Σε μια κρίσιμη ιστορική καμπή για τη Γηραιά Ήπειρο, όπου η ραγδαία αύξηση του κόστους ζωής δοκιμάζει καθημερινά τις αντοχές των ευρωπαϊκών νοικοκυριών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρνει στο προσκήνιο ένα από τα πιο φιλόδοξα κοινωνικά πακέτα της τελευταίας δεκαετίας. Με το 52% των Ευρωπαίων να δηλώνει ξεκάθαρα πως η ακρίβεια και το δυσβάσταχτο κόστος διαβίωσης αποτελούν τη βασική τους ανησυχία, οι Βρυξέλλες εγκαταλείπουν τις αποσπασματικές παρεμβάσεις και παρουσιάζουν έναν ολοκληρωμένο οδικό χάρτη κοινωνικής θωράκισης.
Το νέο αυτό στρατηγικό σχέδιο δεν περιορίζεται απλώς στην ανακούφιση των πλέον ευάλωτων ομάδων, αλλά θέτει έναν ιστορικό και εξαιρετικά τολμηρό στόχο: την πλήρη εξάλειψη της φτώχειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση έως το 2050. Αναλύουμε διεξοδικά τη νέα, πολυεπίπεδη δέσμη μέτρων της Κομισιόν, η οποία στοχεύει να δώσει ρεαλιστικές απαντήσεις σε τρία φλέγοντα ζητήματα: τη ραγδαία επιδεινούμενη στεγαστική κρίση, τη μάστιγα της παιδικής φτώχειας και τον κοινωνικό αποκλεισμό που βιώνουν τα άτομα με αναπηρία.
Η στρατηγική για την εξάλειψη της φτώχειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Το κεντρικό θεμέλιο του νέου ευρωπαϊκού πακέτου είναι η πρώτη πανευρωπαϊκή στρατηγική για την καταπολέμηση της φτώχειας. Σήμερα, τα επίσημα στοιχεία είναι αμείλικτα: ένας στους πέντε Ευρωπαίους αντιμετωπίζει άμεσα τον κίνδυνο της φτώχειας ή του κοινωνικού αποκλεισμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με το βλέμμα στραμμένο στον ορίζοντα του 2050, θέτει ενδιάμεσους, αυστηρά μετρήσιμους στόχους, ξεκινώντας με την επιτακτική μείωση των ατόμων που βρίσκονται σε κίνδυνο κατά τουλάχιστον 15 εκατομμύρια έως το 2030.
Σύμφωνα με την ανάλυσή μας, ο στρατηγικός αυτός σχεδιασμός εδράζεται σε τρεις βασικούς, αλληλένδετους άξονες:
την προώθηση ποιοτικών, βιώσιμων και καλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας,
τη διασφάλιση καθολικής πρόσβασης σε υψηλού επιπέδου δημόσιες υπηρεσίες (όπως η υγεία και η παιδεία),
και την παροχή επαρκούς εισοδηματικής στήριξης για όσους βρίσκονται προσωρινά ή μόνιμα εκτός της αγοράς εργασίας.
Δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη επιδοματική πολιτική, αλλά για μια βαθιά διαρθρωτική παρέμβαση που απαιτεί τον στενό συντονισμό των κρατών-μελών.
Η αντιμετώπιση του αποκλεισμού από τη στέγαση
Ίσως το πιο πιεστικό και ορατό πρόβλημα που καλείται να αντιμετωπίσει η Ευρώπη σήμερα είναι η στεγαστική κρίση. Με τις τιμές αγοράς των ακινήτων και των ενοικίων να έχουν αυξηθεί κατακόρυφα την τελευταία δεκαετία, το 40% των Ευρωπαίων πολιτών θεωρεί πλέον την έλλειψη οικονομικά προσιτής στέγης ως ένα άμεσο και εξαιρετικά επείγον πρόβλημα. Παράλληλα, αποτελεί στίγμα για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό το γεγονός ότι εντός της ΕΕ καταγράφονται σήμερα περίπου ένα εκατομμύριο άστεγοι.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί πλέον μια αυστηρή πρόταση για σύσταση του Συμβουλίου, ζητώντας από τις εθνικές κυβερνήσεις να λάβουν άμεσα και δραστικά μέτρα για την καταπολέμηση του φαινομένου της αστεγίας. Στόχος είναι η προστασία των νοικοκυριών από το δυσβάσταχτο κόστος στέγασης και η αναγνώριση πως η πρόσβαση σε μια αξιοπρεπή, οικονομικά προσιτή κατοικία δεν αποτελεί εμπορικό προνόμιο, αλλά θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα.
