπαιδευτών κινητικότητας (μέσω του Κέντρου Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών) για τα άτομα με αναπηρία όρασης, αντιμετωπίζοντας την τραγική έλλειψη που υπήρχε (μόλις 9 εκπαιδευτές για περίπου 17.000 άτομα με τυφλότητα). Επιπλέον, θεσπίζεται ειδικό πρόγραμμα επιχορήγησης (10 εκατ. ευρώ ετησίως) για παρεμβάσεις προσβασιμότητας στις κατοικίες και στους χώρους εργασίας των ΑμεΑ, αίροντας τα φυσικά εμπόδια που εγκλωβίζουν τους πολίτες.
Ο πυλώνας της Στέγασης. Ανενεργά στρατόπεδα και κοινωνικά μισθώματα
Αναγνωρίζοντας ότι η προσβάσιμη κατοικία αποτελεί το μεγαλύτερο οικονομικό βάρος για τη νέα γενιά και τις ευπαθείς ομάδες, το Υπουργείο ξεδιπλώνει μια επιθετική στρατηγική δημιουργίας στεγαστικού αποθέματος. Η πλέον εμβληματική παρέμβαση αφορά τη μετατροπή ανενεργών στρατοπέδων, σε συνεργασία με το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Πάτρα, προκειμένου να δημιουργηθούν 2.000 σύγχρονες, κοινωνικές κατοικίες. Τα σπίτια αυτά θα διατεθούν με χαμηλό, κοινωνικό μίσθωμα σε νέες οικογένειες, μονογονεϊκά νοικοκυριά, πολύτεκνους και οικογένειες με μέλη ΑμεΑ.
Προκειμένου να αποφευχθεί ο γραφειοκρατικός βάλτος που συχνά ακυρώνει τις κρατικές πρωτοβουλίες, ο νόμος εισάγει διαδικασίες εξπρές (fast track) για την αλλαγή χρήσης γης και κτιρίων. Αυτό επιτρέπει τη μετατροπή εγκαταλειμμένων βιοτεχνικών ή εμπορικών χώρων σε κατοικίες με ασύγκριτα ταχύτερους ρυθμούς. Κρίσιμη λεπτομέρεια, η οποία προστατεύει τον κοινωνικό χαρακτήρα του μέτρου, είναι η ρητή νομική απαγόρευση διάθεσης αυτών των νέων κατοικιών για βραχυχρόνια μίσθωση (π.χ. τύπου Airbnb).
Στο στεγαστικό πακέτο περιλαμβάνονται επίσης ισχυρά φορολογικά κίνητρα. Θεσπίζεται η απαλλαγή από τον φόρο μισθωμάτων για τους ιδιοκτήτες που επιλέγουν να διαθέσουν την περιουσία τους ως «Στέγες Υποστηριζόμενης Διαβίωσης» ή ως κοινωνικές κατοικίες, δημιουργώντας έτσι ένα κερδοφόρο εναλλακτικό μοντέλο απέναντι στην κερδοσκοπική εκμετάλλευση των ακινήτων.
Τέλος, το Πρόγραμμα Δημογραφικής Ανάπτυξης, το οποίο επιδοτεί τη μετεγκατάσταση πολιτών σε ακριτικές και απομακρυσμένες περιοχές, αποκτά νέα δυναμική. Επεκτείνεται σε τουλάχιστον 8 νέες Περιφερειακές Ενότητες και γίνεται πιο ευέλικτο. Το σημαντικότερο ίσως κίνητρο είναι η κατάργηση της υποχρέωσης να υπάρχει ήδη σχέση εργασίας στην περιοχή πριν από τη μετακίνηση, ενώ προβλέπεται η προκαταβολή του 50% της οικονομικής ενίσχυσης (δηλαδή 5.000 ευρώ) για την κάλυψη των αρχικών εξόδων εγκατάστασης της οικογένειας.
Όπως υπογράμμισε χαρακτηριστικά η Υπουργός, Δόμνα Μιχαηλίδου, το μήνυμα προς την κοινωνία είναι σαφές: «Η κοινωνική πολιτική δεν είναι διαχείριση της ευαλωτότητας. Είναι δημιουργία προϋποθέσεων αυτονομίας». Μένει πλέον να αποδειχθεί στην πράξη η ταχύτητα και η αποτελεσματικότητα με την οποία ο κρατικός μηχανισμός θα υλοποιήσει αυτές τις σημαντικές νομοθετικές τομές.
