Σε μια εξαιρετικά κρίσιμη ιστορική καμπή, κατά την οποία η παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα δοκιμάζεται από ανοιχτά, ενεργά πολεμικά μέτωπα και οξύτατες οικονομικές αντιπαραθέσεις, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προσγειώθηκε στο Πεκίνο. Η πολυαναμενόμενη σύνοδος κορυφής με τον Κινέζο ομόλογό του, Σι Τζινπίνγκ, υπερβαίνει κατά πολύ τον χαρακτήρα μιας τυπικής, διμερούς συνάντησης αρχηγών κρατών. Αποτελεί, επί της ουσίας, το απόλυτο διπλωματικό ορόσημο που αναμένεται να επανακαθορίσει τις λεπτές ισορροπίες της παγκόσμιας τάξης και της διεθνούς οικονομίας για τα επόμενα χρόνια.
Για πρώτη φορά μετά τον Νοέμβριο του 2017 ο Ντόναλντ Τραμπ επιστρέφει στο κινεζικό υπερκράτος. Στις διπλωματικές του αποσκευές μεταφέρει μια ατζέντα γεμάτη από τα πλέον ακανθώδη ζητήματα του πλανήτη: από τον επανακαθορισμό του διεθνούς εμπορίου και την αποφυγή ενός καταστροφικού πολέμου δασμών, μέχρι τη διαχείριση της επικίνδυνης πολεμικής σύρραξης με το Ιράν και το διαχρονικό, εκρηκτικό ζήτημα της Ταϊβάν.
H άφιξη, η υποδοχή και το μήνυμα ισχύος του Πεκίνου
Η άφιξη του Αμερικανού προέδρου στο Διεθνές Αεροδρόμιο του Πεκίνου χαρακτηρίστηκε από τον αυστηρό, αλλά άκρως επιβλητικό τελετουργικό σχεδιασμό που συνηθίζει να εφαρμόζει η κινεζική διπλωματία όταν επιδιώκει να εκπέμψει μηνύματα. Τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος συνοδευόταν από τον γιο του Έρικ και τη σύζυγό του, (η οποία διαδραματίζει πλέον κομβικό πολιτικό ρόλο), υποδέχτηκε επισήμως ο αντιπρόεδρος της χώρας, Χαν Ζενγκ. Υπό τους ήχους της στρατιωτικής μπάντας, νεαροί ντυμένοι στα λευκά κυμάτιζαν αμερικανικές και κινεζικές σημαίες, φωνάζοντας θερμά συνθήματα καλωσορίσματος. Η προσεκτικά σκηνοθετημένη αυτή εικόνα επιχειρεί να εκπέμψει ένα μήνυμα κατευνασμού και προθυμίας για ειλικρινή διάλογο από την πλευρά της κινεζικής ηγεσίας.
Το ουσιαστικό σκέλος της επίσκεψης, ωστόσο, εκτυλίσσεται στη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού, στην ιστορική πλατεία Τιενανμέν. Εκεί, ο Σι Τζινπίνγκ υποδέχεται τον ομόλογό του με τις ανώτατες τιμές, σε ένα Πεκίνο που έχει ήδη μετατραπεί σε απόρθητο φρούριο, με δρακόντεια μέτρα ασφαλείας να πλαισιώνουν τις κλειστές συνομιλίες. Το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ συνοδεύεται από τους πλέον «σκληροπυρηνικούς» υπουργούς της κυβέρνησής του, τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και τον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, αποτελεί από μόνο του μια σαφή ένδειξη της επιθετικής διπλωματικής γραμμής που προτίθεται να ακολουθήσει η Ουάσινγκτον.
