Σε μια εποχή όπου οι θαλάσσιες οδοί μετατρέπονται σε γεωπολιτικές σκακιέρες και η παγκόσμια ναυτιλία καλείται να πλοηγηθεί στα αχαρτογράφητα νερά της κρίσης στο Ιράν, η αναζήτηση καθαρών απαντήσεων απαιτεί κάτι περισσότερο από απλή εμπειρία· απαιτεί στρατηγικό βάθος.
Σήμερα, έχουμε την τιμή να φιλοξενούμε έναν άνθρωπο που ενσαρκώνει τη σύγχρονη μετεξέλιξη του Έλληνα εφοπλιστή: τον Δρ. Πάνο Φασουλή, Owner – CEO της ναυτιλιακής εταιρείας Grid Shipping & Capital Ltd.
Με μια σπάνια πορεία που γεφυρώνει την ακαδημαϊκή αριστεία —ως κάτοχος διδακτορικού τίτλου και επισκέπτη ομιλητή στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς— με τη δυναμική πλοιοκτησία και διαχείριση στόλου dry cargo and wet, ο Δρ. Πάνος Φασουλής έχει καθιερωθεί ως ένας από τους πιο οξυδερκείς εφοπλιστές του κλάδου.
Η Grid Shipping, αποτελούμενη από την Grid Shipping & Capital Ltd και Grid Shipping Management Ltd, υπό την ηγεσία του, παρέα με τον εφοπλιστή συνέταιρό του κ. Σπύρο Τόγια δεν αποτελεί απλώς μια ναυτιλιακή δύναμη, αλλά ένα πρότυπο πλοιοκτήτη, που συνδυάζει την παραδοσιακή ναυτική τέχνη της δεύτερης γενιάς με τη χρηματοοικονομική ακρίβεια.
Στη συζήτηση που ακολουθεί, ο Δρ. Πάνος Φασουλής αποδημεί τις επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν, αναλύει το μέλλον του Dry Bulk εν μέσω παγκόσμιας αστάθειας και μας εξηγεί γιατί η ελληνική ναυτιλία παραμένει ο αδιαμφισβήτητος πρωταγωνιστής, ακόμη και όταν οι ορίζοντες σκοτεινιάζουν.
Δρ. Φασουλή, η Grid Shipping λειτουργεί με μια δομή “πλοιοκτησίας και Ship management “. Σε μια περίοδο γεωπολιτικής ανάφλεξης στο Ιράν, η στρατηγική σας είναι το “Wait and See” ή θεωρείτε ότι η τρέχουσα αστάθεια δημιουργεί ευκαιρίες για αγορά πλοίων σε χαμηλότερες τιμές από φοβισμένους επενδυτές;
Καταρχάς να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας στα γραφεία μας και για την ευκαιρία μου μου δίνετε να αναπτύξω τις απόψεις μου για αυτό που αγάπησα από μικρό παιδί σε μία διαδρομή που ξεκινά μέσα απ’ τα ναυπηγεία του αείμνηστου παππού μου Μιχαήλ Φουρίκη, αλλά και μέσα από τα οικογενειακά μας πλοία, το μεγάλο exit στις αρχές τις δεκαετίας του 2000 αλλά και την δυναμική επαναφορά στην πλοιοκτησία της ποντοπόρου πλέον ναυτιλίας με στρατηγικές συνεργασίες σεβασμό ήθος και αξιοπρέπεια σε ένα χώρο με ζωντανούς ναυτιλιακούς θρύλους γύρο μας.
Στο σημείο αυτό θα μου επιτρέψετε να πω ότι οι απόψεις που θα καταγράψετε σήμερα, είναι με σεβασμό προς τους συναδέλφους μου παλαιότερους αλλά και νεότερους από εμένα και προς τους ναυτικούς μου όπου δίχως αυτούς δεν θα είχα καταφέρει τίποτα.
