Σε ηλικία 99 ετών έφυγε από τη ζωή η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μία από τις σημαντικότερες μορφές της διεθνούς βυζαντινολογίας και της πανεπιστημιακής ζωής της Ευρώπης. Η απώλειά της κλείνει έναν κύκλο σχεδόν ενός αιώνα ενεργού παρουσίας στα γράμματα, στην έρευνα και στον δημόσιο διάλογο.
Η πρώτη γυναίκα στην κορυφή της Σορβόννης
Η Ελένη Αρβελέρ υπήρξε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης το 1967 και, λίγα χρόνια αργότερα, η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην ιστορία του ιδρύματος (Paris I – Panthéon-Sorbonne), σε μια εκλογή με ισχυρό συμβολισμό για τον ρόλο των γυναικών στην ακαδημαϊκή ηγεσία.
Γεννημένη στην Αθήνα το 1926, σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέχισε μεταπολεμικά τις σπουδές της στη Γαλλία. Η διδακτορική της διατριβή για τη διοίκηση του Βυζαντίου στη Μικρά Ασία αποτέλεσε σταθμό στη διεθνή βιβλιογραφία και καθιέρωσε το όνομά της στον χώρο των βυζαντινών σπουδών.
Πλούσιο έργο και διεθνής αναγνώριση
Το συγγραφικό της έργο περιλαμβάνει μελέτες και δοκίμια για το Βυζάντιο, τη σχέση Ανατολής και Δύσης, την ευρωπαϊκή ταυτότητα και τον ρόλο της Ελλάδας στη διαμόρφωση της πολιτισμικής συνέχειας της Ευρώπης. Ο λόγος της υπήρξε συχνά αιχμηρός και παρεμβατικός, με ξεκάθαρες θέσεις για την εκπαίδευση, την ιστορική μνήμη και τα εθνικά ζητήματα.
Τιμήθηκε με κορυφαίες διακρίσεις, μεταξύ των οποίων ο Μεγαλόσταυρος του Εθνικού Τάγματος της Τιμής της Γαλλίας, ενώ έλαβε επίτιμους διδακτορικούς τίτλους από πανεπιστήμια σε όλο τον κόσμο. Στην Ελλάδα διετέλεσε πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου και υπήρξε Πρέσβειρα Καλής Θέλησης της UNICEF.
Δημόσια παρουσία έως το τέλος
Μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής της διατηρούσε ενεργό δημόσια παρουσία, τοποθετούμενη για ζητήματα ταυτότητας, γλώσσας και γεωπολιτικής. Η φράση της «όταν ξέρεις ελληνικά, ξέρεις την ιστορία του τόπου» συνοψίζει τη βαθιά της πεποίθηση για τη σημασία της γλώσσας και της ιστορικής αυτογνωσίας.
Η πορεία της, από τα αμφιθέατρα της Αθήνας έως την κορυφή της Σορβόννης, αποτυπώνει μια διαδρομή αφοσίωσης στη γνώση και τη διεθνή ακτινοβολία του ελληνικού πολιτισμού. Με τον θάνατό της, η ελληνική και ευρωπαϊκή ακαδημαϊκή κοινότητα αποχαιρετούν μια μορφή που σφράγισε την ιστοριογραφία του 20ού και 21ου αιώνα.
