Η 1η Σύνοδος του Εθνικού Συμβουλίου της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛ.Α.Σ.) σχεδιάστηκε προσεκτικά για να αποτελέσει το εναρκτήριο λάκτισμα της αντεπίθεσης του Αλέξη Τσίπρα. Στο βήμα, ο πρώην πρωθυπουργός επιχείρησε να εμφανιστεί ως ο μοναδικός αξιόπιστος εκφραστής της εναλλακτικής λύσης απέναντι στην κυβέρνηση Μητσοτάκη. Ωστόσο, μια αυστηρή, διερευνητική ανάγνωση της πολιτικής του πλατφόρμας αναδεικνύει σοβαρές αντιφάσεις, επιλεκτική ιστορική μνήμη και οικονομικές ακροβασίες που θυμίζουν επικίνδυνα ρητορικά σχήματα του παρελθόντος.
Η εξαγγελία του τριπτύχου «Ηθική Επανάσταση, Νέος Πατριωτισμός, Νέα Μεταπολίτευση» ακούγεται εύηχη στα αυτιά ενός απογοητευμένου εκλογικού ακροατηρίου, όμως η πολιτική δεν κρίνεται από τα συνθήματα, αλλά από την αξιοπιστία του κομιστή τους και την τεχνοκρατική εφαρμοσιμότητα των προτάσεών του. Και στα δύο αυτά μέτωπα, η ΕΛ.Α.Σ. οφείλει να δώσει πολύ πιο πειστικές απαντήσεις.
Tο «ηθικό πλεονέκτημα» και η επιλεκτική αμνησία
Το κεντρικό δίλημμα που έθεσε ο κ. Τσίπρας ενώπιον του ακροατηρίου του «Με τη διαφθορά ή με την εντιμότητα;» αποτελεί έναν προφανή επικοινωνιακό τακτικισμό. Εκμεταλλευόμενος τη φυσιολογική φθορά, τις αστοχίες και τα σκάνδαλα που βαρύνουν τη σημερινή κυβέρνηση, επιχειρεί να αναστήσει το «ηθικό πλεονέκτημα» της Αριστεράς. Υποστήριξε, μάλιστα, ότι η διαφθορά λειτουργεί ως ένας «αόρατος φόρος» που αφαιρεί εισόδημα από τα μεσαία και χαμηλά στρώματα.
Αν και η διαπίστωση για τις ανισότητες είναι ακριβής, ο πολιτικός παραλογισμός έγκειται στο γεγονός ότι ο Αλέξης Τσίπρας δεν αποτελεί έναν νέο, άφθαρτο πολιτικό παίκτη. Κυβέρνησε τη χώρα για τεσσεράμισι χρόνια, μια περίοδο που στιγματίστηκε από τις δικές της θεσμικές παθογένειες, παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη (υπόθεση Novartis) και αμφιλεγόμενες πρακτικές. Η προσπάθειά του να παρουσιαστεί ως «λευκή σελίδα» και αδέκαστος τιμητής της διαφάνειας, διαγράφοντας μονοκοντυλιά το δικό του κυβερνητικό παρελθόν, υποτιμά τη μνήμη των κεντρώων και μετριοπαθών ψηφοφόρων, τους οποίους υποτίθεται πως στοχεύει να επαναπροσεγγίσει.
H μετωπική με τις τράπεζες: Oικονομικός ρεαλισμός ή ανακύκλωση λαϊκισμού;
Στο πεδίο της οικονομίας, η ομιλία χαρακτηρίστηκε από μια εξαιρετικά επικίνδυνη ισορροπία τρόμου. Από τη μία πλευρά, ο πρώην πρωθυπουργός προσπάθησε να φορέσει τον μανδύα του ρεαλιστή, δηλώνοντας ορθά πως «η Ελλάδα δεν μπορεί να στηρίξει μόνιμα υψηλότερα εισοδήματα αν δεν παράγει περισσότερο πλούτο». Από την άλλη, ωστόσο, κατέφυγε σε ένα λαϊκιστικό κρεσέντο απέναντι στο τραπεζικό σύστημα, το οποίο εγείρει σοβαρά μακροοικονομικά ζητήματα.