Στη ναυτιλία, η αδράνεια είναι συχνά εξίσου κοστοβόρα με μια λανθασμένη απόφαση. Στην Grid Shipping, η δομή μας ως πλοιοκτησία μας επιτρέπει να διακρίνουμε τη διαφορά μεταξύ του κινδύνου (risk) και της αβεβαιότητας (uncertainty). Η γεωπολιτική ανάφλεξη στο Ιράν προκαλεί “panic selling” σε παίκτες με υψηλή μόχλευση. Εμείς δεν ακολουθούμε το “Wait and See” παθητικά, αναλύουμε τα fundamentals. Αν η αγορά υποτιμήσει ποιοτικά assets λόγω συγκυριακού φόβου, η Grid θα είναι εκεί για να τοποθετηθεί. Η κρίση είναι ο επιταχυντής των ανακατατάξεων. Στην συγκεκριμένη εποχή τα πλοία κινούνται σε τιμές υψηλές που αυτό δεν βοηθάει σε μία νέα προσθήκη, όμως βοηθάει σε ενεχόμενη πώληση παλαιότερης κατασκευής πλοίου και ενίσχυση του cash flow. Άρα ναι δεν είμαστε wait and see. Είμαστε εδώ και δουλεύουμε. Η αξία του στόλου μας έχει αυξηθεί και σε σχέση με τον πολύ χαμηλό δανεισμό που έχουμε, και λόγο και τις αύξησης των τιμών στα second hand vessels για εμάς, διαμορφώνεται ένα πολύ δυνατό net present value.
Ο πόλεμος στο Ιράν εκτοξεύει την τιμή των ναυτιλιακών καυσίμων. Για μια εταιρεία με βασικό στόλο ξηρού φορτίου όπως η δική σας, το αυξημένο κόστος κίνησης μπορεί να “καταπιεί” τα κέρδη από την άνοδο των ναύλων. Πώς θωρακίζετε την κερδοφορία σας; Χρησιμοποιείτε χρηματοοικονομικά εργαλεία αντιστάθμισης (hedging) ή μετακυλίετε το κόστος εξολοκλήρου στον ναυλωτή;
Το bunker cost είναι ο “σιωπηλός εχθρός” της κερδοφορίας. Στο ξηρό φορτίο, η θωράκιση δεν είναι μονοδιάστατη. Χρησιμοποιούμε ένα μείγμα Bunker Adjustment Factors (BAF) στις ναυλώσεις μας για να μετακυλούμε το άμεσο κόστος, αλλά ταυτόχρονα αξιοποιούμε Paper Trades (FFAs) και χρηματοοικονομικά παράγωγα για να κλειδώσουμε τιμές όπου οι προβλέψεις δείχνουν ακραία μεταβλητότητα.
Η ναυτιλία σήμερα είναι 50% λειτουργία στο νερό και 50% risk management στα γραφεία.
Ενώ τα δεξαμενόπλοια βλέπουν “πολεμικά ναύλα”, το ξηρό φορτίο συχνά υποφέρει από την πτώση της παγκόσμιας ζήτησης που προκαλεί ένας πόλεμος. Φοβάστε ότι η κρίση στο Ιράν θα φέρει μια “σιωπηλή κρίση” στα Kamsarmax και τα handy πλοία λόγω μείωσης της βιομηχανικής παραγωγής;
Είναι μια εύστοχη παρατήρηση. Ενώ τα τάνκερ απολαμβάνουν τα “war rates”, το ξηρό φορτίο είναι ο καθρέφτης της παγκόσμιας κατανάλωσης. Η πολεμική κατάσταση στο Ιράν φυσικά και πλήττει την εφοδιαστική αλυσίδα και είναι σίγουρό ότι αυξάνει τον πληθωρισμό, μειώνοντας τη ζήτηση για πρώτες ύλες.
