Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) στέλνει μήνυμα-καμπανάκι προς τα νοικοκυριά, τονίζοντας «Φυλάξτε μετρητά στο σπίτι σας για ώρα ανάγκης». Σε πρόσφατη έκθεσή της υπογραμμίζεται ότι τα χαρτονομίσματα αποτελούν «κρίσιμο στοιχείο εθνικής ετοιμότητας» απέναντι σε απρόβλεπτες καταστάσεις, όπως φυσικές καταστροφές, διακοπές ηλεκτροδότησης ή κυβερνοεπιθέσεις.
Η προτροπή της ΕΚΤ και τα παραδείγματα άλλων χωρών
Η ΕΚΤ εξηγεί ότι, σε περίπτωση κατάρρευσης ψηφιακών συστημάτων πληρωμών, τα μετρητά είναι ο μόνος αξιόπιστος τρόπος συναλλαγής. Χώρες όπως η Ολλανδία, η Φινλανδία και η Αυστρία έχουν ήδη υιοθετήσει οδηγίες προς τους πολίτες, προτείνοντας να διατηρούν 70-100 ευρώ ανά άτομο σε μετρητά για τρεις ημέρες. Αντίστοιχα, Σουηδία και Νορβηγία έχουν αναπτύξει εθνικά προγράμματα ετοιμότητας.
Η προτροπή της ΕΚΤ έρχεται σε συνέχεια οδηγιών που έχουν δοθεί σε ευρωπαϊκούς λαούς να διατηρούν τρόφιμα, νερό και φάρμακα για τουλάχιστον 72 ώρες, ώστε να είναι έτοιμοι σε περίπτωση κρίσης. Οι πρόσφατες φυσικές καταστροφές, αλλά και γεγονότα όπως η πανδημία Covid-19 και ο πόλεμος στην Ουκρανία, ανέδειξαν τα τρωτά σημεία των κοινωνιών και την ανάγκη για καλύτερη προετοιμασία.
Τα μετρητά ως «ασπίδα» σε κρίσεις
Στην έκθεση της ΕΚΤ, οι συντάκτες Φρανσέσκα Φαέγια και Αλεχάντρο Θαμόρα-Πέρεθ τονίζουν ότι το φυσικό χρήμα «όχι μόνο καλύπτει ατομικές ανάγκες, αλλά συμβάλλει στη συνολική ανθεκτικότητα του συστήματος». Σημειώνουν ότι τα μετρητά είναι απαραίτητα όταν η σταθερότητα απειλείται, ανεξάρτητα από το είδος ή το μέγεθος του σοκ.
Παραδείγματα από την πρόσφατη ιστορία επιβεβαιώνουν αυτό το σκεπτικό:
-
Πανδημία Covid-19: Οι αναλήψεις μετρητών αυξήθηκαν κατά 140 δισ. ευρώ σε δύο χρόνια, παρά την εκτίναξη των ανέπαφων συναλλαγών.
-
Διακοπή ρεύματος στην Ιβηρική: POS, ηλεκτρονικές τράπεζες και ΑΤΜ τέθηκαν εκτός λειτουργίας, με αποτέλεσμα τα μετρητά να είναι το μόνο διαθέσιμο μέσο πληρωμής.
-
Φυσικές καταστροφές: Πλημμύρες και πυρκαγιές αποκάλυψαν τα όρια της ψηφιακής υποδομής και την ανάγκη εναλλακτικών τρόπων συναλλαγής.
Οι ανησυχίες για την πρόσβαση σε μετρητά
Η τάση πολλών τραπεζών να μειώνουν τα υποκαταστήματα και τα ΑΤΜ έχει εντείνει τον προβληματισμό για περιορισμένη πρόσβαση σε χαρτονομίσματα. Παράλληλα, οι πιέσεις για την κυκλοφορία ψηφιακού ευρώ ενισχύουν τις ανησυχίες ότι τα μετρητά ενδέχεται να περιοριστούν.
Σε χώρες όπως η Αυστρία, όπου σε αγροτικές περιοχές τα δίκτυα ΑΤΜ έχουν περιοριστεί, η κεντρική τράπεζα σχεδιάζει να εγκαταστήσει δικά της μηχανήματα για να διασφαλίσει την πρόσβαση των πολιτών. Στη Φινλανδία, οι αρχές εξετάζουν «ανθεκτικά ΑΤΜ» που θα λειτουργούν ακόμη και σε περίπτωση ψηφιακών βλαβών.
Η ΕΚΤ τονίζει ότι τα μετρητά είναι «η ρεζέρβα του συστήματος πληρωμών»: δεν χρησιμοποιούνται καθημερινά από όλους, αλλά είναι απολύτως απαραίτητα όταν προκύψει κρίση. Όπως τα αντιπλημμυρικά συστήματα της Ολλανδίας, έτσι και το φυσικό χρήμα πρέπει να είναι έτοιμο να προστατεύσει την κοινωνία σε σπάνιες αλλά ακραίες καταστάσεις.
Η προειδοποίηση αυτή αποτελεί υπενθύμιση ότι, όσο κι αν η Ευρώπη κινείται προς την ψηφιοποίηση των πληρωμών, τα χαρτονομίσματα παραμένουν ένα πολύτιμο «δίχτυ ασφαλείας» που μπορεί να αποδειχθεί σωτήριο.