Η προειδοποίησή του προς τους τραπεζίτες, ότι εάν δεν αποσβέσουν τον αναβαλλόμενο φόρο (DTC) το 2028 αντί για το 2035, θα έρθουν αντιμέτωποι με εξοντωτική, έκτακτη εισφορά στα κέρδη τους, συνιστά πολιτικό εκβιασμό με τεράστιο συστημικό ρίσκο. Αδιαμφισβήτητα, ο αναβαλλόμενος φόρος αποτελεί μια χρόνια στρέβλωση στους τραπεζικούς ισολογισμούς, και τα υπερκέρδη των τραπεζών από τα υψηλά επιτόκια προκαλούν το κοινό αίσθημα. Όμως, η εργαλειοποίηση αυτού του ζητήματος και η απειλή για αιφνίδιες φορολογικές παρεμβάσεις αναβιώνουν τα φαντάσματα της περιόδου 2014-2015. Τέτοιες δηλώσεις το μόνο που πετυχαίνουν είναι να τρομάζουν τις διεθνείς αγορές, να υπονομεύουν την πολυπόθητη επενδυτική σταθερότητα και να αυξάνουν το κόστος δανεισμού της χώρας.
Tο θολό τοπίο του «εθνικού ταμείου σύγκλισης»
Παράλληλα, η εξαγγελία για τη δημιουργία ενός «Εθνικού Ταμείου Σύγκλισης», το οποίο υποτίθεται ότι θα χρηματοδοτήσει τη μείωση των ανισοτήτων, στερείται στοιχειώδους τεχνοκρατικής τεκμηρίωσης. Από πού θα προκύψουν αυτοί οι πόροι; Εάν βασίζονται αποκλειστικά στην υπερφορολόγηση του μεγάλου κεφαλαίου ή στην ελπίδα μαζικής πάταξης της φοροδιαφυγής (ένα διαχρονικό πολιτικό ευχολόγιο), τότε η πρόταση καταρρέει πριν καν εφαρμοστεί.
Η χώρα έχει πικρή εμπειρία από εξαγγελίες προγραμμάτων (βλ. Πρόγραμμα Θεσσαλονίκης) που υπόσχονταν μαγικές λύσεις χωρίς εγγυημένη χρηματοδότηση. Χωρίς ένα αυστηρά κοστολογημένο σχέδιο, το εν λόγω Ταμείο κινδυνεύει να μείνει στην ιστορία ως άλλο ένα κενό προεκλογικό περιτύλιγμα, σχεδιασμένο αποκλειστικά για την αλίευση ψήφων από τα λαϊκά στρώματα.
Aρχηγικό μοντέλο υπό τον μανδύα της συμμετοχικότητας
Τέλος, σε οργανωτικό επίπεδο, η εικόνα που εξέπεμψε το Εθνικό Συμβούλιο της ΕΛ.Α.Σ. δεν απέφυγε τις σκιές του προσωποκεντρισμού. Παρά τις διακηρύξεις για ένα «ανοιχτό, συμμετοχικό κόμμα», η δομή του νέου φορέα φαντάζει απολύτως ελεγχόμενη από τον ίδιο τον Αλέξη Τσίπρα και τον στενό κύκλο των πιστών συνεργατών του.
Είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν ένας τέτοιος μηχανισμός μπορεί πραγματικά να συνενώσει τον πολυκερματισμένο χώρο της Κεντροαριστεράς, ή αν απλώς θα λειτουργήσει ως ένας ακόμη καταλύτης διχασμού απέναντι στον παραπαίοντα ΣΥΡΙΖΑ και το στάσιμο ΠΑΣΟΚ. Η συμμετοχή προσώπων της νέας γενιάς λειτουργεί περισσότερο ως άλλοθι ανανέωσης, παρά ως ουσιαστική μεταβίβαση εξουσίας.
H πρώτη μεγάλη θεσμική εμφάνιση του Αλέξη Τσίπρα με τα χρώματα της ΕΛ.Α.Σ. κατέδειξε έναν ηγέτη που γνωρίζει πώς να εντοπίζει τις αδυναμίες του αντιπάλου, αλλά αδυνατεί να παρουσιάσει ένα άρτιο, ασφαλές και τεκμηριωμένο σχέδιο διακυβέρνησης. Η καταγγελία της διαφθοράς και οι επιθέσεις στις τράπεζες μπορεί να συσπειρώνουν τον σκληρό πυρήνα της αντισυστημικής ψήφου, ωστόσο δεν αρκούν για να πείσουν την κρίσιμη μάζα της μεσαίας τάξης, η οποία απαιτεί σταθερότητα, διαφάνεια και πραγματικό οικονομικό ορθολογισμό, αρετές που, μέχρι στιγμής, η νέα πολιτική κίνηση δεν έχει καταφέρει να αποδείξει ότι διαθέτει.
