Όλοι μιλάμε για την πράσινη μετάβαση και δικαίως χαιρόμαστε να βλέπουμε νέες, μεγάλες επενδύσεις να έρχονται στη χώρα. Είναι το «Άγιο Δισκοπότηρο» της νέας εποχής. Όμως, πίσω από τα εντυπωσιακά νούμερα και τις χιλιάδες στρέμματα που καλύπτονται με συλλέκτες ηλιακής ενέργειας, κρύβεται ένας… ελέφαντας στο δωμάτιο: Τι θα κάνουμε όλα αυτά τα φωτοβολταϊκά πάνελ όταν «γεράσουν» και ολοκληρώσουν τον κύκλο ζωής τους;
Το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) για την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας RED III, το οποίο στοχεύει στην επιτάχυνση της αδειοδότησης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), έφερε το πρόβλημα στην επιφάνεια. Ενώ ανοίγει διάπλατα τον δρόμο για νέες εγκαταστάσεις, αφήνει την ανακύκλωση του εξοπλισμού σε μια επικίνδυνη, θεσμική «γκρίζα ζώνη».
Η «Παγίδα» του Νόμου και ο Εφιάλτης των 17,5 Εκατομμυρίων Πάνελ
Ας δούμε τα πράγματα πρακτικά. Σήμερα, για να πάρει έγκριση ένας επενδυτής, η ρήτρα της ανακύκλωσης είναι πρακτικά δηλωτική. Τι σημαίνει αυτό; Ότι ο επενδυτής απλώς δηλώνει ότι θα μεριμνήσει για την ανακύκλωση, χωρίς να υπάρχει ένας αυστηρός, ψηφιακός μηχανισμός που να ελέγχει αν πράγματι έχει συμβληθεί με κάποιον φορέα διαχείρισης και αν πληρώνει τις νόμιμες εισφορές του. Στον βωμό της ταχύτητας, παρακάμπτουμε τον έλεγχο.
Και εδώ ξεκινούν τα δύσκολα. Η Ελλάδα διαθέτει αυτή τη στιγμή εγκατεστημένη ισχύ γύρω στα 7 GW. Μιλάμε για περίπου 17,5 εκατομμύρια πάνελ! Το κόστος ανακύκλωσης για τα παλαιότερα συστήματα υπολογίζεται περίπου στα 20 με 30 ευρώ ανά πάνελ (ή 300 ευρώ ανά τόνο). Αν η Πολιτεία δεν κλείσει την «τρύπα» της εισφοροδιαφυγής τώρα, σε λίγα χρόνια θα βρεθούμε αντιμέτωποι με ένα τεράστιο κύμα τοξικών αποβλήτων που κανείς δεν θα έχει πληρώσει για να διαχειριστεί.
Η Φωνή της Αγοράς: Δώστε μας Ψηφιακά Εργαλεία, Όχι Γραφειοκρατία
Οι άνθρωποι της αγοράς και οι φορείς διαχείρισης, όπως η «Φωτοκύκλωση Α.Ε.» και ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ), δεν ζητούν να μπουν εμπόδια στις επενδύσεις. Το αντίθετο. Ζητούν ορθολογισμό. Όπως τονίζουν, ένα πάνελ αποτελείται από υλικά που ανακυκλώνονται σε ποσοστό 80-90% (κυρίως γυαλί και 100% ανακυκλώσιμο αλουμίνιο).
Η λύση που προτείνουν είναι απλή και σύγχρονη:
-
Ψηφιακή Διαλειτουργικότητα: Να διασυνδεθούν τα συστήματα του ΥΠΕΝ, του ΕΟΑΝ και του ΔΕΔΔΗΕ/ΑΔΜΗΕ. Έτσι, ο έλεγχος για το αν μια εταιρεία συμμετέχει σε Συλλογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ) θα γίνεται αυτόματα, με ένα «κλικ», χωρίς να ταλαιπωρείται ο επενδυτής με χαρτούρα.
-
Αυστηρή εποπτεία: Αν δεν υπάρχει βεβαίωση, το έργο απλώς να μην μπαίνει στην πρίζα.
Το Παράδειγμα της Κοζάνης: Επενδύσεις που Απαιτούν Κυκλική Οικονομία
Για να καταλάβουμε γιατί η λύση επείγει, αρκεί να κοιτάξουμε τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή στην αγορά. Η Ελλάδα είναι πλέον κορυφαίος προορισμός για ξένα κεφάλαια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πρόσφατη είσοδος της γερμανικής Luxcara στη χώρα μας. Ο διεθνής επενδυτικός κολοσσός επέλεξε την Κοζάνη για να κατασκευάσει (μέσω των Ameresco και SUNEL) ένα τεράστιο φωτοβολταϊκό έργο ισχύος 83 MW, έχοντας μάλιστα κλείσει στρατηγική συμφωνία αγοράς ενέργειας (PPA) με την Amazon.
Μιλάμε για περίπου 130.000 ολοκαίνουργια πάνελ που τοποθετούνται τώρα. Πρόκειται για μια εξαιρετική είδηση για την εθνική και τοπική οικονομία. Όμως, η άφιξη τέτοιων mega-projects μάς υπενθυμίζει ότι δεν έχουμε την πολυτέλεια να προχωράμε χωρίς πυξίδα στο θέμα των αποβλήτων.
Η ενέργεια δεν είναι στ’ αλήθεια «καθαρή», αν στο τέλος της ημέρας αφήνει πίσω της βουνά από σκουπίδια. Είναι ώρα το θεσμικό μας πλαίσιο να σοβαρευτεί, προστατεύοντας τους υγιείς επενδυτές και το περιβάλλον, πριν η λύση για την κλιματική κρίση γίνει το επόμενο μεγάλο μας πρόβλημα.