Σπάζοντας τον διαγενεακό κύκλο της παιδικής φτώχειας
Ένας από τους πιο σκληρούς δείκτες κοινωνικής ανισότητας παραμένει η παιδική φτώχεια, η οποία δυστυχώς πλήττει σήμερα ένα στα τέσσερα παιδιά στην Ευρώπη. Είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι ένα παιδί που μεγαλώνει σε συνθήκες υλικής στέρησης, αντιμετωπίζει σχεδόν διπλάσιες πιθανότητες να παραμείνει παγιδευμένο στη φτώχεια και κατά την ενήλικη ζωή του.
Η θεσμική απάντηση των Βρυξελλών έρχεται μέσω της ενίσχυσης της Ευρωπαϊκής Εγγύησης για τα Παιδιά. Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία στοχεύει να υποχρεώσει ουσιαστικά τα κράτη-μέλη να διασφαλίσουν την απρόσκοπτη και δωρεάν πρόσβαση των ευάλωτων παιδιών σε κρίσιμες υπηρεσίες: ποιοτική προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα, σχολική εκπαίδευση (με την παροχή τουλάχιστον ενός δωρεάν, υγιεινού γεύματος ημερησίως), δωρεάν υγειονομική περίθαλψη και, φυσικά, επαρκή διατροφή και στέγαση.
Η προστασία των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία
Ταυτόχρονα, το νέο ευρωπαϊκό κοινωνικό πακέτο εστιάζει στην άρση των αόρατων, αλλά εξαιρετικά ισχυρών εμποδίων που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία. Η Κομισιόν παρουσίασε ειδική ανακοίνωση για την ουσιαστική υποστήριξη της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία έως το 2030.
Σε μια αγορά εργασίας που μεταβάλλεται και ψηφιοποιείται ταχύτατα, τα άτομα που είναι ήδη κοινωνικοοικονομικά ευάλωτα βρίσκονται πολύ συχνά αντιμέτωπα με πολλαπλές διακρίσεις, επαγγελματικό αποκλεισμό και κοινωνικό στιγματισμό. Το ευρωπαϊκό όραμα είναι η δημιουργία μιας απόλυτα συμπεριληπτικής κοινωνίας, όπου η προσβασιμότητα, ο σεβασμός της διαφορετικότητας και τα ίσα δικαιώματα θα διασφαλίζονται πλήρως και έμπρακτα σε κάθε πτυχή της καθημερινής ζωής.
Το μήνυμα της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και το στοίχημα των κρατών-μελών
Το πολιτικό στίγμα της νέας, αναβαθμισμένης ευρωπαϊκής προσέγγισης έδωσε η ίδια η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, συνοψίζοντας την ανθρωποκεντρική φιλοσοφία του σχεδίου: «Η φτώχεια και ο αποκλεισμός είναι προβλήματα που και μπορούμε και πρέπει να τα αντιμετωπίσουμε. Σήμερα παρουσιάσαμε μια στρατηγική για την πρόληψη και τη μείωση της φτώχειας. Δρούμε αποφασιστικά, ενισχύοντας την Εγγύηση για τα Παιδιά, βελτιώνοντας την πρόληψη για την αστεγία, και φροντίζοντας για την πλήρη ένταξη των ατόμων με αναπηρία. Αξιοπρέπεια, ευκαιρίες, και ισότητα. Αυτές είναι βασικές αξίες στην Ευρώπη που χτίζουμε».
Το μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, παραμένει η υλοποίηση. Το βάρος πλέον μεταφέρεται από τις Βρυξέλλες στα κράτη-μέλη –μεταξύ αυτών και η Ελλάδα. Οι εθνικές κυβερνήσεις καλούνται να υπερβούν τις γραφειοκρατικές αγκυλώσεις, να αξιοποιήσουν στοχευμένα τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά κονδύλια και να μετατρέψουν τις φιλόδοξες ευρωπαϊκές διακηρύξεις σε χειροπιαστές, αποτελεσματικές πολιτικές που θα θωρακίσουν οριστικά την κοινωνική συνοχή.
