Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία των Βρυξελλών, ένα στα τρία διαδικτυακά καταστήματα λιανικής πώλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση χρησιμοποιεί αθέμιτες πρακτικές και παραπλανητικές μεθόδους κατά τη διάρκεια της Black Friday, «φουσκώνοντας» τεχνητά τις εκπτώσεις και εξαπατώντας τους ανυποψίαστους καταναλωτές.
Η έρευνα, η οποία διεξήχθη από τις αρχές προστασίας των καταναλωτών της ΕΕ σε συνεργασία με την Κομισιόν, έδειξε ότι παρά το αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο, η ασυδοσία στην ψηφιακή αγορά παραμένει σε ανησυχητικά επίπεδα. Το φαινόμενο των «πλασματικών εκπτώσεων» φαίνεται πως έχει γίνει πλέον καθεστώς για ένα μεγάλο μέρος της αγοράς, πλήττοντας την αξιοπιστία του ηλεκτρονικού εμπορίου.
Η παγίδα της «αρχικής τιμής»
Το συνηθέστερο τέχνασμα που εντόπισαν οι ευρωπαϊκοί έλεγχοι αφορά την τεχνητή διόγκωση της τιμής αναφοράς. Πολλά e-shops εμφανίζουν εντυπωσιακά ποσοστά έκπτωσης (π.χ. -50% ή -70%), τα οποία όμως υπολογίζονται πάνω σε μια τιμή που το προϊόν δεν είχε ποτέ τους τελευταίους μήνες.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Οδηγία για τις Τιμές (Omnibus Directive), η έκπτωση πρέπει να υπολογίζεται με βάση τη χαμηλότερη τιμή που είχε το προϊόν τουλάχιστον 30 ημέρες πριν από την έναρξη της προσφοράς. Ωστόσο, η έκθεση της Επιτροπής αποδεικνύει ότι το 33% των καταστημάτων παραβιάζει συστηματικά αυτόν τον κανόνα, παρουσιάζοντας ως «ευκαιρίες» τιμές που στην πραγματικότητα είναι ίδιες ή και υψηλότερες από τις κανονικές.
Τα «Dark Patterns» και η ψυχολογική πίεση
Πέρα από τις τιμές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κρούει τον κώδωνα του κινδύνου και για τα λεγόμενα «Dark Patterns» (σκοτεινά μοτίβα). Πρόκειται για πρακτικές σχεδιασμού των ιστοσελίδων που έχουν ως στόχο να πιέσουν τον καταναλωτή να πάρει μια βιαστική απόφαση.
-
Ψεύτικα χρονόμετρα αντίστροφης μέτρησης: Ρολόγια που δείχνουν ότι η προσφορά λήγει σε λίγα λεπτά, ενώ στην πραγματικότητα ανανεώνονται διαρκώς.
-
Πλασματικές ελλείψεις αποθεμάτων: Μηνύματα του τύπου «μόνο 1 τεμάχιο έμεινε», χωρίς αυτό να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
-
Κρυφές χρεώσεις: Πρόσθετα κόστη που εμφανίζονται στο τελευταίο στάδιο της πληρωμής, όταν ο καταναλωτής έχει ήδη επενδύσει χρόνο στη διαδικασία.
Παρέμβαση από τις Βρυξέλλες
Ο Επίτροπος για τη Δικαιοσύνη και τους Καταναλωτές ήταν σαφής στις δηλώσεις του: «Οι καταναλωτές στην ΕΕ αξίζουν διαφάνεια και ειλικρίνεια. Η Black Friday δεν μπορεί να αποτελεί πρόσχημα για την παραβίαση του νόμου. Καλούμε τις εθνικές αρχές να εντείνουν τους ελέγχους και να επιβάλουν τσουχτερά πρόστιμα σε όσους θεωρούν ότι μπορούν να κερδοσκοπούν εις βάρος των πολιτών».
Ήδη, οι εθνικές αρχές των κρατών-μελών, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, έχουν ξεκινήσει σαρώσεις (sweeps) στην αγορά, χρησιμοποιώντας εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για την παρακολούθηση της διακύμανσης των τιμών. Οι επιχειρήσεις που θα βρεθούν να παρανομούν κινδυνεύουν με πρόστιμα που μπορούν να φτάσουν έως και το 4% του ετήσιου κύκλου εργασιών τους.
Οδηγίες προς τους Έλληνες καταναλωτές
Με την Black Friday να πλησιάζει και στην ελληνική αγορά, οι ειδικοί συστήνουν ιδιαίτερη προσοχή. Οι καταναλωτές θα πρέπει:
-
Να χρησιμοποιούν εργαλεία σύγκρισης τιμών και να ελέγχουν το ιστορικό τιμής των προϊόντων.
-
Να είναι καχύποπτοι με υπερβολικά χαμηλές τιμές σε άγνωστα e-shops.
-
Να ελέγχουν αν το κατάστημα διαθέτει πλήρη στοιχεία επικοινωνίας και έδρα εντός ΕΕ.
-
Να προτιμούν ασφαλείς μεθόδους πληρωμής που παρέχουν δυνατότητα αμφισβήτησης συναλλαγής.
Η προστασία του καταναλωτή παραμένει προτεραιότητα για την κυβέρνηση και την Ευρώπη, όμως η ενημέρωση και η κριτική σκέψη του πολίτη είναι το ισχυρότερο «όπλο» απέναντι στις ψηφιακές παγίδες.