Tο γεωπολιτικό τρίγωνο: ΗΠΑ, Κίνα και η ανάφλεξη στο Ιράν
Τα θέματα που βρίσκονται στο κεντρικό τραπέζι των διαπραγματεύσεων είναι, κυριολεκτικά, ζητήματα πολέμου και ειρήνης. Το πρώτο και πλέον πιεστικό μέτωπο αφορά την ανοιχτή, πολεμική σύγκρουση των ΗΠΑ με το Ιράν. Η αμερικανική πλευρά γνωρίζει άριστα πως η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο σταθερό αγοραστή ιρανικού πετρελαίου και, κατ’ επέκταση, τον βασικό οικονομικό «αιμοδότη» της Τεχεράνης.
Σύμφωνα με διεθνείς αναλυτές, ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να πιέσει ασφυκτικά τον Σι Τζινπίνγκ να χρησιμοποιήσει την τεράστια πολιτική και οικονομική του επιρροή προκειμένου να χαλιναγωγήσει το Ιράν. Ως μοχλός πίεσης αναμένεται να χρησιμοποιηθεί η έμμεση, αλλά σαφής απειλή για την επιβολή αυστηρότατων δευτερογενών κυρώσεων σε μεγάλες κινεζικές τράπεζες, εάν αυτές συνεχίσουν να διευκολύνουν τις ιρανικές εξαγωγές εις βάρος των αμερικανικών συμφερόντων.
H «κόκκινη γραμμή» της Ταϊβάν και οι στρατηγικές της Ουάσινγκτον
Το δεύτερο τεράστιο κεφάλαιο αφορά την Ταϊβάν. Το Πεκίνο, έχοντας εντείνει κατακόρυφα τη στρατιωτική του πίεση και τις ναυτικές ασκήσεις γύρω από το νησί, αναζητά κατεπειγόντως διαβεβαιώσεις από την αμερικανική διοίκηση ότι δεν θα ενθαρρύνει τις αυτονομιστικές τάσεις της Ταϊπέι.
Από την πλευρά του, ο Αμερικανός πρόεδρος, έχοντας τον Πιτ Χέγκσεθ σε συμβουλευτικό ρόλο, καλείται να κρατήσει μια εξαιρετικά λεπτή ισορροπία. Στόχος του είναι να καταστήσει απόλυτα σαφές στον Σι Τζινπίνγκ ότι η στρατιωτική αποτροπή στον Ινδο-Ειρηνικό Ωκεανό παραμένει αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα για το Πεντάγωνο, αποφεύγοντας ταυτόχρονα μια λεκτική κλιμάκωση που θα μπορούσε να τορπιλίσει το σύνολο των συνομιλιών.
Oι δασμοί, ο Σκοτ Μπέσεντ και το στοίχημα του εμπορίου
Εκεί όπου οι συζητήσεις αναμένεται να είναι εξαντλητικές, αγγίζοντας τον πυρήνα των διμερών σχέσεων, είναι το διεθνές εμπόριο. Λίγα εικοσιτετράωρα πριν από την άφιξη του Τραμπ, ολοκληρώθηκαν στη Νότια Κορέα οι εξαιρετικά κρίσιμες προπαρασκευαστικές συνομιλίες μεταξύ του Αμερικανού υπουργού Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, και του Κινέζου ομολόγου του, Χε Λιφένγκ.
Οι συζητήσεις αυτές, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, προσπάθησαν να λειάνουν το έδαφος, στοχεύοντας στην αποτροπή ενός ολοκληρωτικού και ανεξέλεγκτου πολέμου δασμών. Η απειλή καθολικών δασμών στα κινεζικά προϊόντα αποτελεί το βασικό διαπραγματευτικό χαρτί του Τραμπ, ο οποίος διεκδικεί ένα πιο ισορροπημένο εμπορικό ισοζύγιο για την αμερικανική βιομηχανία και το άνοιγμα της κλειστής κινεζικής αγοράς.