Και το Kamsarmax με ειδικούς χειρισμούς σε συνεργασία με τους tribble a ναυλωτές μας, αλλά και τα μικρότερου τονάζ πλοία μας, τα οποία έχουν το πλεονέκτημα της ευελιξίας, ακόμη και αν κλείσει μια δίοδος, οι ανάγκες για σιτηρά και κάρβουνο δεν εξαφανίζονται, απλώς αλλάζουν οι αποστάσεις (ton-miles). Η αύξηση των ton-miles συχνά εξισορροπεί τη μείωση της καθαρής ζήτησης. Οπότε με σχεδιασμό και σωστούς χειρισμούς δεν νομίζω ότι τα ναύλα θα υποφέρουν. Αυτό συμβαίνει με όλους τους συναδέλφους μου, διότι σας επιβεβαιώνω και σας καταθέτω ότι οι Έλληνες εφοπλιστές είναι οι δυνατότεροι εμπορικοί παίκτες,
Ως εφοπλιστής αλλά και διδάκτωρ οικονομικών με 25 χρόνια εμπειρία ανάλυσης και μελέτης, πώς αξιολογείτε την εξάρτηση της ελληνικής ναυτιλίας από την “ασφάλεια των στενών”; Μήπως ο πόλεμος στο Ιράν είναι η οριστική απόδειξη ότι η ναυτιλία πρέπει να απεξαρτηθεί από παραδοσιακές διαδρομές και να επενδύσει σε νέους εμπορικούς δρόμους, ίσως μέσω του Αρκτικού Κύκλου ή της Ινδίας;
Η γεωγραφία είναι πεπρωμένο, αλλά η τεχνολογία την επαναπροσδιορίζει. Η εξάρτηση από το Ορμούζ είναι μια δομική αδυναμία του τρέχοντος μοντέλου. Με κριτήριο την οικονομική ανάλυση των δεδομένων και με βάση τα πεπραγμένα βλέπω ότι ο πόλεμος στο Ιράν επιταχύνει την αναζήτηση εναλλακτικών. Αυτό θέλει πολύ χρόνο και κατά την προσωπική μου εκτίμηση είναι πολύ μακριά. Τα στενά του Ορμούζ είναι καταδικασμένα γεωπολιτικά να εξυπηρετούν την παγκόσμια διακίνηση αγαθών, μέσω της ναυτιλίας και αυτό τα καθιστά στην σκακιέρα την γεωπολιτική σταυρόλεξο για ελάχιστους λύτες.
Η Αρκτική οδός είναι ακόμη σε εμβρυακό στάδιο λόγω υποδομών, αλλά η διασύνδεση με την Ινδία και ο διάδρομος IMEC (India-Middle East-Europe) είναι θεωρώ το μέλλον, αλλά πολύ μακρύ μέλλον. Η ελληνική ναυτιλία πρέπει να επενδύσει σε πλοία που μπορούν να υπηρετήσουν αυτούς τους νέους, πιο σύνθετους δρόμους ,όμως η προσωπική μου εκτίμηση είναι ότι για για τα επόμενα είκοσι εικοσιπέντε χρόνια το ναυτιλιακό παραδοσιακό μοντέλο θα είναι το ίδιο.
Υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στην επιχειρηματική επιτυχία και την “κερδοσκοπία πολέμου”. Πώς απαντάτε σε όσους λένε ότι η ελληνική ναυτιλία ευημερεί όταν ο κόσμος φλέγεται; Πώς εντάσσεται η κοινωνική ευθύνη της Grid Shipping σε ένα περιβάλλον τόσο βίαιων συγκρούσεων;»
Είναι μία πολύ ωραία ερώτηση και θα σας απαντήσω όπως ακριβώς αισθάνομαι.
