Σήμερα, οι επιχειρήσεις πληρώνουν προκαταβολή φόρου που φτάνει έως και το 80% του φόρου εισοδήματος που προκύπτει από τα κέρδη της προηγούμενης χρονιάς. Το ποσό αυτό καταβάλλεται ταυτόχρονα με τον κύριο φόρο, δημιουργώντας άμεση ταμειακή επιβάρυνση.
Πώς λειτουργεί σήμερα και γιατί προκαλεί πίεση
Η προκαταβολή φόρου δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα. Ωστόσο, στην Ελλάδα εφαρμόζεται με τρόπο που διαφέρει σημαντικά από τις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο υπολογισμός βασίζεται αποκλειστικά στα οικονομικά αποτελέσματα της προηγούμενης χρήσης, χωρίς να λαμβάνει υπόψη την τρέχουσα εικόνα της επιχείρησης. Έτσι, μια εταιρεία που είχε υψηλά κέρδη σε μια καλή χρονιά καλείται να προπληρώσει φόρο για την επόμενη, ακόμη κι αν αυτή εξελιχθεί σε ζημιογόνα ή εμφανίσει σημαντική πτώση τζίρου.
Στην πράξη:
• Η προκαταβολή λειτουργεί ως βαριά προπληρωμή φόρου
• Περιορίζει τη ρευστότητα και τον επιχειρηματικό προγραμματισμό
• Επηρεάζει αρνητικά την επενδυτική δραστηριότητα
• Αυξάνει έμμεσα το πραγματικό φορολογικό βάρος, αφού ο ονομαστικός συντελεστής 22% μπορεί ουσιαστικά να αποτυπώνεται σε υψηλότερο επίπεδο
Η πίεση γίνεται εντονότερη σε περιόδους μεταβλητότητας, όταν τα κέρδη δεν έχουν σταθερή πορεία.
Τι αλλάζει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες
Σε χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία, οι προκαταβολές καταβάλλονται σε δόσεις και προσαρμόζονται όταν μεταβάλλονται τα οικονομικά δεδομένα της επιχείρησης.
Αντίστοιχα, στην Ισπανία και την Ιταλία ισχύει μεγαλύτερη ευελιξία τόσο στον τρόπο υπολογισμού όσο και στον χρόνο πληρωμής.
Στην Ελλάδα, αντίθετα, η προκαταβολή λειτουργεί ουσιαστικά ως άμεση και βαριά προπληρωμή, ενισχύοντας την αβεβαιότητα και περιορίζοντας τη δυνατότητα προσαρμογής όταν οι συνθήκες αλλάζουν.
Το σχέδιο για το 2026 και το δημοσιονομικό αποτύπωμα
Στο υπουργείο εξετάζουν μείωση του ποσοστού της προκαταβολής – τουλάχιστον για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις – από το 2026. Σήμερα, η προκαταβολή αποφέρει περίπου 3,6 δισ. ευρώ ετησίως στον κρατικό προϋπολογισμό.
Ωστόσο, μια μείωσή της δεν θα δημιουργούσε μόνιμο δημοσιονομικό κενό, καθώς πρόκειται για έσοδα που συμψηφίζονται τα επόμενα έτη. Το όποιο κενό θα αφορά μεταβατικά ένα έτος.
Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι μια τέτοια παρέμβαση μπορεί να προσφέρει άμεση «ανάσα» ρευστότητας, χωρίς διαρκή επιβάρυνση των δημόσιων οικονομικών.
Το οικονομικό επιτελείο, πάντως, δεν περιορίζεται μόνο σε μείωση ποσοστού. Εξετάζει:
• Αλλαγή του τρόπου υπολογισμού, με σύνδεση στα τρέχοντα οικονομικά δεδομένα
• Δυνατότητα αναπροσαρμογής σε περίπτωση μείωσης κερδών
• Καταβολή σε περισσότερες δόσεις
• Ειδικό, πιο ευέλικτο πλαίσιο για νέες και μικρές επιχειρήσεις
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο όπου η ρευστότητα αποτελεί κρίσιμο παράγοντα επιβίωσης και ανάπτυξης. Παράλληλα, το ισχύον καθεστώς επηρεάζει και την ελκυστικότητα της χώρας για ξένες επενδύσεις, καθώς το πραγματικό φορολογικό βάρος συχνά εμφανίζεται υψηλότερο από τον ονομαστικό συντελεστή.
Το 2026 μπορεί να σηματοδοτήσει μια ουσιαστική αλλαγή φιλοσοφίας: από την άκαμπτη προπληρωμή σε ένα πιο ευέλικτο και προσαρμοσμένο σύστημα. Το αν και πόσο βαθιά θα προχωρήσει η μεταρρύθμιση θα κριθεί από τις τελικές δημοσιονομικές ισορροπίες αλλά και από το πόσο γρήγορα θέλει η κυβέρνηση να δώσει πραγματική ανάσα στην επιχειρηματικότητα.
