Σημαντική πρόοδο στη μείωση του λεγόμενου «κενού ΦΠΑ» καταγράφει η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, ωστόσο τα φορολογικά έσοδα εξακολουθούν να υπολείπονται του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Αυτό επισημαίνει το ΙΟΒΕ, τονίζοντας ότι οι εκπτώσεις, οι απαλλαγές και οι εξαιρέσεις πολιτικής συνεχίζουν να περιορίζουν τις πραγματικές εισπράξεις από τον φόρο.
Σύμφωνα με την τριμηνιαία έκθεση του ΙΟΒΕ για την ελληνική οικονομία, το «κενό» ΦΠΑ μειώθηκε από 29% το 2017 σε κάτω από 9% το 2025, ωστόσο η χώρα εξακολουθεί να υστερεί σε σχέση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς την αποτελεσματικότητα είσπραξης.
Μεγάλη πρόοδος στη συμμόρφωση – Πρώτη σε μείωση στην ΕΕ
Στο σκέλος της φορολογικής συμμόρφωσης, η εικόνα είναι σαφώς βελτιωμένη. Το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι την περίοδο 2019–2023 το κενό ΦΠΑ μειώθηκε κατά 12,6 ποσοστιαίες μονάδες, που αποτελεί τη μεγαλύτερη μείωση μεταξύ όλων των κρατών-μελών της ΕΕ.
Η εξέλιξη αυτή:
-
περιορίζει τον άδικο επιμερισμό του φορολογικού βάρους
-
μειώνει τον αθέμιτο ανταγωνισμό μεταξύ επιχειρήσεων
-
ενισχύει τη διαφάνεια στις συναλλαγές
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η επέκταση των ηλεκτρονικών πληρωμών και του ηλεκτρονικού εμπορίου, με τις διαδικτυακές πωλήσεις να αυξάνονται από 3,8% το 2018 σε 6,9% το 2022 επί του συνόλου των πωλήσεων των επιχειρήσεων. Η μείωση των συναλλαγών με μετρητά διευκόλυνε τον έλεγχο και βελτίωσε τη συμμόρφωση στην απόδοση ΦΠΑ.
Χαμηλή κατάταξη στην αποτελεσματικότητα είσπραξης
Παρά τη βελτίωση στη συμμόρφωση, η Ελλάδα εξακολουθεί να κατατάσσεται χαμηλά στον δείκτη αποτελεσματικότητας είσπραξης εσόδων ΦΠΑ, ο οποίος λαμβάνει υπόψη τόσο το «κενό συμμόρφωσης» όσο και το «κενό πολιτικής».
Συγκεκριμένα:
-
για το 2024, η Ελλάδα κατατάσσεται τρίτη από το τέλος στην ΕΕ
-
βασικός λόγος είναι ο μεγάλος αριθμός φορολογικών εξαιρέσεων και μειωμένων συντελεστών
-
τα πραγματικά έσοδα απέχουν σημαντικά από τα δυνητικά
Το ΙΟΒΕ τονίζει ότι, παρά τη μείωση του κενού συμμόρφωσης, η συνολική εικόνα δείχνει ανάγκη για περαιτέρω σύγκλιση με την υπόλοιπη Ευρώπη.
Πού χάνονται τα έσοδα από ΦΠΑ
Σύμφωνα με την ανάλυση του ΙΟΒΕ, βασική πηγή απωλειών εσόδων είναι οι αποφάσεις πολιτικής που:
-
περιορίζουν τη φορολογική βάση
-
μειώνουν το οφειλόμενο ποσό ΦΠΑ για συγκεκριμένα αγαθά ή περιοχές
Οι απαλλαγές και οι μειωμένοι συντελεστές:
-
στοχεύουν συχνά στην κοινωνική προστασία ευάλωτων ομάδων (π.χ. ακριτικές περιοχές)
-
λειτουργούν ως κίνητρο κατανάλωσης για συγκεκριμένα αγαθά (π.χ. βιβλία)
-
έχουν, όμως, υψηλό δημοσιονομικό κόστος
Το λεγόμενο «κενό πολιτικής» ΦΠΑ παραμένει μικρότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αλλά έχει αυξηθεί ελαφρά την τελευταία πενταετία.
Φοροαπαλλαγές: αυξανόμενο βάρος για τα έσοδα
Καθοριστικό ρόλο στην αύξηση του κενού πολιτικής έπαιξε και η ενεργειακή κρίση, που οδήγησε σε μέτρα στήριξης με φορολογικές ελαφρύνσεις. Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό:
• οι φοροαπαλλαγές αντιστοιχούσαν στο 19,3% των συνολικών φορολογικών εσόδων το 2019
• το ποσοστό αυτό αυξήθηκε στο 34,2% το 2024
Το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι ο μεγάλος και διαρκώς αυξανόμενος όγκος φοροαπαλλαγών:
-
μειώνει τα έσοδα από ΦΠΑ
-
καθιστά το φορολογικό σύστημα πιο πολύπλοκο
-
περιορίζει τη διαφάνεια
Οι προτάσεις του ΙΟΒΕ για το επόμενο βήμα
Παρά τη σαφή πρόοδο, το ΙΟΒΕ θεωρεί ότι υπάρχει ακόμη σημαντικό περιθώριο βελτίωσης, προτείνοντας:
• περαιτέρω ενίσχυση των ηλεκτρονικών πληρωμών σε στοχευμένες συναλλαγές
• αξιοποίηση νέων τεχνολογιών από τη φορολογική διοίκηση
• πολιτικές που θα περιορίσουν επιπλέον το κενό συμμόρφωσης
• επανεξέταση της έκτασης και της αποτελεσματικότητας των φοροαπαλλαγών
Η Ελλάδα έχει κάνει άλματα στη μείωση της φοροδιαφυγής ΦΠΑ, όμως η πολιτική των εξαιρέσεων και απαλλαγών εξακολουθεί να «τρυπά» τα δημόσια έσοδα. Το στοίχημα των επόμενων ετών δεν είναι μόνο η καταπολέμηση της παραβατικότητας, αλλά και η απλούστευση και ο εξορθολογισμός του ίδιου του συστήματος.