Ξέρετε, υπάρχει μια παρανόηση. Η ελληνική ναυτιλία δεν ευημερεί “επειδή” ο κόσμος φλέγεται, αλλά με περίπου 6000 πλοία συμφερόντων μας είναι μέρος των εγγυητών για την επιβίωση των εθνών όταν οι παραδοσιακές αλυσίδες σπάνε. Η Ελληνική ναυτιλία είναι εγγυήτρια σταθερών και σίγουρων παραδόσεων αγαθών αναλαμβάνοντας την ευθηνή και το ρίσκο. Οι γενναίοι Έλληνες ναυτικοί είναι εδώ με ρίσκο την ίδια τους την ζωή να εξυπηρετήσουν την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Οι Έλληνες πλοιοκτήτες με τελευταίας τεχνολογίας πλοία σε συνεργασία με το άρτια εκπαιδευμένο ναυτιλιακό προσωπικό στα γραφεία μας και στα πλοία μας είμαστε δίπλα στον παγκόσμιο καταναλωτή να παραδώσουμε τις πρώτες ύλες ή τα προϊόντα.
Στις δύσκολες πολεμικές κρίσεις κάποιος πρέπει να βγει μπροστά και να πάρει το ρίσκο και την ευθηνή. Το σίγουρο είναι ότι οι Έλληνες εφοπλιστές το έχουν αποδείξει.
Στην Grid Shipping, η κοινωνική μας ευθύνη στην κρίση του Ιράν μεταφράζεται σε μια υπόσχεση: ότι τα σιτηρά και οι πρώτες ύλες θα φτάσουν στον προορισμό τους, αποτρέποντας την επισιτιστική κρίση.
Δεν είμαστε καιροσκόποι, είμαστε οι εγγυητές της παγκόσμιας ροής. Όταν οι άλλοι οπισθοχωρούν λόγω φόβου, εμείς σχεδιάζουμε δρόμους για να μείνει ο κόσμος τροφοδοτημένος.
Πέρα από τις φυσικές επιθέσεις, ο πόλεμος στο Ιράν διεξάγεται και στον κυβερνοχώρο (GPS jamming, spoofing). Η Grid Shipping επενδύει σε τεχνολογίες προστασίας; Πόσο ευάλωτο είναι ένα σύγχρονο πλοίο ξηρού φορτίου σε έναν ηλεκτρονικό πόλεμο στην περιοχή του Κόλπου;
Το πλοίο δεν είναι πλέον μόνο σίδερο, είναι ένα πλωτό data center. Στην περιοχή του Κόλπου, το cyber-risk είναι πλέον μεγαλύτερο από το kinetic risk (πύραυλοι). Στην Grid Shipping, επενδύουμε σε συστήματα κυβερνοασφάλειας που λειτουργούν με “redundancy”. Αν το GPS αλλοιωθεί, τα συστήματά μας πρέπει να μπορούν να πλοηγηθούν με παραδοσιακές αλλά ψηφιοποιημένες μεθόδους. Ένα σύγχρονο Kamsarmax ή Ultra ή Handy είναι ευάλωτο μόνο αν ο διαχειριστής του το αφήσει τεχνολογικά απροστάτευτο.
Οι τράπεζες γίνονται εξαιρετικά προσεκτικές στη χρηματοδότηση πλοίων που δραστηριοποιούνται σε ζώνες υψηλού κινδύνου. Έχει επηρεάσει η κρίση στο Ιράν τη σχέση σας με τα πιστωτικά ιδρύματα ή τη δυνατότητα άντλησης κεφαλαίων για τη μελλοντική επέκταση του στόλου σας;
Οι παραδοσιακές τράπεζες γίνονται πράγματι πιο συντηρητικές. Όμως, εδώ αναδεικνύεται η αξία του μοντέλου “Grid”. Λόγω του καθαρού μας track record και της διαφανούς δομής μας, έχουμε πάντα πρόσβαση στο παραδοσιακό Ελληνικό τραπεζικό σύστημα αλλά και εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης που κατανοούν το ναυτιλιακό ρίσκο, όπως για παράδειγμα τα δύο ιδιωτικά εταιρικά ομόλογα που εκδώσαμε μέσω της public θυγατρικής μας GT CAPITAL PLC. Οι κρίσεις ξεκαθαρίζουν το τοπίο: οι σοβαροί παίκτες με ισχυρό reporting βρίσκουν κεφάλαια. Οι επενδυτές των ομολόγων μας στηρίζουν την μεγάλη μας προσπάθεια εμείς οι κύριοι μέτοχοι συνεχίζουμε να στηρίζουμε την ανάπτυξη του στόλου.
