Το Υπουργείο Πολιτισμού κήρυξε ως μνημείο το σύνολο της συλλογής φωτογραφιών Τ. de Craene / H. Heuer, στην οποία περιλαμβάνονται και οι 12 εικόνες από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την 1η Μαΐου 1944.
Η απόφαση ελήφθη μετά από γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων, με αιτιολογία την ιδιαίτερη ιστορική αξία του υλικού ως τεκμηρίου της περιόδου της Κατοχής και της λειτουργίας των προπαγανδιστικών μηχανισμών των ναζιστικών στρατευμάτων στην Ελλάδα.
Η κήρυξη αυτή ανοίγει θεσμικά τον δρόμο ώστε το ελληνικό κράτος να διεκδικήσει και να αποκτήσει τα ιστορικά ντοκουμέντα.
Η εκτέλεση των 200 πολιτικών κρατουμένων από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής πραγματοποιήθηκε ως αντίποινα για ενέργεια της Αντίστασης. Οι κρατούμενοι μεταφέρθηκαν από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής και εκτελέστηκαν ομαδικά. Το γεγονός αποτελεί ένα από τα πλέον εμβληματικά σύμβολα της ναζιστικής θηριωδίας στην Ελλάδα.
Οι φωτογραφίες που εμφανίστηκαν πρόσφατα φέρονται να αποτυπώνουν στιγμές λίγο πριν από την εκτέλεση, προσδίδοντας πρόσωπο και συγκεκριμένη εικόνα σε ένα ιστορικό γεγονός που μέχρι σήμερα ήταν κυρίως τεκμηριωμένο μέσα από μαρτυρίες και αρχειακό υλικό.
Η προέλευση της συλλογής και ο ρόλος του Χέρμαν Χόιερ
Η συλλογή αποδίδεται στον Hermann Heuer, υπολοχαγό της Βέρμαχτ, ο οποίος το 1943–1944 υπηρετούσε στο στρατόπεδο της Μαλακάσας. Σύμφωνα με τα στοιχεία, είχε λάβει εντολή να παρακολουθήσει –ενδεχομένως και να συνδράμει– στη διαδικασία της εκτέλεσης.
Οι φωτογραφίες, που καλύπτουν και άλλες περιοχές της κατεχόμενης Ευρώπης, κατέληξαν στον Βέλγο συλλέκτη Tim de Craene, ο οποίος τις προσέφερε προς πώληση μέσω της εταιρείας του Crain’s Militaria στην πλατφόρμα eBay. Μετά τον θόρυβο που προκλήθηκε, οι 12 φωτογραφίες της Καισαριανής αποσύρθηκαν από τη δημοπρασία, ενώ η υπόλοιπη συλλογή παραμένει διαθέσιμη.
Δήλωση Λίνας Μενδώνη: «Ανεκτίμητα τεκμήρια της σύγχρονης ιστορίας»
Η Λίνα Μενδώνη χαρακτήρισε τις φωτογραφίες «εξόχως σημαντικά τεκμήρια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας», τονίζοντας ότι δίνουν «πρόσωπο» στις ιστορικές μαρτυρίες για το ήθος και τον πατριωτισμό των εκτελεσθέντων.
Επισήμανε επίσης ότι το υλικό επιτρέπει την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο ναζιστικός μηχανισμός προπαγάνδας, υπό τον Joseph Goebbels, αξιοποιούσε τη φωτογραφία και τον κινηματογράφο ως εργαλεία επιρροής και κατασκευής αφηγημάτων «επιτυχίας».
Η αρμόδια Διεύθυνση Νεώτερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς έχει ήδη επικοινωνήσει με τον συλλέκτη, ενώ εμπειρογνώμονες μεταβαίνουν στο Βέλγιο για επιτόπια εξέταση της συλλογής και συζητήσεις για την απόκτησή της.
Θεσμικό έρεισμα και επόμενα βήματα
Με την κήρυξη της συλλογής ως μνημείου, το Υπουργείο Πολιτισμού αποκτά πλέον σαφές νομικό έρεισμα για να διεκδικήσει την απόκτησή της εκ μέρους του ελληνικού κράτους. Η διαδικασία αυτή αναμένεται να εξελιχθεί σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές και βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας περί πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η υπόθεση έχει ευρύτερη ιστορική και ηθική διάσταση, καθώς αφορά τη διαχείριση και την προστασία τεκμηρίων που συνδέονται με εγκλήματα πολέμου και με κορυφαίες στιγμές της ελληνικής Αντίστασης.