H διπλωματία του Ίλον Μασκ και των αμερικανικών κολοσσών
Το πιο εντυπωσιακό και ίσως το πλέον καινοτόμο στοιχείο αυτής της ιστορικής επίσκεψης, είναι η προσέγγιση του Ντόναλντ Τραμπ μέσω του ακραίου επιχειρηματικού ρεαλισμού. Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν προσγειώθηκε στο Πεκίνο συνοδευόμενος αποκλειστικά από διπλωμάτες και στρατηγούς, αλλά έφερε μαζί του μια πραγματική επιχειρηματική «αρμάδα». Περισσότεροι από 15 διευθύνοντες σύμβουλοι (CEOs) των ισχυρότερων αμερικανικών πολυεθνικών στελεχώνουν την αποστολή, προσδίδοντας στη σύνοδο τον χαρακτήρα ενός κορυφαίου παγκόσμιου οικονομικού forum.
Επικεφαλής αυτής της άτυπης, αλλά πανίσχυρης αντιπροσωπείας είναι ο Ίλον Μασκ (Tesla/SpaceX), ένας επιχειρηματίας με τεράστια προσωπική επιρροή και προνομιακές σχέσεις με την κινεζική ελίτ, λόγω των γιγαντιαίων επενδύσεων της Tesla στη Σαγκάη. Στο πλευρό του βρίσκονται ο Τιμ Κουκ της Apple, ο Λάρι Φινκ της Blackrock, η Τζέιν Φρέιζερ της Citi, ο Ντέιβιντ Σόλομον της Goldman Sachs, η Ντάινα Πάουελ Μακόρμικ της Meta και ο Κριστιάνο Έιμον της Qualcomm, μαζί με κορυφαία στελέχη εταιρειών όπως η Blackstone, η Boeing, η Mastercard και η Visa.
Αυτή η σύνθεση αποδεικνύει την πρόθεση του Τραμπ να λειτουργήσει ως ο απόλυτος dealmaker. Κατά τη διάρκεια της πτήσης του προς την ασιατική χώρα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ έδωσε το ακριβές στίγμα μέσω του Truth Social, χαρακτηρίζοντας τον Σι Τζινπίνγκ «εξαιρετικό ηγέτη» και παροτρύνοντάς τον ανοιχτά «να ανοίξει την Κίνα, ώστε αυτοί οι λαμπροί άνθρωποι να μπορέσουν να κάνουν τα μαγικά τους». Πρόκειται για την κλασική τακτική του «μαστιγίου και καρότου»: από τη μία οι απειλές των Ρούμπιο-Χέγκσεθ και από την άλλη τα δισεκατομμύρια των επενδύσεων που κομίζουν οι Αμερικανοί CEOs.
Tο κυνήγι της μεγάλης συμφωνίας και η Ευρώπη
Η Ευρώπη, και φυσικά η Ελλάδα, παρακολουθούν με κομμένη την ανάσα τις εξελίξεις στο Πεκίνο. Οποιαδήποτε διαταραχή στην αλυσίδα εφοδιασμού ή μια απότομη κλιμάκωση στο μέτωπο του Ιράν, θα έχει άμεσες και καταστροφικές συνέπειες στον ευρωπαϊκό πληθωρισμό και στο κόστος της ενέργειας.
Αναλύοντας κανείς το σύνολο της αμερικανικής στρατηγικής, καθίσταται σαφές ότι ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει να επιστρέψει στην Ουάσινγκτον με μια ιστορική συμφωνία, την οποία θα παρουσιάσει στο εσωτερικό του ακροατήριο ως τον απόλυτο θρίαμβο της προσωπικής του διπλωματίας. Ο Σι Τζινπίνγκ, αντιμέτωπος με τις δικές του σοβαρές προκλήσεις και την εμφανή επιβράδυνση της κινεζικής οικονομίας, δείχνει διατεθειμένος να διαπραγματευτεί σκληρά, διαφυλάσσοντας όμως ως «κόρη οφθαλμού» τις κόκκινες γραμμές του Πεκίνου. Οι επόμενες ώρες των κεκλεισμένων των θυρών συνομιλιών, θα κρίνουν εν πολλοίς τη σταθερότητα και την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας για το υπόλοιπο της τρέχουσας δεκαετίας.