Η ναυτιλία των αυτοσχεδιασμών έχει τελειώσει. Το μοντέλο της Grid Shipping βασίζεται στην επιστημονική διαχείριση του ρίσκου. Ως πλοιοκτήτης, επιμένω στη χρήση data analytics για κάθε μας κίνηση. Αυτός είναι ο λόγος που οι τράπεζες και οι επενδυτές των ομολόγων μας, μας εμπιστεύονται ακόμη και σε περιόδους πολέμου. Η διαφάνεια και η χρηματοοικονομική πειθαρχία είναι οι αξίες που μας επιτρέπουν να αναπτυσσόμαστε όταν η αγορά πιέζεται. Είμαστε μια εταιρεία που χτίστηκε για να αντέχει στα δύσκολα. Η Grid Shipping & Capital LTD και η Grid Shipping Management LTD σε απόλυτη συνεργασία με την εταιρεία διαχείρισης Tide Line Inc. του πλοιοκτήτη Πάρι Ξανάλατου και την ναυτιλιακή εταιρεία Silver Lake Shipping Co SA των πλοιοκτητών Πάνου Σαρίδη και Νάνσης Ευαγγελοπούλου προχωρούν σε μία στρατηγική συνεργασία ανάπτυξης του στόλου επενδύοντας σε τελευταίας τεχνολογίας φορτηγά πλοία έτοιμα να ανταπεξέλθουν σε οποιαδήποτε ανάγκη της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Πολλοί νέοι απομακρύνονται από το ναυτικό επάγγελμα βλέποντας πλοία να γίνονται στόχοι drones. Πώς θα πείσετε την επόμενη γενιά να στελεχώσει τα πλοία σας, όταν η γεωπολιτική αβεβαιότητα καθιστά τη θάλασσα ένα από τα πιο επικίνδυνα εργασιακά περιβάλλοντα στον πλανήτη;
Για μένα, το “Human Capital”, είναι η καρδιά των ναυτιλιακών μας εταιρειών. Στους νέους που φοβούνται τα drones, απαντάμε με τεχνολογική ομπρέλα προστασίας. Δεν στέλνουμε πλοία στην τύχη, δεν στέλνουμε τα πλοία σε περιοχές που θέτουν σε άμεσο κίνδυνο την ζωή τους δεν ρισκάρουμε τις οικογένειές μας. Νιώθουμε τους ναυτικούς μας οικογένειά μας. Αντιθέτος επενδύουμε σε συστήματα ασφαλείας και δορυφορική παρακολούθηση 24/7. Αλλά κυρίως, τους προσφέρουμε ένα όραμα: να γίνουν οι “Smart Mariners” του αύριο.
Θέλουμε τον Έλληνα ναυτικό πρωταγωνιστή, ασφαλή και άρτια εκπαιδευμένο. Η θάλασσα παραμένει η μεγάλη μας πατρίδα και στην Grid Shipping την κάνουμε ξανά ελκυστική και σύγχρονη.
