Η πρόσφατη απόφαση του Άρειος Πάγος για τα δάνεια του νόμου Κατσέλη ανοίγει έναν νέο κύκλο αβεβαιότητας για τράπεζες, δανειολήπτες και επενδυτές. Το ανώτατο δικαστήριο έκρινε ότι ο τόκος στις ρυθμίσεις υπολογίζεται επί της μηνιαίας καταβολής και όχι επί του συνολικού ανεξόφλητου κεφαλαίου, μεταβάλλοντας βασική χρηματοοικονομική παραδοχή.
Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και η Τράπεζα της Ελλάδος επεξεργάζονται ήδη το πλαίσιο αντιμετώπισης των συνεπειών, αναμένοντας την καθαρογραφή και την πλήρη αιτιολόγηση της απόφασης. Στο τραπέζι βρίσκονται τόσο οι επιπτώσεις στις τιτλοποιήσεις όσο και η σταθερότητα του προγράμματος «Ηρακλής».
Οι άμεσες πιέσεις σε τράπεζες και τιτλοποιήσεις
Οι οίκοι αξιολόγησης εκτιμούν ότι, παρότι οι ελληνικές τράπεζες διαθέτουν ισχυρά κεφαλαιακά «μαξιλάρια» και ενισχυμένη κερδοφορία, η απόφαση δημιουργεί νέες πιστωτικές προκλήσεις.
Ο Αντρέα Κοστάνζο της Morningstar DBRS σημειώνει ότι «σε αυτό το στάδιο, ο αντίκτυπος παραμένει απροσδιόριστος. Το μέγεθος των πιστωτικών ζημιών θα εξαρτηθεί από την τελική μορφή της απόφασης… Εάν η απόφαση εφαρμοστεί αναδρομικά θα μπορούσε να αυξήσει σημαντικά τις ανάγκες σε προβλέψεις».
Αντίστοιχες επιφυλάξεις διατυπώνουν η Moody’s και η Fitch Ratings, επισημαίνοντας ότι η αναθεώρηση των παραδοχών εκτοκισμού μπορεί να αποδυναμώσει τις αναμενόμενες ανακτήσεις στις τιτλοποιήσεις του «Ηρακλή» και να αυξήσει τον κίνδυνο ενεργοποίησης κρατικών εγγυήσεων.
Πέντε βασικές επιπτώσεις που ήδη καταγράφονται
-
Μείωση νέας στεγαστικής πίστης
Η απόφαση αυξάνει τον κίνδυνο οι μελλοντικοί δανειολήπτες να αναζητήσουν προστατευτική μεταχείριση παρόμοια με τους δικαιούχους του νόμου Κατσέλη, ιδίως σε περιόδους οικονομικής πίεσης .Οι τράπεζες αναμένεται να υιοθετήσουν πιο αυστηρά κριτήρια χορηγήσεων. Η έμφαση θα δοθεί σε δανειολήπτες με σταθερά εισοδήματα και υψηλότερη πιστοληπτική ικανότητα. Αυτό μπορεί να περιορίσει τη ροή νέων στεγαστικών δανείων, ιδίως προς πιο ευάλωτα νοικοκυριά, επηρεάζοντας τη ζήτηση κατοικίας.
Παράλληλα, τραπεζικοί κύκλοι δεν αποκλείουν αύξηση επιτοκίων, ώστε να απορροφηθεί μέρος του κόστους.
-
Φόβοι για αύξηση πλειστηριασμών
Εφόσον δημιουργηθεί χρηματοδοτικό κενό στις τιτλοποιήσεις, ενδέχεται να εντατικοποιηθούν πλειστηριασμοί και ρευστοποιήσεις, με κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις. -
Επενδυτική αβεβαιότητα
Η εκ των υστέρων μεταβολή βασικών χρηματοοικονομικών παραμέτρων πλήττει την ασφάλεια δικαίου. Οι επενδυτές ενδέχεται να θεωρήσουν ότι οι κανόνες μεταβάλλονται απρόβλεπτα, αυξάνοντας το ρίσκο σε τιτλοποιήσεις και χαρτοφυλάκια μη εξυπηρετούμενων δανείων. -
Πλήγμα στην κουλτούρα πληρωμών
Οι οίκοι προειδοποιούν ότι η απόφαση μπορεί να καλλιεργήσει προσδοκίες ευνοϊκής μεταχείρισης και σε άλλες κατηγορίες οφειλετών. Ο Πάου Λαμπρό της Fitch επισημαίνει ότι ενδέχεται να υπάρξουν «δυσμενείς επιπτώσεις στη συμπεριφορά ορισμένων δανειοληπτών». Η απόφαση ουσιαστικά καθιστά πολλά δάνεια του νόμου Κατσέλη άτοκα, γεγονός που θα μπορούσε να υπονομεύσει τη βελτίωση της κουλτούρας πληρωμών στην Ελλάδα. «Είναι πολύ πιθανό να υπάρξουν δυσμενείς επιπτώσεις στη συμπεριφορά ορισμένων δανειοληπτών, εγείροντας ανησυχίες σχετικά με την πειθαρχία πληρωμών» -
Διεθνής ιδιαιτερότητα στον εκτοκισμό
Η επιλογή εκτοκισμού επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του ανεξόφλητου κεφαλαίου αποκλίνει από τη συνήθη διεθνή τραπεζική πρακτική, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για νομικές και λογιστικές επιπτώσεις.
Το κρίσιμο ερώτημα: Θα έχει αναδρομική ισχύ;
Το εύρος των συνεπειών θα εξαρτηθεί από τρεις παραμέτρους:
• Αν η απόφαση εφαρμοστεί μόνο για το μέλλον ή και αναδρομικά.
• Ποιες κατηγορίες δανείων επηρεάζονται.
• Αν καλύπτει ήδη εκτελούμενες ρυθμίσεις ή μόνο εκκρεμείς υποθέσεις.
Η οριοθέτηση αυτή θα καθορίσει το πραγματικό μέγεθος του οικονομικού αντίκτυπου και τις παρεμβάσεις που θα επιλέξει το υπουργείο.
Τα μεγέθη του νόμου Κατσέλη
Ο νόμος 3869/2010 («νόμος Κατσέλη») θεσπίστηκε το 2010 για την προστασία της πρώτης κατοικίας και τερματίστηκε τον Φεβρουάριο 2019.
Έως το τέλος του 2024:
• Περίπου 195.000 δανειολήπτες έχουν ενταχθεί.
• Τα δάνεια ανέρχονται σε 6,1 δισ. ευρώ.
• Από αυτά, 5,4 δισ. ευρώ (περίπου 140.000 δανειολήπτες) βρίσκονται σε τιτλοποιήσεις του «Ηρακλή».
Παρά τα κεφαλαιακά αποθέματα των τραπεζών, η απόφαση επαναφέρει στο προσκήνιο ερωτήματα για τη σταθερότητα του θεσμικού πλαισίου, την πορεία της στεγαστικής πίστης και την εμπιστοσύνη των επενδυτών.
Το επόμενο διάστημα, με την πλήρη αποσαφήνιση της απόφασης, θα κριθεί αν πρόκειται για μια διαχειρίσιμη προσαρμογή ή για μια εξέλιξη που αλλάζει ουσιαστικά τους όρους του παιχνιδιού στην ελληνική στεγαστική αγορά.
