Η Μέριλιν Μονρόε, το απόλυτο σύμβολο του σεξ του 20ού αιώνα, κάθεται ξυπόλητη σε μια παιδική χαρά στο Λονγκ Άιλαντ, απορροφημένη από τις τελευταίες σελίδες του «Οδυσσέα» του Τζέιμς Τζόις. Χωρίς το βαρύ μακιγιάζ του στούντιο, χωρίς στημένα φώτα, λουσμένη στο καλοκαιρινό φως του 1955.
Η Μέριλιν Μονρόε διαβάζει τον «Οδυσσέα» σε ένα πάρκο του Λονγκ Άιλαντ. Κληρονομιά Eve Arnold/Ευγενική παραχώρηση της Εθνικής Πινακοθήκης Πορτρέτων (National Portrait Gallery)
Αυτή η εμβληματική φωτογραφία της Eve Arnold αποτελεί το κεντρικό έκθεμα της νέας αναδρομικής έκθεσης της National Portrait Gallery στο Λονδίνο. Η έκθεση, που ανοίγει τις πύλες της με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννηση της Νόρμα Τζιν (αν ζούσε σήμερα), εξερευνά πώς η ίδια η Μονρόε είχε τον έλεγχο της δημόσιας εικόνας της μέσα από το «γυναικείο βλέμμα» (female gaze).
Το Βιβλίο δεν Ήταν «Σκηνικό Αντικείμενο»
Για δεκαετίες, οι επικριτές αμφισβητούσαν την αυθεντικότητα της φωτογραφίας, θεωρώντας ότι το δύσκολο και πυκνό βιβλίο του Τζόις χρησιμοποιήθηκε απλώς ως prop (σκηνικό αντικείμενο). Ωστόσο, ο Michael Arnold, εγγονός της φωτογράφου, καταρρίπτει τον μύθο:
«Η Eve απλώς έστηνε τις κάμερές της όταν είδε τη Μέριλιν να βγάζει το βιβλίο και να διαβάζει περιμένοντας να ετοιμαστεί το σετ. Σκέφτηκε αμέσως ότι ήταν η τέλεια ευκαιρία για να ανατρέψει το στερεότυπο της “χαζής ξανθιάς” και να αναδείξει την πνευματική ζωή της Μονρόε».
Η Μέριλιν ήταν μανιώδης αναγνώστρια, με μια προσωπική βιβλιοθήκη που αριθμούσε πάνω από 400 τόμους ποίησης, φιλοσοφίας και κλασικής λογοτεχνίας. Μάλιστα, όπως σημειώνει η φεμινίστρια ιστορικός τέχνης Griselda Pollock, το γεγονός ότι διάβαζε τις τελευταίες σελίδες —τον περίφημο εσωτερικό μονόλογο της Μόλι Μπλουμ που εξερευνά τη γυναικεία σεξουαλικότητα χωρίς σημεία στίξης— δείχνει μια βαθιά, συνειδητή ταύτιση της Μονρόε με μια γυναίκα που διεκδικεί τον εσωτερικό της κόσμο.
Ο Έλεγχος της Εικόνας της και η «Μητρική» Φιγούρα
Ενώ στο Χόλιγουντ οι σκηνοθέτες και τα στούντιο καθόριζαν την κίνησή της στο πανί, η Μέριλιν ένιωθε ότι είχε τον απόλυτο έλεγχο μέσω της στατικής φωτογραφίας. Όπως εξηγεί η βοηθός επιμελήτρια της έκθεσης, Georgia Atienza, η Μονρόε είχε δικαίωμα βέτο και συχνά έξυνε με μια φουρκέτα τα αρνητικά των φωτογραφιών που δεν ήθελε να δημοσιευτούν.
Στο πρόσωπο της Eve Arnold, η Μέριλιν βρήκε μια σύμμαχο για να μεταβεί από το στάτους του sex symbol σε αυτό της σοβαρής καλλιτέχνιδας (η φωτογράφιση έγινε λίγους μήνες αφότου η Μονρόε εγκατέλειψε το Χόλιγουντ για να ιδρύσει τη δική της εταιρεία παραγωγής). Οι δύο γυναίκες συνδέθηκαν στενά, με τη Μέριλιν να βλέπει στην Arnold μια μητρική φιγούρα, έναν άνθρωπο που την έκανε να νιώθει ασφάλεια, ειδικά σε δύσκολες περιόδους όπως τα γυρίσματα της ταινίας The Misfits (1960), όταν ο γάμος της με τον Άρθουρ Μίλερ κατέρρεε.
Η φωτογράφος Eve Arnold και η Μέριλιν Μονρόε κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας «Οι Αταίριαστοι» (The Misfits), 1960. Κληρονομιά Eve Arnold
Η Προστασία μετά τον Θάνατο
Η Eve Arnold, η πρώτη γυναίκα φωτογράφος που έγινε μέλος του θρυλικού πρακτορείου Magnum, είχε μια ριζοσπαστική προσέγγιση για την εποχή, φωτογραφίζοντας μακριά από τα στούντιο για να αποτυπώσει την ανθρώπινη κατάσταση.
Μετά τον πρόωρο θάνατο της Μέριλιν το 1962, η Arnold επέβαλε εμπάργκο στη συντριπτική πλειονότητα των φωτογραφιών της, αρνούμενη να αφήσει τα μέσα ενημέρωσης να εκμεταλλευτούν τη μνήμη της σταρ. Χρειάστηκε να περάσουν 25 χρόνια, μέχρι το 1987, για να κυκλοφορήσει το βιβλίο της “Marilyn Monroe: An Appreciation”, φέρνοντας στο φως τη Μέριλιν που διάβαζε Τζόις στην παιδική χαρά.