Δρ. Φασουλή, πολλοί συνάδελφοί σας λένε ότι η ναυτιλία είναι “παθητικός δέκτης” των γεωπολιτικών εξελίξεων. Εσείς, όμως, φαίνεται να επενδύετε στην πρόγνωση. Πιστεύετε ότι ένας σύγχρονος εφοπλιστής πρέπει πλέον να είναι και λίγο… αναλυτής των παγκόσμιων εξελίξεων;
Πώς η Grid Shipping “διαβάζει” τις κινήσεις ου γίνονται στην παγκόσμια σκακιέρα πριν αυτές γίνουν πρωτοσέλιδα;
Η εποχή που ο εφοπλιστής κοίταζε μόνο το ναυλοσύμφωνο να είστε σίγουροι έχει τελειώσει. Στην Grid Shipping, έχουμε υιοθετήσει αυτό που ονομάζω “Geopolitical Intelligence Integration“. Δεν περιμένουμε τις ειδήσεις των 8. Αναλύουμε τα δεδομένα: μέσα από μία σειρά ενεργειών και εξειδικευμένα sites σε συνεργασία με τους ναυλωτές μας τις ροές των εμπορευμάτων μέχρι τις εσωτερικές ισορροπίες.
Όταν αντιληφθήκαμε την κλιμάκωση στο Ιράν, είχαμε ήδη εναλλακτικά σενάρια (contingency plans) στο συρτάρι μας. Προσπαθήσαμε τα πλοία του στόλου μας να κινηθούν με ασφάλεια σε περιοχές μακριά απ’ τον κόλπο. Αυτό βέβαια είναι ευκολότερο για τον εκάστοτε πλοιοκτήτη ανάλογα με τη μεταφορική ικανότητα που διαθέτει και τον αριθμό πλοίων.
Δρ. Φασουλή, μετά από μια ημέρα γεμάτη διαχείριση κρίσεων και αναλύσεις ρίσκου, τι είναι αυτό που σας κάνει να κλείνετε τον υπολογιστή σας το βράδυ με αισιοδοξία; Τι σας κάνει περήφανο για το μέλλον της ελληνικής ναυτιλίας;
Θα σας πω κάτι που δεν βρίσκεται σε κανέναν ισολογισμό και σε καμία ακαδημαϊκή μελέτη. Με κάνει αισιόδοξο η προσαρμοστικότητα του DNA μας.
Ξέρετε, ο Πειραιάς και η ελληνική ναυτιλία έχουν επιβιώσει από παγκόσμιους πολέμους, οικονομικά κραχ και τεκτονικές αλλαγές στην ενέργεια. Αυτό που βλέπω κάθε μέρα στην Grid Shipping, αλλά και στους συναδέλφους μου, είναι μια μοναδική ικανότητα: την ώρα που ο υπόλοιπος κόσμος παγώνει μπροστά στην κρίση, ο Έλληνας ναυτικός και ο Έλληνας εφοπλιστής “διαβάζουν” τη θάλασσα και βρίσκουν το πέρασμα.
Αισιοδοξία μού δίνει ο νεαρός ανθυποπλοίαρχος που, παρά τις ειδήσεις για τα drones, μπαίνει στη γέφυρα με το κεφάλι ψηλά, γιατί ξέρει ότι κουβαλάει μια παράδοση χιλιάδων ετών. Αισιοδοξία μού δίνει το γεγονός ότι, παρά την τεχνολογία και τους αλγόριθμους, η ναυτιλία παραμένει μια επιχείρηση ανθρώπων και χαρακτήρα.
Η Ελλάδα μπορεί να είναι μια μικρή κουκκίδα στον χάρτη, αλλά στη θάλασσα είμαστε μια αυτοκρατορία χωρίς σύνορα. Όσο υπάρχουν άνθρωποι που δεν φοβούνται την ευθύνη και επιχειρήσεις που συνδυάζουν το ήθος με την καινοτομία τα πλοία Ελληνικών συμφερόντων θα είναι τα πρώτα που θα παραδίδουν το φως και τις προμήθειες εκεί που υπάρχει ανάγκη. Αυτό δεν είναι απλώς δουλειά, είναι η δική μας προσφορά στον παγκόσμιο πολιτισμό.
Και αυτό, πιστέψτε με, δεν μπορεί να το “βυθίσει” καμία κρίση.
